Желтоқсан көтерілісінің айбынын асыруға не кедергі?

Желтоқсан көтерілісінің айбынын асыруға не кедергі?
Ⓒqamshy.kz

Желтоқсан – қойдан қоңыр,  жылқыдан торы қазақтың 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісінен соң тура жетпіс жылдан кейін бұқаралық бұрқ ете қалған ашу өрлігі, төтеннен бас көтерген алапат рух күші еді...  

Тәуелсіздіктің қайнар бастауы ретінде жанымызда үнемі жалау боп желбіреуі тиіс Желтоқсан көтерілісін жұлын-жүйкемізбен сезіне алмауымыздың себеп-салдарын іздесең, сандалған сан сұрақ алқымыңнан ала түседі. Соның біреуін ғана ілгек етсек, жоғарыдағы шен-шекпенділер әлі күнге дейін ұлттар достығына сызат түсіріп алмайық деген желеумен, берісі өз ішіміздегі орыс-орманға, арысы аю көршімізге қарап жалтақтап, Желтоқсанды «жабулы қазан жабулы күйінде» қалдыруды қалайтын сияқты.  Саяси баға беру мәселесіне келгенде Парламенттің, Үкіметтің 32 жыл бойы үн-түнсіз тырп етпей жатып алуы осыны ұқтырады.

Желтоқсан көтерілісінің айбынын асыруға не кедергі? Тым болмаса Кеңес Одағының тарихынан неге тағылым алмаймыз? 1916 жылы ұлт-азаттық көтерілісінің көсемдерін неге Кеңес өкіметі көкке көтерді? Себебі, олар патшалық Ресейді тағынан тайдыруға септесті.  Орыс халқына емес, ақ патшаның зұлым саясатына қарсы шығып, кектесті. Дәл осылай, желтоқсаншылар да қан уыстап туған Қызыл империяны тағынан тайдыруға септескен жоқ па, керек болса күресті бастап беріп, от кешкен жоқ па?! Орыс халқына емес, келмеске кеткен Компартияның зұлым саясатына қарсы шыққан жоқ па?! Ал сол Компартияның көзі құрығалы 27 жыл болыпты, ендеше, Желтоқсан көтерілісінің толыққанды саяси бағасын беруге неден жасқанамыз, кімнен тайсақтаймыз?!

Желтоқсанмен айбынымызды асырудың орнына, оның шыңғырған шындығын неге жасырып-жабуға тиіспіз? Желтоқсан арқылы езіп-жаншылған рухымызды неге көкке көтермейміз? Осыдан кейін кейінгі жастарға күрескерлік рух, отаншылдық қайдан дариды?!

Кеңес заманында оқушыларға патриоттық тәрбие беру үшін Ұлы Отан соғысының батырларын үлгі еттік, дәл солайша желтоқсаншылар отаншылдыққа тәрбиелеуде идеологиялық құрал бола алмай отыр. Бөтен бір елдің мүддесі жолында тер төгіп, еңбек сіңірген ауғандықтарды, чернобльшыларды ардақтаймыз, ал өз еліміздің тәуелсіздігі үшін қыршынынан қиылған, мүгедек болған, қан төккен желтоқсаншылардың мәртебесін неге солармен бірдей теңестіріп, ардақтамаймыз?! Бұрынғы Брежнев алаңында қыршынынан қиылған жастардың суреттерін өмірбаяндарымен  басты алаңға қаз-қатар іліп қойсақ, біреу қолымызды кесіп, тілімізді тесе ме?! Біле білсек, қанша жерден қанды, қаралы тарих болса да, алып империяны алғаш рет шырт ұйқысынан шошытып оятқан  мұндай ұлы жосын оқиға, КСРО-ның ыдырауының басы болған Желтоқсан көтерілісі – кез келген талайсыз халықтың маңдайына жазыла бермейтін бақыт! Ал бақытты басқа тебуге болмайды.

Қазақты қынадай қырған Ермак пен Колчак туралы фильмдер экрандарымызды жаулап алып жатқанда, біз жалғыз «Аллажар» фильмін дұрыстап көрсете де алмай отырмыз.  Жазалаушылардың атын атап, түсін түстей алмай отырмыз. Атағы дардай, бөркі қазандай азаматтарымыз қолымен істегенді мойнымен көтерудің  ұлы ерлік екенін әлі күнге дейін ұққан жоқ. Желтоқсан оқиғасын басып-жаншып алған орденінен бас тартқан қырғыз жігіті құрлы бола алмай отыр. Ал сын сағатта зиялыларымыз батыр бола алмаса да, сатқын болмауы керек еді.

Орыстар, украиндар, өзбектер өз тарихын көтеру, жастарына терең ұғындыру жолында үлкен жобалар жасап, көптеген игі жұмыстар атқарып жатыр. Өкінішке қарай, бізде ондай ірі жобалар әлі күнге іске аспай отыр. Бұл – өз тарихымызға атүсті қараушылық. Жалпы, Желтоқсан көтерілісі халықтың сана-сезімін оятуда, отансүйгіштікке тәрбиелеуде үлкен алғышарт болуы тиіс! Онсыз ештеңе өнбейді. Болашағымыз жарқын болмайды. Бұл – бір.

Екіншіден, алаңға шыққан жастарға қарсы әскер, милиция, өрт сөндіргіш машиналарымен жазалау шараларына нақты бұйрық берген кім? Қазіргі кезде бәрінің де айтатыны  – кінәлі тек қана Мәскеу. Шын мәнінде, жергілікті биліктің  қатысуынсыз бұл мәселе насырға шаппас еді, қан төгілмес еді. Ендеше, жастарға күш қолданудың артында тұрған өз еліміздегі қандай күштер? Әлі күнге дейін мұны ешкім кесіп айтқан жоқ. Екіншіден, көтерілістің өзін қас-қағым  сәтте кім бірінші болып ұйымдастырды, бұл жағынан да нақты ақпарат, деректер әлі күнге дейін жоқ.  Мұхтар Шахановтың жақсы бастап көтерген бастамасы ақыры аяқсыз қалды. Сондықтан бұл – Желтоқсан көтерілісін  халықтың назарынан тыс қалдыруды көздейтін өз арамызда мүдделі күштер бар деген сөз. Желтоқсанның ақиқаты осылайша айтылмай, шындық бүркемеленіп, ақтаңдақ болып қала берсе, кейіннен оларға жауап табу қиындай береді. Мұның бәрі бізге өткен тарихты дер кезінде біліп қана қоймай, одан жеткілікті сабақ алу үшін керек!

Үшіншіден, Желтоқсан көтерілісі жөнінде жазылған дүниелер: кітаптар, ғылыми мақалалар, тұжырымдар өз оқырмандарына жетпей жатыр. Желтоқсан көтерілісінің мән-маңызын жұрт арасында түсіндіруі тиісті Желтоқсанның айналасында жүрген көшбасшыларының ауызбіршілігі жоқ. Мәселен, бүгінгі таңда Желтоқсан атын жамылған әлденеше  қоғамдық ұйым тіркелген. Жалпы, мұның бәрі Желтоқсан көтерілісінің бүкіл қазақ халқын Тәуелсіздікке, тоталитарлық жүйеге қарсы елді біріктірген күшін түсіндіруге кері әсерін тигізеді. Сондықтан, ең аалдымен қазақ ұлтының бірлігі керек, қазақ халқының Желтоқсан жөніндегі түсінігі бір болу үшін Желтоқсанның айналасындағы ұйымдардың басы бірігуі керек. Ал оны ұйымдастыратын Биліктің өзі болуы тиіс. Сонда ғана Желтоқсан жөніндегі қоғамдық пікір өзгерер еді.

Төреғали ТӘШЕНОВ

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Мақпал Мыса. Жүрек түбіндегі жаңғырық (сұхбат)
    17/02 16:59 0 144
    2
    HEALTH EXPO-2019» көрмесі: Медицина саласындағы мүмкіндіктер жүзеге асады
    16/02 23:20 0 150
    3
    Сексен төрттегі тарихи жеңіс!
    16/02 14:08 0 1861
    Әбу Наср әл-Фарабидің «Қайырымды қаласы» дұрыс зерттелді ме?
    16/02 13:42 0 360
    Адамдық мінбеден түсіп қап, Әйтеуір биіктеп барамыз
    16/02 10:42 1 411

    Таныстырылғандар

    «Отқа үйітіп періштелер арманын, Керең билік қазып жатыр қабірін»
    «Отқа үйітіп періштелер арманын, Керең билік қазып жатыр қабірін»
    «Отқа үйітіп періштелер арманын, Керең билік қазып жатыр қабірін»
    Өлген артық бұл зұлматты көргенше.
    Аудио тыңдау
    10/02/2019 10:07 0 1275
    Елбасының Зарина Диасқа сыйлаған сағатының бағасы қанша?
    Елбасының Зарина Диасқа сыйлаған сағатының бағасы қанша?
    Елбасының Зарина Диасқа сыйлаған сағатының бағасы қанша?
    Сыйлықтың сыртқы жағында мемлекет басшысының қолтаңбасы бар.
    Аудио тыңдау
    11/02/2019 16:20 2 672
    Көпбалалы отбасы... Зейнолла Кәкімжанов Үкіметке ауыр тұрмысты жақсартудың жолын ұсынды
    Көпбалалы отбасы... Зейнолла Кәкімжанов Үкіметке ауыр тұрмысты жақсартудың жолын ұсынды
    Көпбалалы отбасы... Зейнолла Кәкімжанов Үкіметке ауыр тұрмысты жақсартудың жолын ұсынды
    Ауылға дәл қазір бет бұруымыз тиіс!
    Аудио тыңдау
    11/02/2019 16:56 2 2386
    Аңыз бен ақиқат. «Қара майор» деректі фильмі. Көріңіз...(видео)
    Аңыз бен ақиқат. «Қара майор» деректі фильмі. Көріңіз...(видео)
    Аңыз бен ақиқат. «Қара майор» деректі фильмі. Көріңіз...(видео)
    Оның артында аңыз бен ақиқат қалды.
    Аудио тыңдау
    12/02/2019 16:21 0 597
    Қаза тапқан актрисаның анасы: Менің балапанымды басып өлтірген адамға кешірім жоқ
    Қаза тапқан актрисаның анасы: Менің балапанымды басып өлтірген адамға кешірім жоқ
    Қаза тапқан актрисаның анасы: Менің балапанымды басып өлтірген адамға кешірім жоқ
    33 жастағы күдікті ішімдік ішіп, көлік тізгіндеді деген айыппен толық келіспейді
    Аудио тыңдау
    13/02/2019 11:07 0 4569
    Косарев ашулы: Лениннің басы қоқыста жатқан қалада қалай өмір сүреміз?
    Косарев ашулы: Лениннің басы қоқыста жатқан қалада қалай өмір сүреміз?
    Косарев ашулы: Лениннің басы қоқыста жатқан қалада қалай өмір сүреміз?
    Ленин өмір сүрді, тірі және өлмейді...
    Аудио тыңдау
    13/02/2019 12:32 0 6781
    Қазақта бұрын "бренд" болған ба?
    Қазақта бұрын "бренд" болған ба?
    Қазақта бұрын "бренд" болған ба?
    Әлемде жылқы жануарын қолға үйреткен "қазақ халқы" деген ғылыми тұжырым айтылып жүр
    Аудио тыңдау
    13/02/2019 15:50 0 572
    Елбасы «100 есім» жобасының екінші кезең жеңімпаздарымен кездесті
    Елбасы «100 есім» жобасының екінші кезең жеңімпаздарымен кездесті
    Елбасы «100 есім» жобасының екінші кезең жеңімпаздарымен кездесті
    Естеріңізге сала кетсек, «Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасына үміткерлерден өтінім қабылдау өткен жылдың қыркүйегінде басталды.
    Аудио тыңдау
    13/02/2019 18:00 0 231
    Қайтыс болғанда жақсы жер бұйырсын десеңіз, зейнетақы қорыңызға көбірек қаржы жинаңыз
    Қайтыс болғанда жақсы жер бұйырсын десеңіз, зейнетақы қорыңызға көбірек қаржы жинаңыз
    Қайтыс болғанда жақсы жер бұйырсын десеңіз, зейнетақы қорыңызға көбірек қаржы жинаңыз
    Дүниеден өткен адамның зейнетақы қорына жиған қаржысы туыстарына толық қайтарылады
    Аудио тыңдау
    14/02/2019 11:04 0 1574
    "Бір бала меннен "Жұмақта тамақ көп пе? деп сұрады"
    "Бір бала меннен "Жұмақта тамақ көп пе? деп сұрады"
    "Бір бала меннен "Жұмақта тамақ көп пе? деп сұрады"
    Назгүл Кенжетайдың зерттеулері шетелде жоғары бағаланған.
    Аудио тыңдау
    14/02/2019 14:08 0 1093
    Абаев БАҚ-тағы дауға қатысты пікір білдірді
    Абаев БАҚ-тағы дауға қатысты пікір білдірді
    Абаев БАҚ-тағы дауға қатысты пікір білдірді
    Абаевтың айтуынша, мұндай ережені ұсынған БАҚ-тағы бас редакторлардың өздері екен.
    Аудио тыңдау
    15/02/2019 10:36 0 620
    "Бұл бір күнде шешілмейді": Астаналық көп балалы аналар Бақыт Сұлтановқа талап қойды (видео)
    "Бұл бір күнде шешілмейді": Астаналық көп балалы аналар Бақыт Сұлтановқа талап қойды (видео)
    "Бұл бір күнде шешілмейді": Астаналық көп балалы аналар Бақыт Сұлтановқа талап қойды (видео)
    Бірақ былай шулап, жиналып, қатты айтқандарыңыз дұрыс емес.
    Аудио тыңдау
    15/02/2019 12:39 0 1051
    Ауғандардың тәуелсіздік символына айналған "көк көз ару" кім?
    Ауғандардың тәуелсіздік символына айналған "көк көз ару" кім?
    Ауғандардың тәуелсіздік символына айналған "көк көз ару" кім?
    Расында, сурет ерекше еді. 1985 жылдың маусымында «National Gepgraphic» журналының басты басты бетінде пайда болды.
    Аудио тыңдау
    15/02/2019 16:18 0 1711
    Адамдық мінбеден түсіп қап, Әйтеуір  биіктеп барамыз
    Адамдық мінбеден түсіп қап, Әйтеуір биіктеп барамыз
    Адамдық мінбеден түсіп қап, Әйтеуір биіктеп барамыз
    Адамдық мінбеден түсіп қап, Әйтеуір биіктеп барамыз...
    Аудио тыңдау
    16/02/2019 10:42 1 411
    HEALTH EXPO-2019» көрмесі: Медицина саласындағы мүмкіндіктер жүзеге асады
    HEALTH EXPO-2019» көрмесі: Медицина саласындағы мүмкіндіктер жүзеге асады
    HEALTH EXPO-2019» көрмесі: Медицина саласындағы мүмкіндіктер жүзеге асады
    Алматыда «Қазақстан» қонақүйінде 12-14 ақпан аралығында «HEALTH EXPO-2019 медициналық бағыттағы халықаралық көрме өтті.
    Аудио тыңдау
    16/02/2019 23:20 0 150