13Желтоқсан

Жаһандық үрдістегі ұлттық кодымызды білейік

Жаһандық үрдістегі ұлттық кодымызды білейік
Ⓒqamshy.kz

Қазақстан Республикасының Президенті, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев кейінгі жылдары «ұлттық код» деген сөзді жиі айтып келеді. Таяуда ғана жарық көрген «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласында да қазақтың байыр­ғы өнеріне тоқталып: «Ұлы даланың көне сарындары» жинағын басып шығару керек» деп арнайы атап өтті. Өте дұрыс бастама. Қуана­сың. «Рухани жаңғыру» мәселесінде ұлттық өнердің қолдау табуы қазақ өнерінің ертеңіне деген сенімді бекемдей түседі. Жер бетінде жаппай жаһандану жүріп жатқан бүгінгі таңда шынымен де ұлттық ерекшелік кім-кімге де ауадай қажет. Әсіресе, қазаққа. Қазақы қанымызға тән өнерімізде де ұлттық бояудың болуы жаһандық үрдіске жұтылып кетпей, жалпақ жер бетінен өзіндік қолтаңбамыздың қалыптасуына айтарлықтай ықпал етеді.

«Әу» демейтін қазақ жоқ» дейді дана халқымыз. Шынымен де, қамшы сабындай қысқа ғұмырында жыр жаттап, жақ кірісін ашпайтын қазақ кемде-кем. Ұлтымыздың жаңа туған нәрестесі шаттық үні шалқыған «әлди-әлди» жырымен тал бесікке салынып,  қимастықтан көз жастары көл болған «жоқтау» үнімен жер бесікке бөленеді. Осыдан-ақ қазақ өмірін ән-жырсыз елестете алмайтынымызды аңғару қиын емес.

Ғұлама, данышпан ақынымыз Абай Құнанбаев:

«Құлақтан кіріп, бойды алар,

Әсем ән мен тәтті күй.

Көңілге түрлі ой салар,

Әнді сүйсең менше сүй», — дейді. Шіркін, керемет-ақ, жақсы ән жанның рахаты, тәннің сауықтырушысы ғой.

Тыңдаған сайын бойды балқытып, ойды шалқытып сала беретін әні мен күйі бар ұлт нағыз өміршең. Өнері мен мәдениеті тасқа басқан таңбадай қанық түскен халықтың рухани тамыры тереңдей түсері айдан анық. Рухани тамыры тереңге тартқан ұлт ешқашан жер бетінен жоғалмайды.

Біржан сал, Ақан сері, Үкілі Ыбырай салып кеткен қазақ әнінің сара жолы жаһандық үрдістегі «ұлттық кодымыз» екені де даусыз. Өйткені, дәстүрлі ән өнеріміздің өзіне ғана тән мінезі, қоңыр таудың қойдай қоңыр қазағына тән мәнері бар. Біз Батыстың эстрадасын, Еуропаның операсын нақышына келтіре орындай алуымыз әбден мүмкін. Орындап та жүр біздің әншілер. Бірақ олардың қолына қара домбыра алып, қоңыр мінезді қазақ әнін қоңырлата орындай алуы екіталай. Міне, нағыз ұлттық код!

Қазіргі таңда өз ұлтымыздың сап алтындай мәдениетінен, салт-дәстүрінен, өнерінен үркіп, оны көнеліктің белгісі санап, жат жұрттың қаңсығын таңсық көріп жүргендер де жоқ емес. Әрине, бұл барлық адам осылай болып кетті дегенді білдірмейді. Дейтұрғанмен де, басылым беттері кейінгі қазақ әнінің мәтінінен мән, әуенінен әр кеткенін, қазақы сарыны сарқылып, өзге ұлттың ырғақтары басып бара жатқанын жарыса жазып жүргені жасырын емес. БАҚ өкілдерінің өкси жазуы да өте орынды.  Тыңдарман қауымның бірі ретінде көріп те, естіп те жүрміз. Шынында да, бүгінгі эстрадамыз қазақы қалпын бұзып, қарақал­пақ, түркімен, тәжік, өзбек  әуендеріне бейім болып барады.

Біз ән өнеріне ешуақытта немқұрайлы қарамауымыз керек. Қазақтың ән өнері – қазақ руханиятының қайнар көзі. Ән өнері – алып айна. Онда ұлттық әдебиеттің, ұлттық тілдің, ұлттық танымның, ұлттық мәдениеттің, орындаушының бейнесі анық көрінеді. Қазақ әніміздің тексті шатқаяқтап тұрса, әдебиетіміз дамып, ілгерілеп кетті деп айта алмай, аузымыз бірден буылары белгілі. Соны сезетін сергек ойлы, кемеңгер көзді көкірек болса, әрине!

Байырғы қазақ әндерінің көбі кең тынысты, мәтіні мәнді, мағыналы, сарыны сазды болып келеді. Бейне қазақтың даласындай дархан, пейіліндей кең. Сол әндеріміздің бүгінгі таңда қатары тым сиреп кетті. Мен ғана емес, көп адам аңғарып жүр. Осы үрдіс үздіксіз жалғаса берсе, бір күні қазақы сарыннан бүтіндей айырылып, сан соғып қалуымыз ғажап емес. Жас ұрпақтың санасын жат жұрттың әуенімен әрлеп алсақ, ұлттық сарынымыз олардың санасына сіңбей қалары сөзсіз. Бұдан әрі көкейінде қазақы әуені жоқ ұрпақтан келешекте ұлттық бояуы қанық ән туады деп айту тым қиын.

Дәл қазір сырт көзге тойдан басқа ермегі жоқ халық болып көрінеміз. Әншілер де, сазгерлер де тек тойға арнап ән жазуды бастап кеткелі де біраз жылдар болды. Нәтижесі де жоқ емес. Той бизнесіне арналған әндердің қатары қаулап өсіп келеді. Той басқаратын асабалардың да, қуаныш иелерінің де санасына «тойда жұрт жаппай билесе ғана дастархан қызықты болады, қонақтар жақсы демалып қайтады» дейтін түсінік қалыптастырып үлгердік. Осыдан кейін мән-мағынасы бар, тыңдарманды ойландыратын, толғандыратын әндер орындамады деп әншілерді кіналаудың өзі орынсыз. Тоймен нәпақа­сын тауып жүрген өнер иелері өзгенің әуеніне көшпей қайтсін.

Әнді күн көрістің көзіне айналдырып отырған әншілерді ақтауға толық негіз бар. Алайда, өнер иелері Абай атамыздың «Сөз түзелді, тыңдаушым сен де түзел» дегенін естен шығармағандары жөн. Өйткені, тыңдарман қауым өнер иелеріне қарап ой түзейді, бой түзейді. Тыңдарман қауымның көкейіне не ұялатсақ, соның жемісін көретініміз де шындық. Ертеңгі күні еліміздің аты қазақ, заты өзге болып қалмас үшін бәрін де бүгіннен бастағанымыз жөн. Ұтылмаймыз, ұтамыз. Ұтарымыз – қазақ әнінің қадірін де, қасиетін де сақтап қалумен қатар, жаһандық ән өнерінен ойып тұрып орнымызды аламыз.

Мен өзге ұлт өкілдерінің әнін жоққа шығарып, оларға қарсы түбегейлі төңкеріс жариялап отырған жоқпын. Өзгенің өнерін үйренген – артықшылық болмаса, кемшілік емес. Елбасымыздың мақаласында да айтылған ой осы. Тек өз өнерімізді өгейсітпей, өзгенің өнерінен жоғары қоя білсек болғаны.

Тұрсынбек Кешубай

гуманитарлық ғылым магистрі

әнші, журналист

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Коммунистердің геноцидін Кремль неге мойындамайды?
    13/12 11:19 0 219
    2
    «Қалаулымға» бақыт іздеп барып, қылмыскер атанды:Қытайдан келген Қайраттың 24 сағаттағы оқиғасы
    13/12 10:36 0 3653
    3
    Бес жылда 19 баланың анасы атанған Зарина: Өлместің күйін кештік...
    13/12 10:19 0 915
    Ғылыми жаңалықты неге жатырқаймыз?
    13/12 01:12 0 359
    Дина Имамбай – 500 000 теңгелік мақаланың авторы
    13/12 01:06 0 415
    Сыбайлас жемқорлық деректерін болдырмау мақсатында «Protecting Business and Investments» жобасы жүзеге асырылуда
    12/12 22:08 0 1360
    "KFC енді халал емес"
    12/12 19:21 0 671
    Игорь Крутой: "... Димаш тылсым күшке ие"
    12/12 17:22 6 808
    Жедел жәрдем жүргізушісіне тағы да шабуыл жасалды
    12/12 17:16 0 617
    Павлодар мектебінде практиканттар оқушыны тепкілеп тастады
    12/12 17:11 0 2050

    Таныстырылғандар

    Біздің жүріп өткен тарихымызда мәдени-тарихи аспектілеріміз өте бай
    Біздің жүріп өткен тарихымызда мәдени-тарихи аспектілеріміз өте бай
    Біздің жүріп өткен тарихымызда мәдени-тарихи аспектілеріміз өте бай
    Қазақстан Президентінің «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласы қоғамға үлкен ой салды
    04/12/2018 14:15 0 1339
    Алматы - Алманың атамекені
    Алматы - Алманың атамекені
    Алматы - Алманың атамекені
    Асқақ Алатаудың баурайы алма мен қызғалдақтың «тарихи отаны» екені ғылыми тұрғыдан дәлелденген
    05/12/2018 15:50 0 2357
    Астанада саяхат-журналистиканың соңғы жаңашылдықтары мен туризмді  дамыту жолдары айтылады
    Астанада саяхат-журналистиканың соңғы жаңашылдықтары мен туризмді дамыту жолдары айтылады
    Астанада саяхат-журналистиканың соңғы жаңашылдықтары мен туризмді дамыту жолдары айтылады
    7 желтоқсанда өтетін TravelMediaTalks бағдарламасы БАҚ, мемлекеттік органдар өкілдері мен маркетологтар үшін арнайы екі шебер-сағаттарын қамтиды
    05/12/2018 18:25 0 2086
    Маңғыстаудың киелі жерлерін енді ақпараттық жүйеден көре аласыз
    Маңғыстаудың киелі жерлерін енді ақпараттық жүйеден көре аласыз
    Маңғыстаудың киелі жерлерін енді ақпараттық жүйеден көре аласыз
    Биылғы жылы еліміздегі ең киелі мекендердің бірі – Маңғыстауда цифрландыру жұмыстары сәтті жүргізілді
    05/12/2018 15:02 0 1497
    Ақтаудағы геоақпараттық жүйенің артықшылықтары қандай?
    Ақтаудағы геоақпараттық жүйенің артықшылықтары қандай?
    Ақтаудағы геоақпараттық жүйенің артықшылықтары қандай?
    Қазақстан жер көлемі жөнінен әлем елдерінің ішінде 9-шы орын алатыны барлығымызға белгілі
    05/12/2018 15:04 0 1733
    Мәдени мұрамызды қайта түлетудегі цифрландырудың орны қандай?
    Мәдени мұрамызды қайта түлетудегі цифрландырудың орны қандай?
    Мәдени мұрамызды қайта түлетудегі цифрландырудың орны қандай?
    Кез келген халықтың өшпес құндылығы – мәдени мұрасы
    05/12/2018 15:06 0 2096
    Ақтөбеде үздік ауыл еңбеккерлеріне көліктер табысталды
    Ақтөбеде үздік ауыл еңбеккерлеріне көліктер табысталды
    Ақтөбеде үздік ауыл еңбеккерлеріне көліктер табысталды
    Ақтөбеде ауыл шаруашылығы күніне орай жәрмеңке өткізіліп, бір литр сүттің бағасы 200 теңге бір келі ет 1250 теңге, картоп 60 теңге болды
    01/12/2018 14:41 0 1916
    Ақтөбе облысында «Бастау» жобасы түлектерінің алғашқы слеті өтті
    Ақтөбе облысында «Бастау» жобасы түлектерінің алғашқы слеті өтті
    Ақтөбе облысында «Бастау» жобасы түлектерінің алғашқы слеті өтті
    Ақтөбе облысының Мәртөк ауданында «Бастау» жобасы бойынша білім алған түлектердің алғашқы слеті өткізілді
    05/12/2018 14:46 0 1845
    Ақтауда 100 тұрғын үйдің электронды паспорты әзірленді
    Ақтауда 100 тұрғын үйдің электронды паспорты әзірленді
    Ақтауда 100 тұрғын үйдің электронды паспорты әзірленді
    Мемлекеттік бағдарламасын іске асыру үшін республикалық бюджеттен 2018 жылға 1 244 089 млн.теңге бөлінген
    01/12/2018 09:34 0 1223
    Ақтөбе жастары Елбасымен бірге!
    Ақтөбе жастары Елбасымен бірге!
    Ақтөбе жастары Елбасымен бірге!
    Ақтөбе облысының жастары сарапшылармен бірге Президенттің «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласын талқылады
    10/12/2018 13:13 13 1426
    Маңғыстауда құны 266 млрд.теңгені құрайтын 81 жоба іске асырылмақ
    Маңғыстауда құны 266 млрд.теңгені құрайтын 81 жоба іске асырылмақ
    Маңғыстауда құны 266 млрд.теңгені құрайтын 81 жоба іске асырылмақ
    Ішкі өңірлік өнім өткен жылмен салыстырғанда 98,6%-тен 103,4%-ке дейін өсті, өнеркәсіп өнімінің көлемі - 101,1%-ды құрады
    Аудио тыңдау
    10/12/2018 13:56 0 1030
    Маңғыстауда биыл 9 жаңа мектеп пайдалануға берілді
    Маңғыстауда биыл 9 жаңа мектеп пайдалануға берілді
    Маңғыстауда биыл 9 жаңа мектеп пайдалануға берілді
    Маңғыстауда 3 пен 6 жас аралығындағы балаларды балабақшамен қамту көрсеткіші – 84%-тен 97%-ке артты. Келесі жылы бұл көрсеткішті 100%-ке жеткізу негізгі мақсат
    Аудио тыңдау
    10/12/2018 14:01 0 1306
    Ақтөбеде ғалымдар мен саясаттанушылар Елбасы мақаласын талқылады
    Ақтөбеде ғалымдар мен саясаттанушылар Елбасы мақаласын талқылады
    Ақтөбеде ғалымдар мен саясаттанушылар Елбасы мақаласын талқылады
    Ақтөбеде танымал саясаттанушылар мен ғалымдар Президенттің «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласын талқылады
    07/12/2018 16:30 0 1014
    Ақтөбеде мерекелік шаралар талқыланды
    Ақтөбеде мерекелік шаралар талқыланды
    Ақтөбеде мерекелік шаралар талқыланды
    Ақтөбе облысында Тәуелсіздік күніне орай 32 әлеуметтік нысан ашылады
    11/12/2018 16:32 0 833
    Президент Ақтөбе облысындағы газ өңдеу кешенін іске қосты
    Президент Ақтөбе облысындағы газ өңдеу кешенін іске қосты
    Президент Ақтөбе облысындағы газ өңдеу кешенін іске қосты
    Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігі қарсаңында Ақтөбе облысының Байғанин ауданындағы «Қожасай» кен орнында заманауи газ өңдеу кешені пайдалануға берілді
    11/12/2018 11:44 0 662