Жаһандық үрдістегі ұлттық кодымызды білейік

Жаһандық үрдістегі ұлттық кодымызды білейік
Ⓒqamshy.kz

Қазақстан Республикасының Президенті, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев кейінгі жылдары «ұлттық код» деген сөзді жиі айтып келеді. Таяуда ғана жарық көрген «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласында да қазақтың байыр­ғы өнеріне тоқталып: «Ұлы даланың көне сарындары» жинағын басып шығару керек» деп арнайы атап өтті. Өте дұрыс бастама. Қуана­сың. «Рухани жаңғыру» мәселесінде ұлттық өнердің қолдау табуы қазақ өнерінің ертеңіне деген сенімді бекемдей түседі. Жер бетінде жаппай жаһандану жүріп жатқан бүгінгі таңда шынымен де ұлттық ерекшелік кім-кімге де ауадай қажет. Әсіресе, қазаққа. Қазақы қанымызға тән өнерімізде де ұлттық бояудың болуы жаһандық үрдіске жұтылып кетпей, жалпақ жер бетінен өзіндік қолтаңбамыздың қалыптасуына айтарлықтай ықпал етеді.

«Әу» демейтін қазақ жоқ» дейді дана халқымыз. Шынымен де, қамшы сабындай қысқа ғұмырында жыр жаттап, жақ кірісін ашпайтын қазақ кемде-кем. Ұлтымыздың жаңа туған нәрестесі шаттық үні шалқыған «әлди-әлди» жырымен тал бесікке салынып,  қимастықтан көз жастары көл болған «жоқтау» үнімен жер бесікке бөленеді. Осыдан-ақ қазақ өмірін ән-жырсыз елестете алмайтынымызды аңғару қиын емес.

Ғұлама, данышпан ақынымыз Абай Құнанбаев:

«Құлақтан кіріп, бойды алар,

Әсем ән мен тәтті күй.

Көңілге түрлі ой салар,

Әнді сүйсең менше сүй», — дейді. Шіркін, керемет-ақ, жақсы ән жанның рахаты, тәннің сауықтырушысы ғой.

Тыңдаған сайын бойды балқытып, ойды шалқытып сала беретін әні мен күйі бар ұлт нағыз өміршең. Өнері мен мәдениеті тасқа басқан таңбадай қанық түскен халықтың рухани тамыры тереңдей түсері айдан анық. Рухани тамыры тереңге тартқан ұлт ешқашан жер бетінен жоғалмайды.

Біржан сал, Ақан сері, Үкілі Ыбырай салып кеткен қазақ әнінің сара жолы жаһандық үрдістегі «ұлттық кодымыз» екені де даусыз. Өйткені, дәстүрлі ән өнеріміздің өзіне ғана тән мінезі, қоңыр таудың қойдай қоңыр қазағына тән мәнері бар. Біз Батыстың эстрадасын, Еуропаның операсын нақышына келтіре орындай алуымыз әбден мүмкін. Орындап та жүр біздің әншілер. Бірақ олардың қолына қара домбыра алып, қоңыр мінезді қазақ әнін қоңырлата орындай алуы екіталай. Міне, нағыз ұлттық код!

Қазіргі таңда өз ұлтымыздың сап алтындай мәдениетінен, салт-дәстүрінен, өнерінен үркіп, оны көнеліктің белгісі санап, жат жұрттың қаңсығын таңсық көріп жүргендер де жоқ емес. Әрине, бұл барлық адам осылай болып кетті дегенді білдірмейді. Дейтұрғанмен де, басылым беттері кейінгі қазақ әнінің мәтінінен мән, әуенінен әр кеткенін, қазақы сарыны сарқылып, өзге ұлттың ырғақтары басып бара жатқанын жарыса жазып жүргені жасырын емес. БАҚ өкілдерінің өкси жазуы да өте орынды.  Тыңдарман қауымның бірі ретінде көріп те, естіп те жүрміз. Шынында да, бүгінгі эстрадамыз қазақы қалпын бұзып, қарақал­пақ, түркімен, тәжік, өзбек  әуендеріне бейім болып барады.

Біз ән өнеріне ешуақытта немқұрайлы қарамауымыз керек. Қазақтың ән өнері – қазақ руханиятының қайнар көзі. Ән өнері – алып айна. Онда ұлттық әдебиеттің, ұлттық тілдің, ұлттық танымның, ұлттық мәдениеттің, орындаушының бейнесі анық көрінеді. Қазақ әніміздің тексті шатқаяқтап тұрса, әдебиетіміз дамып, ілгерілеп кетті деп айта алмай, аузымыз бірден буылары белгілі. Соны сезетін сергек ойлы, кемеңгер көзді көкірек болса, әрине!

Байырғы қазақ әндерінің көбі кең тынысты, мәтіні мәнді, мағыналы, сарыны сазды болып келеді. Бейне қазақтың даласындай дархан, пейіліндей кең. Сол әндеріміздің бүгінгі таңда қатары тым сиреп кетті. Мен ғана емес, көп адам аңғарып жүр. Осы үрдіс үздіксіз жалғаса берсе, бір күні қазақы сарыннан бүтіндей айырылып, сан соғып қалуымыз ғажап емес. Жас ұрпақтың санасын жат жұрттың әуенімен әрлеп алсақ, ұлттық сарынымыз олардың санасына сіңбей қалары сөзсіз. Бұдан әрі көкейінде қазақы әуені жоқ ұрпақтан келешекте ұлттық бояуы қанық ән туады деп айту тым қиын.

Дәл қазір сырт көзге тойдан басқа ермегі жоқ халық болып көрінеміз. Әншілер де, сазгерлер де тек тойға арнап ән жазуды бастап кеткелі де біраз жылдар болды. Нәтижесі де жоқ емес. Той бизнесіне арналған әндердің қатары қаулап өсіп келеді. Той басқаратын асабалардың да, қуаныш иелерінің де санасына «тойда жұрт жаппай билесе ғана дастархан қызықты болады, қонақтар жақсы демалып қайтады» дейтін түсінік қалыптастырып үлгердік. Осыдан кейін мән-мағынасы бар, тыңдарманды ойландыратын, толғандыратын әндер орындамады деп әншілерді кіналаудың өзі орынсыз. Тоймен нәпақа­сын тауып жүрген өнер иелері өзгенің әуеніне көшпей қайтсін.

Әнді күн көрістің көзіне айналдырып отырған әншілерді ақтауға толық негіз бар. Алайда, өнер иелері Абай атамыздың «Сөз түзелді, тыңдаушым сен де түзел» дегенін естен шығармағандары жөн. Өйткені, тыңдарман қауым өнер иелеріне қарап ой түзейді, бой түзейді. Тыңдарман қауымның көкейіне не ұялатсақ, соның жемісін көретініміз де шындық. Ертеңгі күні еліміздің аты қазақ, заты өзге болып қалмас үшін бәрін де бүгіннен бастағанымыз жөн. Ұтылмаймыз, ұтамыз. Ұтарымыз – қазақ әнінің қадірін де, қасиетін де сақтап қалумен қатар, жаһандық ән өнерінен ойып тұрып орнымызды аламыз.

Мен өзге ұлт өкілдерінің әнін жоққа шығарып, оларға қарсы түбегейлі төңкеріс жариялап отырған жоқпын. Өзгенің өнерін үйренген – артықшылық болмаса, кемшілік емес. Елбасымыздың мақаласында да айтылған ой осы. Тек өз өнерімізді өгейсітпей, өзгенің өнерінен жоғары қоя білсек болғаны.

Тұрсынбек Кешубай

гуманитарлық ғылым магистрі

әнші, журналист

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    HEALTH EXPO-2019» көрмесі: Медицина саласындағы мүмкіндіктер жүзеге асады
    16/02 23:20 0 113
    2
    Сексен төрттегі тарихи жеңіс!
    16/02 14:08 0 1273
    3
    Әбу Наср әл-Фарабидің «Қайырымды қаласы» дұрыс зерттелді ме?
    16/02 13:42 0 299
    Адамдық мінбеден түсіп қап, Әйтеуір биіктеп барамыз
    16/02 10:42 1 341
    Жапон суретшісінің елді қаратқан ерекше суреттерін көрдіңіз бе?
    16/02 10:24 0 509

    Таныстырылғандар

    Ұзақ жасағың келсе, жүрегіңді аяла!
    Ұзақ жасағың келсе, жүрегіңді аяла!
    Ұзақ жасағың келсе, жүрегіңді аяла!
    Бүгінгі таңда жүрек- қан тамыры ауруларының алдын- алу үшін есте сақтайтын маңызды нәрселер.
    Аудио тыңдау
    11/02/2019 16:46 0 865
    Жүздеген адамды өлімнен құтқарған шымкенттік хирург неге өз өмірін қиды?
    Жүздеген адамды өлімнен құтқарған шымкенттік хирург неге өз өмірін қиды?
    Жүздеген адамды өлімнен құтқарған шымкенттік хирург неге өз өмірін қиды?
    Шымкент қаласының дәрігерлері үшін бұл қаза ауыр болды.
    Аудио тыңдау
    08/02/2019 16:31 0 10583
    Нәресте өлімінің себебіне Ислам қалай жауап береді?
    Нәресте өлімінің себебіне Ислам қалай жауап береді?
    Нәресте өлімінің себебіне Ислам қалай жауап береді?
    Атынан  адам үркитін небір зұлматтардың бірі – кенеттен болатын нәресте өлімі синдромы.
    Аудио тыңдау
    09/02/2019 13:12 0 1152
    Көпбалалы отбасы... Зейнолла Кәкімжанов Үкіметке ауыр тұрмысты жақсартудың жолын ұсынды
    Көпбалалы отбасы... Зейнолла Кәкімжанов Үкіметке ауыр тұрмысты жақсартудың жолын ұсынды
    Көпбалалы отбасы... Зейнолла Кәкімжанов Үкіметке ауыр тұрмысты жақсартудың жолын ұсынды
    Ауылға дәл қазір бет бұруымыз тиіс!
    Аудио тыңдау
    11/02/2019 16:56 2 2367
    Алматы тұрғындары үйдегі пештердің өрт қауіпсіздігіне алаңдайды
    Алматы тұрғындары үйдегі пештердің өрт қауіпсіздігіне алаңдайды
    Алматы тұрғындары үйдегі пештердің өрт қауіпсіздігіне алаңдайды
    Қазақстан Республикасының әрбір азаматы үйдегі өрт қауіпсіздігі - негізделген қажеттілік екенін жақсы біледі
    Аудио тыңдау
    12/02/2019 10:46 0 599
    Шоқан Сыздықұлы: «Қара майор» туралы екі кітап жақында жарыққа шығады
    Шоқан Сыздықұлы: «Қара майор» туралы екі кітап жақында жарыққа шығады
    Шоқан Сыздықұлы: «Қара майор» туралы екі кітап жақында жарыққа шығады
    Қайтыс болды, ер батыр!
    Аудио тыңдау
    12/02/2019 11:28 0 580
    Қасымов кетіп, орнына Тұрғымбаев келді
    Қасымов кетіп, орнына Тұрғымбаев келді
    Қасымов кетіп, орнына Тұрғымбаев келді
    2012 жылдың желтоқсан айынан бері ішкі істер министрінің орынбасары қызметін атқарады.
    Аудио тыңдау
    12/02/2019 15:33 10 1098
    Әлеуметтік желіде хит болған суреттердің авторы кім? (фото)
    Әлеуметтік желіде хит болған суреттердің авторы кім? (фото)
    Әлеуметтік желіде хит болған суреттердің авторы кім? (фото)
    Оның Instagram парақшасына 4 млн-нан астам адам жазылған.
    Аудио тыңдау
    12/02/2019 21:21 0 764
    Банктерді еркелеттік, енді пайыздық үстемені түсіруді талап ету керек
    Банктерді еркелеттік, енді пайыздық үстемені түсіруді талап ету керек
    Банктерді еркелеттік, енді пайыздық үстемені түсіруді талап ету керек
    Үкімет халықтың қарызға батқанын ескеріп банктерден несие пайызын түсіруді талап ету керек
    Аудио тыңдау
    14/02/2019 09:32 0 2413
    Сендердің замандарың өтірік... Бәрі алдайды
    Сендердің замандарың өтірік... Бәрі алдайды
    Сендердің замандарың өтірік... Бәрі алдайды
    Алдайды. Қазір бәрі алдайды. Бұл сендердің замандарың. Сендердің замандарың өтірік. Бәрі алдайды... Бәрі өтірік.
    Аудио тыңдау
    14/02/2019 09:47 0 622
    Кооперативке ақша салу қауіпті ме?
    Кооперативке ақша салу қауіпті ме?
    Кооперативке ақша салу қауіпті ме?
    кооперативке сенуге бола ма?
    Аудио тыңдау
    14/02/2019 17:17 0 1129
    Тоқсан жасына дейін тақтан түспеген мемлекет басшылары
    Тоқсан жасына дейін тақтан түспеген мемлекет басшылары
    Тоқсан жасына дейін тақтан түспеген мемлекет басшылары
    Мемлекет басқару жасқа қарамайды.
    Аудио тыңдау
    15/02/2019 00:13 1 1103
    Ақтөбелік депутаттар көпбалалы ананың қарызын төлеп берді
    Ақтөбелік депутаттар көпбалалы ананың қарызын төлеп берді
    Ақтөбелік депутаттар көпбалалы ананың қарызын төлеп берді
    Алты балалы ана жатақхананың тар бөлмесінде тұрып жатыр.
    Аудио тыңдау
    15/02/2019 09:55 0 326
    Астана әкімі көп балалы отбасыларды қолдау мәселесін өзі бақыламақ
    Астана әкімі көп балалы отбасыларды қолдау мәселесін өзі бақыламақ
    Астана әкімі көп балалы отбасыларды қолдау мәселесін өзі бақыламақ
    Соңғы мәліметтер бойынша, бүгінгі таңда Астанада 4 және одан да көпбала тәрбиелеп отырған 10095 отбасы тұрады.
    Аудио тыңдау
    15/02/2019 12:43 0 361
    Алматыдағы Әлеуметтік әл-ауқат басқармасында көпбалалы аналармен кездесу өтті
    Алматыдағы Әлеуметтік әл-ауқат басқармасында көпбалалы аналармен кездесу өтті
    Алматыдағы Әлеуметтік әл-ауқат басқармасында көпбалалы аналармен кездесу өтті
    Басқосуда көпбалалы аналардың мәселелерін шешу жайы талқыланды
    15/02/2019 19:14 0 106