Жаһандық үрдістегі ұлттық кодымызды білейік

Жаһандық үрдістегі ұлттық кодымызды білейік
Ⓒqamshy.kz

Қазақстан Республикасының Президенті, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев кейінгі жылдары «ұлттық код» деген сөзді жиі айтып келеді. Таяуда ғана жарық көрген «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласында да қазақтың байыр­ғы өнеріне тоқталып: «Ұлы даланың көне сарындары» жинағын басып шығару керек» деп арнайы атап өтті. Өте дұрыс бастама. Қуана­сың. «Рухани жаңғыру» мәселесінде ұлттық өнердің қолдау табуы қазақ өнерінің ертеңіне деген сенімді бекемдей түседі. Жер бетінде жаппай жаһандану жүріп жатқан бүгінгі таңда шынымен де ұлттық ерекшелік кім-кімге де ауадай қажет. Әсіресе, қазаққа. Қазақы қанымызға тән өнерімізде де ұлттық бояудың болуы жаһандық үрдіске жұтылып кетпей, жалпақ жер бетінен өзіндік қолтаңбамыздың қалыптасуына айтарлықтай ықпал етеді.

«Әу» демейтін қазақ жоқ» дейді дана халқымыз. Шынымен де, қамшы сабындай қысқа ғұмырында жыр жаттап, жақ кірісін ашпайтын қазақ кемде-кем. Ұлтымыздың жаңа туған нәрестесі шаттық үні шалқыған «әлди-әлди» жырымен тал бесікке салынып,  қимастықтан көз жастары көл болған «жоқтау» үнімен жер бесікке бөленеді. Осыдан-ақ қазақ өмірін ән-жырсыз елестете алмайтынымызды аңғару қиын емес.

Ғұлама, данышпан ақынымыз Абай Құнанбаев:

«Құлақтан кіріп, бойды алар,

Әсем ән мен тәтті күй.

Көңілге түрлі ой салар,

Әнді сүйсең менше сүй», — дейді. Шіркін, керемет-ақ, жақсы ән жанның рахаты, тәннің сауықтырушысы ғой.

Тыңдаған сайын бойды балқытып, ойды шалқытып сала беретін әні мен күйі бар ұлт нағыз өміршең. Өнері мен мәдениеті тасқа басқан таңбадай қанық түскен халықтың рухани тамыры тереңдей түсері айдан анық. Рухани тамыры тереңге тартқан ұлт ешқашан жер бетінен жоғалмайды.

Біржан сал, Ақан сері, Үкілі Ыбырай салып кеткен қазақ әнінің сара жолы жаһандық үрдістегі «ұлттық кодымыз» екені де даусыз. Өйткені, дәстүрлі ән өнеріміздің өзіне ғана тән мінезі, қоңыр таудың қойдай қоңыр қазағына тән мәнері бар. Біз Батыстың эстрадасын, Еуропаның операсын нақышына келтіре орындай алуымыз әбден мүмкін. Орындап та жүр біздің әншілер. Бірақ олардың қолына қара домбыра алып, қоңыр мінезді қазақ әнін қоңырлата орындай алуы екіталай. Міне, нағыз ұлттық код!

Қазіргі таңда өз ұлтымыздың сап алтындай мәдениетінен, салт-дәстүрінен, өнерінен үркіп, оны көнеліктің белгісі санап, жат жұрттың қаңсығын таңсық көріп жүргендер де жоқ емес. Әрине, бұл барлық адам осылай болып кетті дегенді білдірмейді. Дейтұрғанмен де, басылым беттері кейінгі қазақ әнінің мәтінінен мән, әуенінен әр кеткенін, қазақы сарыны сарқылып, өзге ұлттың ырғақтары басып бара жатқанын жарыса жазып жүргені жасырын емес. БАҚ өкілдерінің өкси жазуы да өте орынды.  Тыңдарман қауымның бірі ретінде көріп те, естіп те жүрміз. Шынында да, бүгінгі эстрадамыз қазақы қалпын бұзып, қарақал­пақ, түркімен, тәжік, өзбек  әуендеріне бейім болып барады.

Біз ән өнеріне ешуақытта немқұрайлы қарамауымыз керек. Қазақтың ән өнері – қазақ руханиятының қайнар көзі. Ән өнері – алып айна. Онда ұлттық әдебиеттің, ұлттық тілдің, ұлттық танымның, ұлттық мәдениеттің, орындаушының бейнесі анық көрінеді. Қазақ әніміздің тексті шатқаяқтап тұрса, әдебиетіміз дамып, ілгерілеп кетті деп айта алмай, аузымыз бірден буылары белгілі. Соны сезетін сергек ойлы, кемеңгер көзді көкірек болса, әрине!

Байырғы қазақ әндерінің көбі кең тынысты, мәтіні мәнді, мағыналы, сарыны сазды болып келеді. Бейне қазақтың даласындай дархан, пейіліндей кең. Сол әндеріміздің бүгінгі таңда қатары тым сиреп кетті. Мен ғана емес, көп адам аңғарып жүр. Осы үрдіс үздіксіз жалғаса берсе, бір күні қазақы сарыннан бүтіндей айырылып, сан соғып қалуымыз ғажап емес. Жас ұрпақтың санасын жат жұрттың әуенімен әрлеп алсақ, ұлттық сарынымыз олардың санасына сіңбей қалары сөзсіз. Бұдан әрі көкейінде қазақы әуені жоқ ұрпақтан келешекте ұлттық бояуы қанық ән туады деп айту тым қиын.

Дәл қазір сырт көзге тойдан басқа ермегі жоқ халық болып көрінеміз. Әншілер де, сазгерлер де тек тойға арнап ән жазуды бастап кеткелі де біраз жылдар болды. Нәтижесі де жоқ емес. Той бизнесіне арналған әндердің қатары қаулап өсіп келеді. Той басқаратын асабалардың да, қуаныш иелерінің де санасына «тойда жұрт жаппай билесе ғана дастархан қызықты болады, қонақтар жақсы демалып қайтады» дейтін түсінік қалыптастырып үлгердік. Осыдан кейін мән-мағынасы бар, тыңдарманды ойландыратын, толғандыратын әндер орындамады деп әншілерді кіналаудың өзі орынсыз. Тоймен нәпақа­сын тауып жүрген өнер иелері өзгенің әуеніне көшпей қайтсін.

Әнді күн көрістің көзіне айналдырып отырған әншілерді ақтауға толық негіз бар. Алайда, өнер иелері Абай атамыздың «Сөз түзелді, тыңдаушым сен де түзел» дегенін естен шығармағандары жөн. Өйткені, тыңдарман қауым өнер иелеріне қарап ой түзейді, бой түзейді. Тыңдарман қауымның көкейіне не ұялатсақ, соның жемісін көретініміз де шындық. Ертеңгі күні еліміздің аты қазақ, заты өзге болып қалмас үшін бәрін де бүгіннен бастағанымыз жөн. Ұтылмаймыз, ұтамыз. Ұтарымыз – қазақ әнінің қадірін де, қасиетін де сақтап қалумен қатар, жаһандық ән өнерінен ойып тұрып орнымызды аламыз.

Мен өзге ұлт өкілдерінің әнін жоққа шығарып, оларға қарсы түбегейлі төңкеріс жариялап отырған жоқпын. Өзгенің өнерін үйренген – артықшылық болмаса, кемшілік емес. Елбасымыздың мақаласында да айтылған ой осы. Тек өз өнерімізді өгейсітпей, өзгенің өнерінен жоғары қоя білсек болғаны.

Тұрсынбек Кешубай

гуманитарлық ғылым магистрі

әнші, журналист

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Бектас Бекназаров Зеленскиймен кездесті
    21/05 11:04 0 36
    2
    314 миллиард теңге қайда кетті?
    21/05 10:57 0 67
    3
    Жағымпаздардан құтылмай, ұлт болып жарытпаймыз!
    21/05 10:56 0 67
    Өзге оқушының орнына жарысқа барған 15 жасар бала қаза тапты
    21/05 10:39 0 91
    Назарбаев пен оның қыздарына: Сіздер қашан халықтың қалауын орындайсыздар?
    21/05 10:38 0 752

    Таныстырылғандар

    Мопед мінген бозбала  мотор үстінде мәңгілік сапарға аттанды  (Видео)
    Мопед мінген бозбала мотор үстінде мәңгілік сапарға аттанды (Видео)
    Мопед мінген бозбала мотор үстінде мәңгілік сапарға аттанды (Видео)
    Қатты жылдамдықпен келе жатқан екі дөңгелекті көліктің иесі оқиға орынында тіл тартпай кетті.
    Аудио тыңдау
    16/05/2019 15:45 0 1696
    Әйел баласы Жәннәтқа қалай барады?
    Әйел баласы Жәннәтқа қалай барады?
    Әйел баласы Жәннәтқа қалай барады?
    Әйел адам тозаққа түсетін болса, төрт еркекті өзімен бірге алып кетед
    Аудио тыңдау
    17/05/2019 07:57 0 1745
    Атырау облысында 500-ге жуық мұғалім жетіспейді
    Атырау облысында 500-ге жуық мұғалім жетіспейді
    Атырау облысында 500-ге жуық мұғалім жетіспейді
    Атырау облысында 500-ге жуық мұғалім жетіспейді
    Аудио тыңдау
    17/05/2019 13:06 0 200
    Атырау облысында мектеп директорлары мемлекеттік сатып алу рәсіміне қатыспайтын болады
    Атырау облысында мектеп директорлары мемлекеттік сатып алу рәсіміне қатыспайтын болады
    Атырау облысында мектеп директорлары мемлекеттік сатып алу рәсіміне қатыспайтын болады
    Атырау облысында мектеп директорлары мемлекеттік сатып алу рәсіміне қатыспайтын болады
    Аудио тыңдау
    17/05/2019 13:45 0 349
    Маңғыстауда 2 миллиард доллар көлеміндегі жаңа инвестициялық жобалар жүзеге аспақ
    Маңғыстауда 2 миллиард доллар көлеміндегі жаңа инвестициялық жобалар жүзеге аспақ
    Маңғыстауда 2 миллиард доллар көлеміндегі жаңа инвестициялық жобалар жүзеге аспақ
    Маңғыстауда 2 миллиард доллар көлеміндегі жаңа инвестициялық жобалар жүзеге аспақ
    Аудио тыңдау
    17/05/2019 15:50 0 270
    Президенттікке үміткерлер сайлауалды бағдарламаларында нені ұмыт қалдырды?
    Президенттікке үміткерлер сайлауалды бағдарламаларында нені ұмыт қалдырды?
    Президенттікке үміткерлер сайлауалды бағдарламаларында нені ұмыт қалдырды?
    Мемлекетті басқаруды дәметіп отырған үміткерлердің сайлауалды бағдарламаларында нені ұмыт қалдырды.
    Аудио тыңдау
    18/05/2019 02:12 0 699
    Маңғыстау облысының әкімдігі «Астана халықаралық қаржы орталығымен» меморандумға қол қойды
    Маңғыстау облысының әкімдігі «Астана халықаралық қаржы орталығымен» меморандумға қол қойды
    Маңғыстау облысының әкімдігі «Астана халықаралық қаржы орталығымен» меморандумға қол қойды
    Маңғыстау облысының әкімдігі «Астана халықаралық қаржы орталығымен» меморандумға қол қойды
    Аудио тыңдау
    18/05/2019 16:20 0 330
    Адамдар, бір-бірімізге күн болмаса да, күннің сәулесін сыйлайықшы...
    Адамдар, бір-бірімізге күн болмаса да, күннің сәулесін сыйлайықшы...
    Адамдар, бір-бірімізге күн болмаса да, күннің сәулесін сыйлайықшы...
    Адамдар, біз неге қатыгез болып барамыз?
    Аудио тыңдау
    18/05/2019 17:45 0 203
    Нұрлан Ноғаев: Табиғатқа келтірілген залал болмайды
    Нұрлан Ноғаев: Табиғатқа келтірілген залал болмайды
    Нұрлан Ноғаев: Табиғатқа келтірілген залал болмайды
    Бұл, көктемде уылдырық шашу үшін балықтардың өзенге өтетін негізгі арналары.
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 00:09 0 143
    Нұрлан Ноғаев Атыраудағы білім беру саласы қызметкерлерін аттестациядан өткізуді тапсырды
    Нұрлан Ноғаев Атыраудағы білім беру саласы қызметкерлерін аттестациядан өткізуді тапсырды
    Нұрлан Ноғаев Атыраудағы білім беру саласы қызметкерлерін аттестациядан өткізуді тапсырды
    Нұрлан Ноғаев аймақтағы білім беру сапасының көңіл көншітпейтінін айтты.
    20/05/2019 00:14 0 68
    Атырауда дезинфекциялау жұмыстары төрт ауысымда жүзеге асырылады
    Атырауда дезинфекциялау жұмыстары төрт ауысымда жүзеге асырылады
    Атырауда дезинфекциялау жұмыстары төрт ауысымда жүзеге асырылады
    Атырауда жергілікті билік масамен күресу жұмыстарын бастады.
    20/05/2019 00:23 0 60
    Қарғыс алу қаншалықты қауіпті?
    Қарғыс алу қаншалықты қауіпті?
    Қарғыс алу қаншалықты қауіпті?
    "Мүмінге лағнет айту оны өлтірумен тең",- деп айтылған
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 02:45 0 725
    Бағытыңызды анықтаңыз: Алматыда бірқатар жолдар жабылады
    Бағытыңызды анықтаңыз: Алматыда бірқатар жолдар жабылады
    Бағытыңызды анықтаңыз: Алматыда бірқатар жолдар жабылады
    Ерте қамданып, өз бағытыңызды нақтылап алыңыз.
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 13:42 0 106
    Атырауда мемлекеттік рәміздер алаңы мен 91 метрлік тутұғыр салынуда
    Атырауда мемлекеттік рәміздер алаңы мен 91 метрлік тутұғыр салынуда
    Атырауда мемлекеттік рәміздер алаңы мен 91 метрлік тутұғыр салынуда
    Тутұғыр мен 112 шаршы метрді құрайтын мемлекеттік рәміздер алаңы ағымдағы жылы қолданысқа беріледі.
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 15:01 0 82
    Атырауда биыл қайта жаңғыртылған Исатай - Маxамбет алаңы ашылады
    Атырауда биыл қайта жаңғыртылған Исатай - Маxамбет алаңы ашылады
    Атырауда биыл қайта жаңғыртылған Исатай - Маxамбет алаңы ашылады
    Бұл туралы «БатысАльянсСтрой» ЖШС бас директоры Әділ Жұбанов мәлімдеді.
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 15:26 0 97