Жалқау бала қайдан шығады?

Жалқау бала қайдан шығады?
Ⓒqamshy.kz

«Қазақстан әйелдері» журналының 1978 жылы ақпан айының №2 нөміріндегі «Жалқау бала қайдан шығады?» деген материалын 40 жыл өтсе де өзектілігін еш жоймаған тақырып ретінде Қамшы сайт бетіне жариялауды ұйғарды. Психология, тәрбие мәселесіне келгенде кімге құлақ асарын білмей жүрген жас ата-аналарға мақаланың берері көп деген үміттеміз.

Сәбидің өмір тану қадамы үйден басталатыны баршаға мәлім. Үш-төрт жасқа толғаннан кейін нәресте әр нәрсеге әуестеніп, бір іспен шұғылданғысы, ересектердің жұмысына араласып, оларға көмек көрсеткісі келіп тұрады. Осындай кезде баланың бетінен қағып, меселін қайтармай, қайта оның мақсаты мен ниетінің орындалуына мүмкіндік жасап, іс-әрекетіне үнемі көңіл бөлген жөн.

Кейбір ата-аналар айналысып жатқан жұмысына араласқан сәбиді «бөгет жасайсың, бүлдіресің» деп, ұрсып, тыңдай қоймаса, ұрып та жібереді. Бұл мүлде қате. Керісінше, баланың тілегі орынды болса, құптаған дұрыс. Мысалы, анасы кір жуып жатқанда, кішкене қыз бала «мен де жуамын» деп сабынды суға қолын малып, араласуы мүмкін. Мұндай жағдайда анасы оған ойыншық астау немесе сынбайтын шағын ыдыс беріп, қуыршақ жабдығы, қол орамал сияқты жеңіл-желпі заттарды жуғызып қойғаны жөн. Ал егер, шамасы келмей жатса немесе ретін білмей, суын төгіп-шашса, шешесінің көмектесіп жібергені дұрыс. Бұл баланы шексіз қуантады, еңбекке құлшынтады және оның анасына деген ризалық сезімін арттырады. Баланың ойындағы арманы орындалып отырса, көңілі көтеріліп, еңбекшілдігі өседі. Міне, осылайша баланы ерте шағынан пайдалы іспен айналысуға, ойын арқылы да еңбекке баулуға мүмкіндік мол екенін естен шығармауымыз керек.

Тағы бір ескеретін жай, қыз бала мен ұл баланың іс-әрекетіне ешқашан да бөле қарамау керек. Өйткені ойын баласы ықыласы ауған нәрсеге ерекше беріліп кетеді. Сәбиді осы талабынан айнытуға, немесе зорлықпен тыйым салуға тырысу оның тым нәзік нерв жүйесін зақымдайды, ызақор етеді, мұндайда сәбидің назарын одан да қызық басқа бір нәрсеге аударып жіберу тиімді. Өз еркімен тындырған ісіне талдау жасап, лайықты баға беру, кемшілігін бала ұғымына сөйкес тілмен түсіндірудің мәні зор. Өйткені, сәбидің сөзін, орта жолдан бөліп тастау, әйтпесе құлақ аспай қою, тіпті, мұнымен де шектелмей, талпынысына тыйым салу ата-ананың бала алдындағы беделін кемітеді. Өз ойының үнемі жүзеге аспайтынын сезінген сәбидің еңбекке деген ынтасы кемиді, айналасындағы адамдардың әрекетіне немқұрайды қарап, жалқаулыққа бой ұрады.

Ендеше, әрбір ата-ана уақыты аз болғанның өзінде де баласына көңіл бөліп, оның не істегенін, немен шұғылданатынын, қандай кітап оқығысы келетінін, нендей ойы бар екенін сұрап, біліп отырғаны теріс емес. Ересек адаммен әңгімелесу балаға үлкен әсер қалдырады. Осындай әдет берік орын алған үйде ата-ана мен баланың арасында шынайы сыйластық, сүйіспеншілік, достық қарым-қатынас қалыптасады.

Кейбір ата-аналар «баламыз жалқау, ештеңе істегісі келмейді» деп наразылық білдіреді. Бұл қасиеттің қалай, қашан пайда болғанын ойламайды, оған әуел баста өздері кінәлі екендіктерін ескермейді. Ондай ата-аналар көбіне өздерінің баланы жастайынан шектен тыс еркелетіп, тым мәпелеп ұстап, еңбекке деген талабын тежегенін ұмытып кетеді. Балаға ата-ана тарапынан орынсыз аяушылық көрсетіп, «әлі жас қой, есейе келе үйренер» деп, еңбектен алшақ ұстау — жалқаулықты өз қолымен үйреткенмен бірдей. Уақыт озып кеткен соң өкініп қалатынымыз сондықтан. Еліктегіш, мейлінше сезімтал сәбилер жақсы-жаман сөзді, әртүрлі мінез-құлықты тез қабылдайды. Сондықтан олардың дұрыс тәрбие алып, мәдениетті, еңбекшіл азамат болып өсуі үшін, әсіресе ата-ананың әдет-ғұрпының, тіршілік салтының ықпалы зор.

«Бала тәрбиесі бесіктен» деп тегін айтылмаған. Оларды өмірге икемді етіп тәрбиелеуге, еңбекке баулуға ересектердің күнделікті іс-әрекеті үлгілі өнегеге айналғанда ғана игі мақсатымызға жетуге мүмкіндік туады. Сонда ғана жас ұрпақты Отаны мен халқына пайдалы, асыл азамат етіп тәрбиелей аламыз. Өйткені, адам бақытының кілті — еңбекте.

Қ.Тұңғышбаев,
Қарағанды мемлекеттік университетінің доценті

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Оқушылардың жағдайы қалыпты, іс қатаң бақылауға алынды
    23/01 00:04 0 53
    2
    Әлімғазы Райымбеков, қазақтың Тайлағы: Ұят болса да ата дәстүрге қарсы шықтым
    22/01 16:51 0 1478
    3
    Бозымбаев бензиннің неге арзандап жатқанын түсіндірді
    22/01 16:37 0 268
    Жәнібек Әлімханұлы үш мықтыға сес көрсетті
    22/01 16:20 0 1930
    Қазақстан Венесуэланың кебін кие ме?
    22/01 14:53 0 547

    Таныстырылғандар

    Мәскеу соты Жомарт Ертаевқа қатысты шешім шығарды
    Мәскеу соты Жомарт Ертаевқа қатысты шешім шығарды
    Мәскеу соты Жомарт Ертаевқа қатысты шешім шығарды
    Бүгін Мәскеу қаласында Жомарт Ертаевқа қатысты сот отырысы өтті.
    Аудио тыңдау
    11/01/2019 21:32 0 1352
    Қазақстандық өнер жұлдыздарының арасында "Өнер барысы" атты сайысы өткізіледі
    Қазақстандық өнер жұлдыздарының арасында "Өнер барысы" атты сайысы өткізіледі
    Қазақстандық өнер жұлдыздарының арасында "Өнер барысы" атты сайысы өткізіледі
    Ұйымдастырушылардың деректеріне сүйенсек, аталмыш сайыс биылғы жылдың наурызына жоспарланып отыр.
    Аудио тыңдау
    12/01/2019 13:03 0 2971
    Қонаевтың өмірінде 2 санының қандай құпиясы бар?
    Қонаевтың өмірінде 2 санының қандай құпиясы бар?
    Қонаевтың өмірінде 2 санының қандай құпиясы бар?
    Өмірінің соңына дейін коммунистік идеяларға адал болғанына қарамастан, кітапханасында Солженицынның «Архипелаг ГУЛАГ» тарихи-көркем шығармасы болған.
    Аудио тыңдау
    12/01/2019 13:13 0 5601
    Алматыда теракт жасамақшы болған содырлар құрықталды
    Алматыда теракт жасамақшы болған содырлар құрықталды
    Алматыда теракт жасамақшы болған содырлар құрықталды
    ҚР ҰҚК 10 қаңтар күні өткізілген арнайы операцияның видеосын жариялады
    Аудио тыңдау
    14/01/2019 11:15 0 1450
    Есектер империясы һәм адамдар патшалығы
    Есектер империясы һәм адамдар патшалығы
    Есектер империясы һәм адамдар патшалығы
    Әлішер адамды ешектей жегіп  қара күшін емес, оқытып, көзін ашып миын пайдалана білді. Себебі қоғамда есектер онысыз да көп.
    Аудио тыңдау
    16/01/2019 10:15 0 1278
    Ауыз қуысы арқылы анықталған айғақ: Гитлердің cүйегі қайда?
    Ауыз қуысы арқылы анықталған айғақ: Гитлердің cүйегі қайда?
    Ауыз қуысы арқылы анықталған айғақ: Гитлердің cүйегі қайда?
    Гитлер мен Ева Браунның жерленген мәйітінің күлге айналған барлық қалдықтары 70-жылдары Юрий Андроповтың тікелей тапсырмасымен Бидериц өзеніне жіберіледі.
    Аудио тыңдау
    17/01/2019 12:19 0 3866
    Валентина Матвиенко: Қазақтың тілін білгендерің дұрыс (видео)
    Валентина Матвиенко: Қазақтың тілін білгендерің дұрыс (видео)
    Валентина Матвиенко: Қазақтың тілін білгендерің дұрыс (видео)
    Ақыл айтатындар көп.
    Аудио тыңдау
    18/01/2019 09:56 0 2380
    Ерлан Нұрғалиев "Ерлігі үшін" медаліне  ұсынылды
    Ерлан Нұрғалиев "Ерлігі үшін" медаліне  ұсынылды
    Ерлан Нұрғалиев "Ерлігі үшін" медаліне  ұсынылды
    Даланың иесін өлтіргендерді, киіктің киесі ұрмай қоймайды!
    Аудио тыңдау
    18/01/2019 13:53 0 582
    Аты белгісіз авторлар: Брежневтің кітаптарын кім жазған?
    Аты белгісіз авторлар: Брежневтің кітаптарын кім жазған?
    Аты белгісіз авторлар: Брежневтің кітаптарын кім жазған?
    Леонид Брежневтің қауырт кезеңде ел басқара жүріп, кітап жазуға уақыты болмағаны түсінікті.
    Аудио тыңдау
    18/01/2019 15:30 0 3436
    Киіктің киесі (Құла джип мінген Пенде-бай)
    Киіктің киесі (Құла джип мінген Пенде-бай)
    Киіктің киесі (Құла джип мінген Пенде-бай)
    Құлқынның құлы болған соң, Қасиетті де, киелі, Киікті атты, қарашы!
    Аудио тыңдау
    18/01/2019 17:23 0 961
    Жол ережесін бұзсаңыздар, полицияға "дәлеліңізбен келіспеймін" деп жазып беріңіз
    Жол ережесін бұзсаңыздар, полицияға "дәлеліңізбен келіспеймін" деп жазып беріңіз
    Жол ережесін бұзсаңыздар, полицияға "дәлеліңізбен келіспеймін" деп жазып беріңіз
    Автокөліктен түспеңіз. МАИ қызметкерінің мұны талап етуге еш қақысы жоқ.
    Аудио тыңдау
    20/01/2019 09:27 0 22213
    Байлардың барлығы білімді ме?
    Байлардың барлығы білімді ме?
    Байлардың барлығы білімді ме?
    Әлемнің үш миллиардері де білім алуды өздігінше түсінеді.
    Аудио тыңдау
    22/01/2019 10:02 0 266
    Челах Жоғарғы Соттан үкімді алып тастап, 30 миллион теңге өтемақы төлеуді талап етті
    Челах Жоғарғы Соттан үкімді алып тастап, 30 миллион теңге өтемақы төлеуді талап етті
    Челах Жоғарғы Соттан үкімді алып тастап, 30 миллион теңге өтемақы төлеуді талап етті
    Владислав Челахтың құқықтары бұзылғаны үшін оған 30 миллион теңге көлемінде өтемақы төлеуді талап етемін.
    Аудио тыңдау
    22/01/2019 11:43 0 745
    Қазақстан Венесуэланың кебін кие ме?
    Қазақстан Венесуэланың кебін кие ме?
    Қазақстан Венесуэланың кебін кие ме?
    Сарапшылар Венесуэлаға саяси дағдарыстың XXI ғасырдың басында келгенін айтады
    Аудио тыңдау
    22/01/2019 14:53 0 547
    Бозымбаев бензиннің неге арзандап жатқанын түсіндірді
    Бозымбаев бензиннің неге арзандап жатқанын түсіндірді
    Бозымбаев бензиннің неге арзандап жатқанын түсіндірді
    Сондай-ақ, Бозымбаев Алматыда жанар-жағармай бағасының төмендеуі – нарық реакциясы екенін атап өтті.
    Аудио тыңдау
    22/01/2019 16:37 0 268