Жалқау бала қайдан шығады?

Жалқау бала қайдан шығады?
Ⓒqamshy.kz

«Қазақстан әйелдері» журналының 1978 жылы ақпан айының №2 нөміріндегі «Жалқау бала қайдан шығады?» деген материалын 40 жыл өтсе де өзектілігін еш жоймаған тақырып ретінде Қамшы сайт бетіне жариялауды ұйғарды. Психология, тәрбие мәселесіне келгенде кімге құлақ асарын білмей жүрген жас ата-аналарға мақаланың берері көп деген үміттеміз.

Сәбидің өмір тану қадамы үйден басталатыны баршаға мәлім. Үш-төрт жасқа толғаннан кейін нәресте әр нәрсеге әуестеніп, бір іспен шұғылданғысы, ересектердің жұмысына араласып, оларға көмек көрсеткісі келіп тұрады. Осындай кезде баланың бетінен қағып, меселін қайтармай, қайта оның мақсаты мен ниетінің орындалуына мүмкіндік жасап, іс-әрекетіне үнемі көңіл бөлген жөн.

Кейбір ата-аналар айналысып жатқан жұмысына араласқан сәбиді «бөгет жасайсың, бүлдіресің» деп, ұрсып, тыңдай қоймаса, ұрып та жібереді. Бұл мүлде қате. Керісінше, баланың тілегі орынды болса, құптаған дұрыс. Мысалы, анасы кір жуып жатқанда, кішкене қыз бала «мен де жуамын» деп сабынды суға қолын малып, араласуы мүмкін. Мұндай жағдайда анасы оған ойыншық астау немесе сынбайтын шағын ыдыс беріп, қуыршақ жабдығы, қол орамал сияқты жеңіл-желпі заттарды жуғызып қойғаны жөн. Ал егер, шамасы келмей жатса немесе ретін білмей, суын төгіп-шашса, шешесінің көмектесіп жібергені дұрыс. Бұл баланы шексіз қуантады, еңбекке құлшынтады және оның анасына деген ризалық сезімін арттырады. Баланың ойындағы арманы орындалып отырса, көңілі көтеріліп, еңбекшілдігі өседі. Міне, осылайша баланы ерте шағынан пайдалы іспен айналысуға, ойын арқылы да еңбекке баулуға мүмкіндік мол екенін естен шығармауымыз керек.

Тағы бір ескеретін жай, қыз бала мен ұл баланың іс-әрекетіне ешқашан да бөле қарамау керек. Өйткені ойын баласы ықыласы ауған нәрсеге ерекше беріліп кетеді. Сәбиді осы талабынан айнытуға, немесе зорлықпен тыйым салуға тырысу оның тым нәзік нерв жүйесін зақымдайды, ызақор етеді, мұндайда сәбидің назарын одан да қызық басқа бір нәрсеге аударып жіберу тиімді. Өз еркімен тындырған ісіне талдау жасап, лайықты баға беру, кемшілігін бала ұғымына сөйкес тілмен түсіндірудің мәні зор. Өйткені, сәбидің сөзін, орта жолдан бөліп тастау, әйтпесе құлақ аспай қою, тіпті, мұнымен де шектелмей, талпынысына тыйым салу ата-ананың бала алдындағы беделін кемітеді. Өз ойының үнемі жүзеге аспайтынын сезінген сәбидің еңбекке деген ынтасы кемиді, айналасындағы адамдардың әрекетіне немқұрайды қарап, жалқаулыққа бой ұрады.

Ендеше, әрбір ата-ана уақыты аз болғанның өзінде де баласына көңіл бөліп, оның не істегенін, немен шұғылданатынын, қандай кітап оқығысы келетінін, нендей ойы бар екенін сұрап, біліп отырғаны теріс емес. Ересек адаммен әңгімелесу балаға үлкен әсер қалдырады. Осындай әдет берік орын алған үйде ата-ана мен баланың арасында шынайы сыйластық, сүйіспеншілік, достық қарым-қатынас қалыптасады.

Кейбір ата-аналар «баламыз жалқау, ештеңе істегісі келмейді» деп наразылық білдіреді. Бұл қасиеттің қалай, қашан пайда болғанын ойламайды, оған әуел баста өздері кінәлі екендіктерін ескермейді. Ондай ата-аналар көбіне өздерінің баланы жастайынан шектен тыс еркелетіп, тым мәпелеп ұстап, еңбекке деген талабын тежегенін ұмытып кетеді. Балаға ата-ана тарапынан орынсыз аяушылық көрсетіп, «әлі жас қой, есейе келе үйренер» деп, еңбектен алшақ ұстау — жалқаулықты өз қолымен үйреткенмен бірдей. Уақыт озып кеткен соң өкініп қалатынымыз сондықтан. Еліктегіш, мейлінше сезімтал сәбилер жақсы-жаман сөзді, әртүрлі мінез-құлықты тез қабылдайды. Сондықтан олардың дұрыс тәрбие алып, мәдениетті, еңбекшіл азамат болып өсуі үшін, әсіресе ата-ананың әдет-ғұрпының, тіршілік салтының ықпалы зор.

«Бала тәрбиесі бесіктен» деп тегін айтылмаған. Оларды өмірге икемді етіп тәрбиелеуге, еңбекке баулуға ересектердің күнделікті іс-әрекеті үлгілі өнегеге айналғанда ғана игі мақсатымызға жетуге мүмкіндік туады. Сонда ғана жас ұрпақты Отаны мен халқына пайдалы, асыл азамат етіп тәрбиелей аламыз. Өйткені, адам бақытының кілті — еңбекте.

Қ.Тұңғышбаев,
Қарағанды мемлекеттік университетінің доценті

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Астанадағы мектепке «бомба» қойылды
    14/11 19:36 0 361
    2
    Шетелде шәкірттеріне сексуалдық зәбір көрсеткен педагог Астанадағы элиталы мектепте сабақ берген
    14/11 15:55 0 415
    3
    Ақтөбе облысының мұғалімдері: «Айлықты қашан аламыз?»
    14/11 15:26 0 246
    «Нұр Отан» бастауыш партия ұйымдарының қызметін жандандыруды қолға алды
    14/11 15:22 0 1274
    "Ақ жол" партиясы: Мемлекеттік қызметкерде екі азаматтықтың болуы – су ішкен құдығына түкіруі
    14/11 15:04 0 818

    Таныстырылғандар

    Өліп қалған ССРО-ның картасы Көкшетаудың төрінде ілулі тұр
    Өліп қалған ССРО-ның картасы Көкшетаудың төрінде ілулі тұр
    Өліп қалған ССРО-ның картасы Көкшетаудың төрінде ілулі тұр
    Біреуге бұл түк емес шығар, бізді өлтірсе, немқұрайлылық өлтіреді!
    06/11/2018 16:35 0 2812
    Көкжайлау дауы: Елді елең  еткізген екі тарап пікірі
    Көкжайлау дауы: Елді елең еткізген екі тарап пікірі
    Көкжайлау дауы: Елді елең еткізген екі тарап пікірі
    Алматы қаласының тұрғындары үшін бүгінгі күннің өзекті тақырыбы – «Көкжайлау» жобасы.
    07/11/2018 14:44 0 2500
    Марқұм каскадердің әйелі жарын "асылып қалды" дегендерді сотқа бермек
    Марқұм каскадердің әйелі жарын "асылып қалды" дегендерді сотқа бермек
    Марқұм каскадердің әйелі жарын "асылып қалды" дегендерді сотқа бермек
    Бәзбіреулер жазып жатқандай, фотода немесе видеода көрсетілген арқан оның мойнына байланып тұрған жоқ
    07/11/2018 15:11 0 1482
    Ёсихиро Фукуя́ма: Путин кеткеннен кейін билік үшін күрес басталады
    Ёсихиро Фукуя́ма: Путин кеткеннен кейін билік үшін күрес басталады
    Ёсихиро Фукуя́ма: Путин кеткеннен кейін билік үшін күрес басталады
    Путин кеткен соң, билік үшін күрес басталады, оның нәтижесін болжау өте қиын.
    08/11/2018 11:56 0 2384
    "Қара тағдыр қазақ пен жезкиікті,  тар қапасқа әкеліп қамадың-ау!"
    "Қара тағдыр қазақ пен жезкиікті, тар қапасқа әкеліп қамадың-ау!"
    "Қара тағдыр қазақ пен жезкиікті, тар қапасқа әкеліп қамадың-ау!"
    "Қазағымның өткені бүгін болып, бүгінгісі болар ма ертең енді?.."
    09/11/2018 10:43 0 1330
    Қытайлық тележүргізуші адам емес екен (видео)
    Қытайлық тележүргізуші адам емес екен (видео)
    Қытайлық тележүргізуші адам емес екен (видео)
    Оны ойлап тапқан Синьхуа ақпарат агенттігі мен іздеу жүйесіндегі Sogou.com қытайлық компаниясы.
    09/11/2018 14:08 0 3942
    Ресей ССРО-ның ыдырауын қайталай ма?
    Ресей ССРО-ның ыдырауын қайталай ма?
    Ресей ССРО-ның ыдырауын қайталай ма?
    Демек, Ресей үшін - бұл мемлекеттік суицидтің көрінісі.
    12/11/2018 10:48 0 1530
    Америкалық мамандар: Селфидің үш түрі бар
    Америкалық мамандар: Селфидің үш түрі бар
    Америкалық мамандар: Селфидің үш түрі бар
    Өзін шектеу селфи: Бұл жағдайда адамдар өзін күніне үш рет суретке түсіреді, бірақ оны әлеуметтік желіге салмайды.
    12/11/2018 12:22 0 416
    Атырауда сәлемдемелер супермаркеті ашылды
    Атырауда сәлемдемелер супермаркеті ашылды
    Атырауда сәлемдемелер супермаркеті ашылды
    Жақында Атырауда «Қазпошта» АҚ-ның сәлемдемелер супермаркеті ашылды
    12/11/2018 19:55 0 618
    Өзгелер кедей-кепшігіне 1000$ төлесе, қазақтар 14 мың теңгені талғажау етуде
    Өзгелер кедей-кепшігіне 1000$ төлесе, қазақтар 14 мың теңгені талғажау етуде
    Өзгелер кедей-кепшігіне 1000$ төлесе, қазақтар 14 мың теңгені талғажау етуде
    Қазақстанның халқы қазірдің өзінде 30 пайызға кедейленді.
    13/11/2018 11:55 1 1472
    Назарбаев: Қытай өзге аумақтарға шабуыл жасамайды, қысым көрсетпейді
    Назарбаев: Қытай өзге аумақтарға шабуыл жасамайды, қысым көрсетпейді
    Назарбаев: Қытай өзге аумақтарға шабуыл жасамайды, қысым көрсетпейді
    Қазақстан Қытайдың ең жақын көршісі әрі ешқандай қысым көріп жатқан жоқ.
    14/11/2018 11:01 0 1067
    Түркістандағы наубайхана тәуліктік өнім көлемін 50 мың данаға шығарды
    Түркістандағы наубайхана тәуліктік өнім көлемін 50 мың данаға шығарды
    Түркістандағы наубайхана тәуліктік өнім көлемін 50 мың данаға шығарды
    Түркістан облысының әкімі Жансейіт Түймебаев облыс орталығындағы бірқатар кәсіпкерлік нысандарды аралап, ондағы атқарылып жатқан жұмыстармен танысты
    07/11/2018 11:52 0 1583
    «Балама тілек» байқауы басталды
    «Балама тілек» байқауы басталды
    «Балама тілек» байқауы басталды
    Үміткер баласына арнап жазған мазмұнды тілегін WhatsApp желісі арқылы +7 747 092 52 67 нөмеріне аты-жөнін көрсетіп жолдайды;
    14/11/2018 13:58 0 160
    "Ақ жол" партиясы: Мемлекеттік қызметкерде екі азаматтықтың болуы – су ішкен құдығына түкіруі
    "Ақ жол" партиясы: Мемлекеттік қызметкерде екі азаматтықтың болуы – су ішкен құдығына түкіруі
    "Ақ жол" партиясы: Мемлекеттік қызметкерде екі азаматтықтың болуы – су ішкен құдығына түкіруі
    Әзірбайжанда қос азаматтық үшін қылмыстық жаза 2014 жылы енгізілген.
    14/11/2018 15:04 0 818