Жалқау бала қайдан шығады?

Жалқау бала қайдан шығады?
Ⓒqamshy.kz

«Қазақстан әйелдері» журналының 1978 жылы ақпан айының №2 нөміріндегі «Жалқау бала қайдан шығады?» деген материалын 40 жыл өтсе де өзектілігін еш жоймаған тақырып ретінде Қамшы сайт бетіне жариялауды ұйғарды. Психология, тәрбие мәселесіне келгенде кімге құлақ асарын білмей жүрген жас ата-аналарға мақаланың берері көп деген үміттеміз.

Сәбидің өмір тану қадамы үйден басталатыны баршаға мәлім. Үш-төрт жасқа толғаннан кейін нәресте әр нәрсеге әуестеніп, бір іспен шұғылданғысы, ересектердің жұмысына араласып, оларға көмек көрсеткісі келіп тұрады. Осындай кезде баланың бетінен қағып, меселін қайтармай, қайта оның мақсаты мен ниетінің орындалуына мүмкіндік жасап, іс-әрекетіне үнемі көңіл бөлген жөн.

Кейбір ата-аналар айналысып жатқан жұмысына араласқан сәбиді «бөгет жасайсың, бүлдіресің» деп, ұрсып, тыңдай қоймаса, ұрып та жібереді. Бұл мүлде қате. Керісінше, баланың тілегі орынды болса, құптаған дұрыс. Мысалы, анасы кір жуып жатқанда, кішкене қыз бала «мен де жуамын» деп сабынды суға қолын малып, араласуы мүмкін. Мұндай жағдайда анасы оған ойыншық астау немесе сынбайтын шағын ыдыс беріп, қуыршақ жабдығы, қол орамал сияқты жеңіл-желпі заттарды жуғызып қойғаны жөн. Ал егер, шамасы келмей жатса немесе ретін білмей, суын төгіп-шашса, шешесінің көмектесіп жібергені дұрыс. Бұл баланы шексіз қуантады, еңбекке құлшынтады және оның анасына деген ризалық сезімін арттырады. Баланың ойындағы арманы орындалып отырса, көңілі көтеріліп, еңбекшілдігі өседі. Міне, осылайша баланы ерте шағынан пайдалы іспен айналысуға, ойын арқылы да еңбекке баулуға мүмкіндік мол екенін естен шығармауымыз керек.

Тағы бір ескеретін жай, қыз бала мен ұл баланың іс-әрекетіне ешқашан да бөле қарамау керек. Өйткені ойын баласы ықыласы ауған нәрсеге ерекше беріліп кетеді. Сәбиді осы талабынан айнытуға, немесе зорлықпен тыйым салуға тырысу оның тым нәзік нерв жүйесін зақымдайды, ызақор етеді, мұндайда сәбидің назарын одан да қызық басқа бір нәрсеге аударып жіберу тиімді. Өз еркімен тындырған ісіне талдау жасап, лайықты баға беру, кемшілігін бала ұғымына сөйкес тілмен түсіндірудің мәні зор. Өйткені, сәбидің сөзін, орта жолдан бөліп тастау, әйтпесе құлақ аспай қою, тіпті, мұнымен де шектелмей, талпынысына тыйым салу ата-ананың бала алдындағы беделін кемітеді. Өз ойының үнемі жүзеге аспайтынын сезінген сәбидің еңбекке деген ынтасы кемиді, айналасындағы адамдардың әрекетіне немқұрайды қарап, жалқаулыққа бой ұрады.

Ендеше, әрбір ата-ана уақыты аз болғанның өзінде де баласына көңіл бөліп, оның не істегенін, немен шұғылданатынын, қандай кітап оқығысы келетінін, нендей ойы бар екенін сұрап, біліп отырғаны теріс емес. Ересек адаммен әңгімелесу балаға үлкен әсер қалдырады. Осындай әдет берік орын алған үйде ата-ана мен баланың арасында шынайы сыйластық, сүйіспеншілік, достық қарым-қатынас қалыптасады.

Кейбір ата-аналар «баламыз жалқау, ештеңе істегісі келмейді» деп наразылық білдіреді. Бұл қасиеттің қалай, қашан пайда болғанын ойламайды, оған әуел баста өздері кінәлі екендіктерін ескермейді. Ондай ата-аналар көбіне өздерінің баланы жастайынан шектен тыс еркелетіп, тым мәпелеп ұстап, еңбекке деген талабын тежегенін ұмытып кетеді. Балаға ата-ана тарапынан орынсыз аяушылық көрсетіп, «әлі жас қой, есейе келе үйренер» деп, еңбектен алшақ ұстау — жалқаулықты өз қолымен үйреткенмен бірдей. Уақыт озып кеткен соң өкініп қалатынымыз сондықтан. Еліктегіш, мейлінше сезімтал сәбилер жақсы-жаман сөзді, әртүрлі мінез-құлықты тез қабылдайды. Сондықтан олардың дұрыс тәрбие алып, мәдениетті, еңбекшіл азамат болып өсуі үшін, әсіресе ата-ананың әдет-ғұрпының, тіршілік салтының ықпалы зор.

«Бала тәрбиесі бесіктен» деп тегін айтылмаған. Оларды өмірге икемді етіп тәрбиелеуге, еңбекке баулуға ересектердің күнделікті іс-әрекеті үлгілі өнегеге айналғанда ғана игі мақсатымызға жетуге мүмкіндік туады. Сонда ғана жас ұрпақты Отаны мен халқына пайдалы, асыл азамат етіп тәрбиелей аламыз. Өйткені, адам бақытының кілті — еңбекте.

Қ.Тұңғышбаев,
Қарағанды мемлекеттік университетінің доценті

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    "Астана атауын ауыстыруға наразы" тұрғынды полиция ұстады
    21/03 13:10 0 323
    2
    "Вашингтонмен салыстыратындар не білімсіз, не пропагандист..."
    21/03 13:06 0 113
    3
    Димашты Мәскеу халқы қалай қарсы алды? (видео)
    21/03 12:53 0 133
    Облыс әкімі: Қазақ тілі қытай тілінен қиын емес шығар?
    21/03 12:41 0 182
    Әз Наурыз туралы таза шындық...
    21/03 11:31 0 150

    Таныстырылғандар

    Шелекте құдыққа түсіп қаза тапқан екі сантехниктің жақындары: Басшылық кінәлі
    Шелекте құдыққа түсіп қаза тапқан екі сантехниктің жақындары: Басшылық кінәлі
    Шелекте құдыққа түсіп қаза тапқан екі сантехниктің жақындары: Басшылық кінәлі
    "Біз өлімге кінәлілердің өз жазасын алғанын қалаймыз. Бірақ бұлар қылмысты ақырында жауып тастай ма деп қорқамыз"
    Аудио тыңдау
    15/03/2019 17:33 0 1187
    Атыңнан айналайын қазақ қызы
    Атыңнан айналайын қазақ қызы
    Атыңнан айналайын қазақ қызы
    Қазақ қызы қандай болуы керек?
    15/03/2019 21:36 0 351
    Астанадағы жарылыстан бір адам қайтыс болды
    Астанадағы жарылыстан бір адам қайтыс болды
    Астанадағы жарылыстан бір адам қайтыс болды
    Төтенше жағдайлар комитетінің баспасөз қызметінен мәлімдегендей, әйелдің денесі сенбіге қараған түні сағат 01:18-де табылған.
    Аудио тыңдау
    16/03/2019 11:51 0 529
    Полиция басшысы Жаңа Зеландиядағы терактіден кейін Ислам дінін қабылдады (видео)
    Полиция басшысы Жаңа Зеландиядағы терактіден кейін Ислам дінін қабылдады (видео)
    Полиция басшысы Жаңа Зеландиядағы терактіден кейін Ислам дінін қабылдады (видео)
    Сондай-ақ ол Жаңа Зеландиядағы мешіттерде қауіпсіздік қызметін күшейтетінін мәлімдеді.
    Аудио тыңдау
    17/03/2019 18:48 0 8254
    Полициядан лайфхак: Көше алаяқтары қалай əрекет етеді?
    Полициядан лайфхак: Көше алаяқтары қалай əрекет етеді?
    Полициядан лайфхак: Көше алаяқтары қалай əрекет етеді?
    Полиция қызметкерлері халықты көше алаятарынан  абай болу керектігін  ескертеді.
    Аудио тыңдау
    18/03/2019 11:23 0 309
    Екі сиырымен шаруа бастаған кәсіпкер қалай байығанын айтып берді
    Екі сиырымен шаруа бастаған кәсіпкер қалай байығанын айтып берді
    Екі сиырымен шаруа бастаған кәсіпкер қалай байығанын айтып берді
    Бүгінде қожалықтың меншігіндегі мал басы саны 120-дан асып жығылады.
    Аудио тыңдау
    18/03/2019 11:47 0 1117
    Бас прокурор Қайрат Қожамжаров қызметінен кетті
    Бас прокурор Қайрат Қожамжаров қызметінен кетті
    Бас прокурор Қайрат Қожамжаров қызметінен кетті
    Бүгін Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Жарлығымен ҚР Бас прокуроры қызметіне Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов келді.
    Аудио тыңдау
    18/03/2019 12:17 0 2083
    Алматылық алаяқ әлеуметтік желі арқылы 6 миллион теңге пайда тапқан
    Алматылық алаяқ әлеуметтік желі арқылы 6 миллион теңге пайда тапқан
    Алматылық алаяқ әлеуметтік желі арқылы 6 миллион теңге пайда тапқан
    Алаяқтың артында 4 қылмыстық эпизод бар
    Аудио тыңдау
    18/03/2019 16:01 0 762
    Нидерландта теракт: Түрік азаматы трамвайға оқ жаудырған (фото, видео)
    Нидерландта теракт: Түрік азаматы трамвайға оқ жаудырған (фото, видео)
    Нидерландта теракт: Түрік азаматы трамвайға оқ жаудырған (фото, видео)
    Трамвайдан жараланған әйел атып шықты, кеудесі, қолы, киімі қанға боялған, құлап түсті.
    Аудио тыңдау
    19/03/2019 10:10 0 544
    Түркістан облысы әкімінің орынбасары тағайындалды
    Түркістан облысы әкімінің орынбасары тағайындалды
    Түркістан облысы әкімінің орынбасары тағайындалды
    Шөкеев орынбасарларын өзгертіп жатыр.
    Аудио тыңдау
    19/03/2019 14:33 0 345
    Елбасы президенттік өкілеттігін тоқтатуға шешім қабылдады
    Елбасы президенттік өкілеттігін тоқтатуға шешім қабылдады
    Елбасы президенттік өкілеттігін тоқтатуға шешім қабылдады
    Елбасы тағын босататынын мәлімдеді
    Аудио тыңдау
    19/03/2019 19:13 0 1068
    Валентина Матвиенко: Келесі президенттің кім болатынын тек Қазақстан халқы шешеді (видео)
    Валентина Матвиенко: Келесі президенттің кім болатынын тек Қазақстан халқы шешеді (видео)
    Валентина Матвиенко: Келесі президенттің кім болатынын тек Қазақстан халқы шешеді (видео)
    Валентина Матвиенко ҚР тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың өз өкілеттілігін тоқтатуына қатысты пікірін білдірді
    Аудио тыңдау
    19/03/2019 21:03 0 6156
    Назарбаев әлем мойындаған ұлы қайраткер ретінде тарихта қалды
    Назарбаев әлем мойындаған ұлы қайраткер ретінде тарихта қалды
    Назарбаев әлем мойындаған ұлы қайраткер ретінде тарихта қалды
    Қазақстан Президенті Назарбаевтың бастамалары қашанда өміршең болып қала бермек.
    Аудио тыңдау
    19/03/2019 22:00 0 529
    Медведевтің мақтауы: "..ұмытқан емеспіз"
    Медведевтің мақтауы: "..ұмытқан емеспіз"
    Медведевтің мақтауы: "..ұмытқан емеспіз"
    Көрші Ресейдің премьер-министрі Дмитрий Медведевтің осы тарихи шешімге байланысты фейсбук әлеуметтік желісінде жариялаған жазбасы
    Аудио тыңдау
    20/03/2019 09:21 2 550
    Әділет министрі елорда атауына қатысты: Жеке құжаттарды шұғыл ауыстырудың қажеті жоқ
    Әділет министрі елорда атауына қатысты: Жеке құжаттарды шұғыл ауыстырудың қажеті жоқ
    Әділет министрі елорда атауына қатысты: Жеке құжаттарды шұғыл ауыстырудың қажеті жоқ
    "Бұл өмір, өзгеріс ақылға қонымды мерзімде жасалады. Тарихта атауы өзгерген қалалар аз емес, бәрі бір түннің ішінде ауысып кеткен жоқ."
    Аудио тыңдау
    20/03/2019 19:04 0 139