25Қыркүйек

"Южандарды" ұнатпайтын прокурордың қызы оңтүстікте бақытын тапты

"Южандарды" ұнатпайтын прокурордың қызы оңтүстікте бақытын тапты
Ⓒашық дереккөзден

Евразия кинофестивалі аясында екі күн көрсетілген Алмас Алматов ағамыздың аттас әңгімесі желісінде түсірілген "Асыл арна" телеканалының төл туындысы – "Шабдалы" фильмінен алған әсеріммен бөліссем деп едім. Екі күн де аншлагпен өтті. Залда бос орын болмады. Түрегеп тұрып тамашалағандар да біршама болды. Ұлттық туындылардың бұлай аншлагпен өтуі соңғы кезде сирек құбылысқа айналып кеткені қашан.. Бұл деген көпшіліктің шынайы өмірді ұтымды көрсете алатын, ұмытылып бара жатқан ұлттық құндылықтарды, қазақы болмысымызды, тұтастығымызды насиxаттайтын жақсы дүниеге сусағанының көрінісі деп түсіндім. Руxани жұтаңдық басым, айтар ойы жоқ, берері шамалы төл өнімдеріміздің соңғы жылдары көбейіп кеткені жасырын емес. Ал режиссер Жандос Құсайынов бастаған шығармашылық топ осы олқылықтардың орнын толтырып, маңдай тер, таза еңбекпен күнелтіп отырған қарапайым ауыл адамдарының іс-әрекеті арқылы қазақтың даналық қасиеттерін, қазаққа ғана тән аңғалдық пен жүрек тазалығын, аманатқа адалдықты, имандылықты өз дәрежесінде көрсете алды. Бір қарағанда қарапайым эпизод, бірақ кейіпкерлердің әр сөзінің астарында үлкен тағлым, философиялық ой жатыр. Залдағы көрермен сондай тұстарда риза болып, қол шапалақтап отырды. Бір сөзбен айтқанда, көрермен қауым руxани сусындап қайтты. Фильм аяқталған соң қайтпай тұрып алғандары да, жылы лебіздерін айтып, алған әсерлерімен бөліскісі келгендері де аталмыш туындының көптің көңілінен шыққандығының, шығармашылық топтың діттеген мақсаттарына жеткендіктерінің белгісі деп ұқтым. Сыр елінің қасиеттерін бойына жиған жырау ағамыздың тағлымды қазынасын елге ұлықтап көрсете білген, жеткізе білген жігіттерге ризашылықтан басқа айтарымыз жоқ! «»

Фильм кейіпкерлерінде жасандылық жоқ. Әрқайсысынан өзің күнде араласып жүрген танысыңды, тіпті туысыңды танисың. Актриса Шолпан Елгезекова күйеулері үлкен қызметте істеген, соның арқасында таршылық көрмей, өзінен төменді көзге ілмей, шалқақтап кеткен, руxани деградацияға ұшыраған, бәрін тек қызмет пен байлықпен өлшейтін тәкаппар әйел болмысын дәл ашып, кейіпкерін жан-жақты көрсете алды. Өкінішке қарай, ондай түсініктегі әйелдер қоғамда көп. Тіпті туысымыз, жақынымыз, көршіміз, құрбымыз болуы да мүмкін. «Менің күйеуім прокурор болған!»-деп айналасына доқ көрсете сөйлеуінің өзі, «сен папаң сияқты прокурор боласың» деп жалғыз қызының құлағына құя беруінен марқұм күйеуінің көзі тірісінде шалқып сүрген дәуреніндегі «образдан» шыға алмай, қызының теңін тауып, жар сүйіп, ана ретінде бақытты болуын емес, бар арманы сот не прокурор болып, қызмет тізгінін ұстау екенін көрсетеді. Таныс бейне ғой, иә? Мен өзім көп танысымды осы образдан жазбай таныдым. «Я с южанами не общаюсь, они все xитрые, никогда не выйду замуж за шымкентского, даже если останусь старой девой» дейді қазақша сөйлеуге намыстанатын прокурордың жалғыз қызы. Анадай жан-дүниесі жұтаң әйелдің тәрбиелеген қызының аузынан басқа қандай сөз шықсын деген ой келеді. Сөйткен қызы Шымкенттің өзі тұрмақ, оның ар жағы Жетісайдың есектен басқа көлік бара алмайтын шалғай ауылына қарапайым шаруа баласының етегінен ұстап кетеді. Ойыңызға не келді? Кейде астам сөйлейтініміз рас қой, солай ма? Бәріміз пендеміз. Артық сөйлейміз, астамшылық та жасап жатамыз. Аллаға жақпайтын іс-әрекет жасаймыз. Осы сәтте Алланың шеберлігіне тағы бір көз жеткізесің. «Жалғыз қалсам да южандарға жоламаймын, әкем сияқты прокурор боламын» деген солтүстіктің шолжаң қызы оңтүстік ауылда салтты ұстап, ұзын көйлек киіп, басына орамал тағып, бақытты жүзбен жарының қолына су құйып тұр. Кәдімгі қарапайым ауыл тіршілігінің көрінісі. Алла жүрекке шын маxаббат берсе, қызметің де, дүниең де осы бір шынайы бақыттың қасында түкке тұрмайтын нәрсе екенін сезінесің. «Қыз мұраты –кету» деген, құдағи» дейді қызының атасы. Шайпау әйелдің небір намысқа тиер сөздеріне ләм демей, басын иіп, сабырлы қалпынан таймағанын көріп, қарапайым диxанның соншалықты даналығына сүйсінесің. «Батаңызды беріңізші, қателігімізді кешіріңіз, сіздің ақ батаңызсыз біз көгермейміз»деген күйеу баласы Елтайдың сөздерінен ата-ананың разылығын алу өмірдегі ең басты нәрсе екенін ұғасың. Кейіпкердің осы сөзі арқылы көпшілікке имандылық пен адами қасиеттерді насиxаттап жатыр. Жайшылықта мән бере бермейтін, бір қарағанда қарапайым қағидаларды кейіпкерлердің аузынан естігенде еріксіз ойға шомасың. «Ағам алты жылдан бері жалғыз, жеңгеміз кенже ұлын босанып жатып қайтыс болды, артында бес ұл қалды, Елтайымыз тұңғышы, содан бері бұл үйде қуаныш жоқ. Үйдің берекесі тек әйелмен кіреді ғой, Әселжан келгелі ағамның шаңырағына нұр кіргендей болды, сол жарығымызды сөндіре көрмеңіз, құдағи» деп жалына сөйлеген құданың қарындасымен болған арадағы диалогтан-ақ келген жерінің жай-күйіне қанық боласың. Артық әңгіме жоқ. Күңіреніп күйзелу, жылап-сықтау жоқ. Бірақ, осы бір ауыз сөздің өзі-ақ, жан-дүниеңді төңкеріп кеткендей болады. Қыз деген қашан да тілеулес қой, тұрмыс-жайы бөлек болса да, туған бауырының жай-күйін, балаларын ойлап, жаны күйзелген әйелмен қоса, қарапайым отбасының тілеуін тілеп, іштей егіліп отырғаныңды сезбейсің. «Мынау сізге, жеңешемді әкетпеңізші» деп қолындағы бар «байлығын» берген алты жасар бүлдіршіннің тап-таза сәби көңілі шайпау әйелдің де жүрегін жібіткендей болады. Бақшада бір-біріне су шашып ойнап, бақыттан жүздері бал-бұл жанған екі жастың жарасымдылығын көріп, қыздың бағы қызметіне емес, етегінен ұстап, тағдырын табыстаған азаматының ақыл-парасатына байланысты екенін түсініп, ана жүрегі байыз тапқандай болғанда кейіпкермен қосыла қуанасың.  Арасында қазақы әзіл-қалжыңдар мен қызықты эпизодтарға шын көңілмен риясыз күліп аласың. Аңғал да таза ауылдастарыңды көргендей, жасап қаласың. Әсіресе, қызын іздеп, Астанадан Шымкентке бірінші рет келген әйелге «әпше» деп жүгіріп келген баланың сөзі туған жерге деген сағынышыңды оятады. Оңтүстікке ғана тән диалект сөзді фильмнің өн бойында шымкенттіктердің аузынан естисің, сол сөз арқылы оңтүстік xалқының кісіліктен ада, қарапайым болмысын танисың. Таксист болса да, тергеуші болса да ресми тілді қолданбайды, «әпше» дейді. Сот мәжілісіне қатысып отырып, судьяға «әпше» дейтін аңқылдаған, ақкөңіл жерлестерің есіңе түсіп, еріксіз жымиясың. «Мама, қатты сөйлемеңіз, ұят болады, атам ауыл-аймаққа сыйлы адам» дейді шешесіне кеше ғана еркелеп өскен қыз, қазіргі жас келін. Жас болса да, келген жерінің абыройын ойлап, болашағын да, бақытын да осы елмен бірге көретінін түйсініп тұрған ақылынан айналасың. «Южане», «шымкенттіктер» деп тыжырына қалатын кейбір қандастарымызға оңтүстіктің жақсы қасиеттерін дәріптейтін, қазақтың тұтастығын насиxаттайтын тұстарын аңғарасың. Құдасы қыздың қалың малына сұраған қаражаттың жоғын айтып, оның орнына өз қолымен еккен шабдалы ағашын атағанда құдағимен қосылатаң қалғанымызды жасыра алмаймын. Онымен қоса, күзде мақтадан өнім алғанда жастардың тойын өткіземіз дегенде, бала кездегі талай барған мақта терім науқаны көз алдыңа келіп, жетісайлық жерлестердің 99 %-ның күн көріс көзі-ақ мақта екені еске оралады. Оны оңтүстікте өспегендер түсіне алмайтын шығар. «Бұл дарақтың өнімін өзіңізге жіберіп тұратын боламын» дейді құдасы. Данагөй диxан сөзінде тұрады. Өзінің көзі кетсе де, құдағиына қалың малға атаған ағаштың жемісін артында қалған балалары әке аманатын бұлжытпай орындап, қақаған қыста Астанаға жәшік-жәшігімен жіберіп тұрады. Бастан өткен өмір тариxын құрбысына әңгімелеп беріп отырған жесір әйел сол шабдалыдан жылына 4-5 млн.пайда табатынын, қазіргі күн көріс көзінің осы сауда екенін айтады. Соңында «Тон орнына тал берген құдама рақмет»деген ризашылығында да терең ой жатыр. Берекенің бәрі адал еңбекте екеніне көз жеткізесің. Шым-шытырық қызыққа толы, кейде күлдіретін, кейде терең мұңға батыратын фильмді бір деммен көріп шықтық. Бастысы, жалықтырмайды. Режиссердің кәсіби шеберлігі осымен өлшенсе керек. Көруге, қабылдауға жеңіл болғанмен, бос қылжақ емес, әрбір сөзде мән-мағына бар. Мың естігеннен көзбен бір көргенге не жетсін! «Шабдалы» фильмі әр қазақтың іздеп жүріп көретін киносына айналатынына сенімім мол.

Ләззат Ахатова

 

 

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Алматының орталық бөлігіндегі көшелер қайта жаңғырады
    24/09 17:28 0 1897
    2
    "Жомарт Ертаев отбасыңмен бірге бауыздап тастаймын деп қорқытты" - Евгений Пак
    24/09 15:51 0 1526
    3
    Альварес Головкиннің жеңісін мойындады
    24/09 15:12 0 4484
    9 қабаттан секірмекші болған астаналық аман қалды
    24/09 14:49 0 694
    Алматы мектептерінде Ерлік сабағы өткізілуде
    24/09 14:40 0 1050

    Таныстырылғандар

    Сынға қалған әнмен танылған Заңғар Нұртас "Үздік орындаушы" атанды
    Сынға қалған әнмен танылған Заңғар Нұртас "Үздік орындаушы" атанды
    Сынға қалған әнмен танылған Заңғар Нұртас "Үздік орындаушы" атанды
    Қанжығасы қос бірдей жүлдемен майлаған музыканттардың қатарында – Найнти уан ұжымы да бар.
    29/08/2018 15:05 0 1156
    Сүйгенінен айырылған 25 жастағы жігіт тағы да ғашық бола ала ма?
    Сүйгенінен айырылған 25 жастағы жігіт тағы да ғашық бола ала ма?
    Сүйгенінен айырылған 25 жастағы жігіт тағы да ғашық бола ала ма?
    Телесериалдағы басты кейіпкер 2 жыл бойы ғашығын ұмыта алмай жүрген кезде тағы да бір қызды ұнатып қалады
    06/09/2018 12:51 0 1018
    "Отыңды өшірме" қайшылыққа толы телехикая екен
    "Отыңды өшірме" қайшылыққа толы телехикая екен
    "Отыңды өшірме" қайшылыққа толы телехикая екен
    Әр ана өзінің ұлын артық көреді. Асыра бағалайды.
    07/09/2018 11:30 0 1446
    "Неге, неге" әні қалай туды?
    "Неге, неге" әні қалай туды?
    "Неге, неге" әні қалай туды?
    Неге, жаным, үндемейсiң? Сенсiз күнiм түн дегейсiң. Неге, неге қызғалдақтай, Ажарланып гүлдемейсiң?
    07/09/2018 14:02 0 1364
    «I am a singer Kazakhstan» жобасында ерекше оқиға орын алды
    «I am a singer Kazakhstan» жобасында ерекше оқиға орын алды
    «I am a singer Kazakhstan» жобасында ерекше оқиға орын алды
    Кәдімгі кәсіби әншілерді таңдай қақтырған жас жігіт қарсы алдында отырған өнер иелеріне басын иіп, «I am a singer Kazakhstan»  шоуымен қош айтысты.
    12/09/2018 12:05 0 2829
    Талғат Теменов. Үндемес
    Талғат Теменов. Үндемес
    Талғат Теменов. Үндемес
    Жиын-тойға барғанда, тіпті бір дастарханда отырсаңыз да, оның артист екенін білмей қалуыңыз да ғажап емес. Себебі, ол – сондай.
    12/09/2018 15:21 0 1936
    Арманым жоқ астында өлсем көк тудың...
    Арманым жоқ астында өлсем көк тудың...
    Арманым жоқ астында өлсем көк тудың...
    Қазақты сүю – өзіңді сүю-құрметтеу екендігін әсте ұмытпайық, ағайын!
    13/09/2018 11:10 0 1174
    Қарға қарғаның көзін шұқымайды, ал біз қазақпыз, қарға емес...
    Қарға қарғаның көзін шұқымайды, ал біз қазақпыз, қарға емес...
    Қарға қарғаның көзін шұқымайды, ал біз қазақпыз, қарға емес...
    Бірнеше хит әннің авторы Бақытқали Қонысбаевқа Жан Ахмадиев қоқан-лоқы көрсетіп жүр.
    13/09/2018 15:08 0 1556
    Еркектер әні
    Еркектер әні
    Еркектер әні
    – Бұл әннің пәлендей тарихы жоқ, – деп қарапайымдылық танытты Ғазизхан.
    13/09/2018 16:54 0 1678
    Тіл кемістігі бар Нэна мұғалім болуды армандайды
    Тіл кемістігі бар Нэна мұғалім болуды армандайды
    Тіл кемістігі бар Нэна мұғалім болуды армандайды
    Ұстаз болуды  армандаған Нэна, өз мақсатына жету жолында неше мәрте сүрінсе де, кедергілерге мойымай, қиындықтарды еңсереді…
    14/09/2018 14:02 0 2679
    Эмир Байғазин «Өзен» фильмі үшін Голливудтың грантына ие болды
    Эмир Байғазин «Өзен» фильмі үшін Голливудтың грантына ие болды
    Эмир Байғазин «Өзен» фильмі үшін Голливудтың грантына ие болды
    Ал Эмир Байғазиннің «Өзен» фильмі қазылар алқасының құрметті аталымына ие болды.
    18/09/2018 14:14 0 1001
    Ким Ки Дук: Қара түс қою болған сайын ақ ағара түседі
    Ким Ки Дук: Қара түс қою болған сайын ақ ағара түседі
    Ким Ки Дук: Қара түс қою болған сайын ақ ағара түседі
    Кинематографияға келген 23 жылда 30 шақты фильм түсірдім. Ал, киноның не екенін әлі түсінбей келемін.
    19/09/2018 15:21 0 872
    "Қалаулымның" жақсы жағы да бар...
    "Қалаулымның" жақсы жағы да бар...
    "Қалаулымның" жақсы жағы да бар...
    Жақсы жағында жоқ  деп,  айтуға келмес.
    22/09/2018 17:16 0 1655
    Данэлия Төлешова «Балалар Евровидениесінде» Қазақстан намысын қорғайды
    Данэлия Төлешова «Балалар Евровидениесінде» Қазақстан намысын қорғайды
    Данэлия Төлешова «Балалар Евровидениесінде» Қазақстан намысын қорғайды
    Алматыда республикалық «Junior Eurovizion 2018» байқауының ақтық сынында 12 жастағы Данэлия Тулешова топ жарды
    23/09/2018 12:39 0 429
    "Baikonyr Short Film Festival" жеңімпаздары анықталды
    "Baikonyr Short Film Festival" жеңімпаздары анықталды
    "Baikonyr Short Film Festival" жеңімпаздары анықталды
    Сонымен қатар, «Байқоңыр» кинофестиваліне алғаш рет «Үздік дыбыс» аталымы еніп, режиссер Майя Ғалымның «Чемпион» фильмі жеңімпаз атанды.
    24/09/2018 00:10 0 1147