25Қыркүйек

Үй болу оңай ма?

Үй болу оңай ма?
Ⓒjuresovet.ru

Әрбір мемлекетті адам құрайды, яғни адам сол қоғамның ең баға жетпес байлығы, өйткені байлықтың барлығы және мемлекеттің қауіпсіздігі, керек десеңіз тәуелсіздігіміздің баянды болуы  осы адамның қолымен жасалады – бұл аксиома. Сондай-ақ, адамның басты мақсаты – өмірге ұрпақ әкеліп, оны өсіріп-жеткізіп, тәрбиелеу екені баршаға бесенеден белгілі. Ал сол адамды дүниеге әкеліп, бағып-өсіріп, тәрбиелейтін жанұя (семья) мемлекеттің тірегі екені тағы анық.

Қазақ елінде, бізге жат европалық мәдениет келмес бұрын – ата-анасымен сиыспау, ажырасу, жалғыз басты әйел, кәрі қыз, сұр бойдақ деген  ұғымдар атымен болған емес. Бұл кеселдер сол отаршылдықпен келген нәубет.

Статистикаға жүгінсек, біз ажырасу бойынша АҚШ, Ресейден кейінгі үшінші орындамыз. Аталған елдердің халқы сәйкесінше 325 және 146 миллион, ал Казақстанның тұрғындары 18 миллион ғана екенін  ескерсек, бұл мәселенің бізде қаншалықты асқынғанын байқау қиын емес.

БАҚ-тың мәлімдеуінше, 2017 жылы алты айдың ішінде Казақстанда 59 мың адам отбасын құрса, олардың 26 мыңы ажырасқан, сөйтіп біздің елде әрбір жанұяның үшіншісі ажыраған. Сондай-ақ, қазіргі кезде жастардың отбасын құруды кейінге қалдыруы белең алып барады, егер қыздар 25-30 жаста тұрмысқа шықса, ерлер 30-40 жастың аралығында үйленуді әдетке айналдырған, өкінішке орай бүгінгі таңда елімізде бойдақтардың саны 3 миллионнан астам. Яғни, ол дүниеге ұрпақ (адам) әкелу деген басты мақсаттың орнына көлік, үй алу деген елес жоспарлармен және махаббат деген бұлыңғыр, алдамшы сезіммен алмастыру.

Тарихка үңілетін болсақ, махаббат деген совет үкіметінің сайқал туындысы, олай дейтініміз коммунистер ұлттық салт-дәстүрімізден, мәдениетімізден айырып, халқымызды аздыру үшін «махаббат» деген идеалогиялық құралды кеңінен қолданды. Естеріңізде болса, сол замандағы ақын, жазушылардың барлығы совет үкіметінің тапсырысы бойынша сол «махаббаты» жарыса жырлады, тіпті мектепте совет әдебиеті пәнінен оны оқытты.

Ал енді сол ажырасқан жұптардың уәжі ол мені түсінбейді, сүймейді дегенге саяды. Кезінде оларды үйленуге ешкім мәжбүрлеген жоқ, өз еріктерімен бір-бірін «сүйіп» қосылғандар емес пе?! Сонда әлгі атышулы махаббаттары қайда?  Өмірдің азғантай сынағына шыдамаған ол қандай махаббат?  Себебі екі жас бір-бірінің мінез-құлқын білмей, тәрбиелеріне терең үңілмей, ата-анасын да зерделемей көрсеқызарлықпен құмарлықты терең сезіммен шатастырып, «маған ұнайды» деген шалалық уәжбен үйлене салады. Дана бабамыз «адамның аласы ішінде» деп бекер айтпаған, өйткені пенде әрқашан кемшілігін жасырады. Әрине мұның арты ажырасуға әкеліп соғады, ол өз кезегінде дүниеге жетімді әкеледі, ал ол бейбақтың болашағы – тәрбиесіз, сотқар, бақытсыз адам.

Махаббат – ол мол өмір тәжірибесімен, үлкен тәрбиемен, біліммен келетін және әркімге қона салмайтын, тек қана таңдаулыларға тән терең сезім. Махаббат – табиғаттың сиы. Ол ерке-тотай балаға оның көрсеқызарлығын қанағаттандыру үшін алып бере салатын ойыншық емес. Міне, сол ажырасқандардың басты қателегі құмарлықты махаббатпен шатастыруында. «Бәрі жақсы көрінер алғашқыда» деген ұлы кеменгеріміздің дана сөзіне шалағай жастарымыздың мән бермеуінде.

Қазіргі заманда, өкінішке орай отбасын құру мәселесіне халқымыз өте жеңіл-желпі қарайды. Болашақ жұбайлар бір-бірін толық танымай, ата-аналарын жақсы білмей жатып, жылтыраған бетін құмартып үйлене салады, міне оның салдары ажыратуға әкеліп соғады. Соңғы кезде бойжеткенді тұрмысқа әзірлеу жөніндегі шеше тәрбиесі де жоғалып барады. Ата-бабамыз отбасын құру мәселесіне асқан жауапкершілікпен қараған, сондықтан қазақтың «Үйлену оңай – үй болу қиын» деген дана сөзінің төркіні осыны аңғартса керек.

Ұлтымыздың жанұя құру мәселесіне байланысты үлкен салт-дәстүрі, мәдениеті болған, олар: Қыз таңдау, айттыру, атастыру, құда түсу, үйлену дәстүрі.

Әр ата-ана өз ұлының болашақ қалыңдығын ерте ойластырған, өзінің теңін іздеген. «Анасын көріп қызын ал» деген қағиданы қатаң ұстаған. Яғни, болашақ құдасын орынды жерден, текті кісілерден, аталы, іргелі ауылдан қараған. Алдымен, «Қыз таңдау» дәстүрі жүзеге асады. Бозбала көңілі ұнатқан қыз баласын толықтай өз зердесінен өткізіп, таңдап алады. Бойжеткеннің тал бойынан табылуға тиіс қасиеттер бағаланған соң, жігіттің қасындағылар  оның  әке-шешесіне сездіреді. Осылай «Қыз таңдау» салты   «Қыз айттыру» дәстүріне  жалғасады.

Бір-бірінің отбасын жақсы танитын, көп жылдар қоян-қолтық араласқан жора-жолдас ата-ана лайықты деген адамдарына әдейі барып, балаларының болашағы туралы әңгіме қозғайды, өздерінің құда болу ниетін білдіреді. Мұны «қыз айттыру» дейді.  Кейде бірін-бірі жақсы білетін, өте сыйлы, дос кісілер балалары жас кезінде-ақ, тіпті анасының ішінде жатқан кезінде де келіп оларды бір-біріне қосу туралы сөз байласады, мұны «атастыру» дейді.

Балаларына ес кіріп, саналы болған кезінде қыз баланы болашақ ата-енесінің қолына берген, онда болашақ жұбайлар кәмелетке толғанша аға қарындастай болып бір үйде тұрған бұл олардың бір-бірінің мінезіне жақын бейімделуіне және бауырмал болып өсуіне ықпал еткен. Бұл болашақ жұбайлардың арасында ұрыс-керістің болмауының кепілі.

Әр қазақтың отбасында бойжеткенді шешесі түрмысқа әзірлейді. «Шешесін көріп қызын ал» деген халық даналығы соның бір айғағы. Қазақ әйелдері қыздарын ибалылыққа, төзімділікке, ер азаматты құрметтеуге тәрбиелеген, егер ері дөрекі мінез көрсетсе оны асқындырмай ақылмен шеше білген, осының салдарынан қазақтың отбасы шайқалмаған, берік болған, міне сондықтан біздің ата-бабамыз осындай кең байтақ жерге ие болып қалған.

Қыз айттырылғаннан кейін жігіттің туған-туысқандары құдалыққа қыз ауылына барады. Егер күйеу бала қызға ұнаса және қыздың ата-анасы қарсы болмаса екі жақ құда болуға сөз байласады. Қыз бен жігіт ақ отауда оңаша кездеседі. Некесі қиылады. Қыз ұзату тойынан кейін, қыздың туған-туысқандары жігіт ауылына қарсы тойға барады. Бұл дәстүр үйлену тойы «Есік-төр көрсету» деп аталады.

Ұлтымыздың салт-дәстүрі бойынша қыздың әке-шешесіне жігіт жағы өздерінің шама-шарқында сыйлық береді, оны «қалың мал» дейді. Қыз жағы өз кезегінде құдаларға киіт кигізіп, сый-құрмет жасап, қыздың жасауын береді.

Бұл коммунистердің ұлтымызды жою үшін жасаған идеологиялық шатпағына сәйкес, ешқандай қызды сату немесе сатып алу емес, екі жақтың туысқандық қатынастарын одан әрі жақындастыру мақсатында және түптеп келгенде, жас жұбайлардың берік отбасын құру үшін жасалатын ұлттық салт-дәстүрлер. Қазақта «күйеу жүз жылдық, ал құда мың жылдық» деп бекер айтылмаса керек.

Көкжал

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


  • 6 ай бұрын

    ...Әр Қазақ оқитын,..Ұрпақ тәрбиесінде басшылыққа алатын нәрсе,..

    1
    Алматының орталық бөлігіндегі көшелер қайта жаңғырады
    24/09 17:28 0 1912
    2
    "Жомарт Ертаев отбасыңмен бірге бауыздап тастаймын деп қорқытты" - Евгений Пак
    24/09 15:51 0 1536
    3
    Альварес Головкиннің жеңісін мойындады
    24/09 15:12 0 4501
    9 қабаттан секірмекші болған астаналық аман қалды
    24/09 14:49 0 700
    Алматы мектептерінде Ерлік сабағы өткізілуде
    24/09 14:40 0 1054

    Таныстырылғандар

    Көмір тапшылығы: Астанада көмірді қайдан сатып алуға болады
    Көмір тапшылығы: Астанада көмірді қайдан сатып алуға болады
    Көмір тапшылығы: Астанада көмірді қайдан сатып алуға болады
    17-сі мен 25-ші тамыз аралығында астанаға 90 вагон немесе 6223 тонна көмір келіп түсті.
    28/08/2018 16:30 0 1036
    ҚМДБ: 61191 отбасына 439 тонна құрбандық еті таратылды
    ҚМДБ: 61191 отбасына 439 тонна құрбандық еті таратылды
    ҚМДБ: 61191 отбасына 439 тонна құрбандық еті таратылды
    "Құрбан айтта қуандыр" атты қайырымдылық акциясына еліміз бойынша 2 мыңнан астам мешіт үлес қосты.
    29/08/2018 11:21 0 934
    Өгей әкесінің тепкісін көрген 20 жастағы Айсұлу күйеуге шығуды армандамайды
    Өгей әкесінің тепкісін көрген 20 жастағы Айсұлу күйеуге шығуды армандамайды
    Өгей әкесінің тепкісін көрген 20 жастағы Айсұлу күйеуге шығуды армандамайды
    «күйеуге шығамын, бақытты боламын» деп ақ көйлек киетін тойды аңсамайды.
    29/08/2018 15:37 0 3535
    Қаңғыбастың айтқаны жан-тәнімді күйзелтті
    Қаңғыбастың айтқаны жан-тәнімді күйзелтті
    Қаңғыбастың айтқаны жан-тәнімді күйзелтті
    Қаңғыбастан бұлайша сұрақ күтпеген мен, не дерімді білмей аңтарылып қалдым.
    01/09/2018 10:54 1 4090
    Танымал айтыскер 44 жасында қайтыс болды
    Танымал айтыскер 44 жасында қайтыс болды
    Танымал айтыскер 44 жасында қайтыс болды
    Бұл туралы айтыскер Балғынбек Имаш өзінің инстаграм парақшасына жариялады.
    01/09/2018 12:55 1 15923
    «Арбаға таңылған балаларымызды Елбасы көрмесін деп сахнаға шығармады»
    «Арбаға таңылған балаларымызды Елбасы көрмесін деп сахнаға шығармады»
    «Арбаға таңылған балаларымызды Елбасы көрмесін деп сахнаға шығармады»
    Олар фотокамера объективіне күлімдеп тұрғанымен, анасының жүрегі қан жылап тұрған сәт.
    03/09/2018 17:51 0 2744
    Атыраулық ата-аналар сүйіншілерін дайындай берсін
    Атыраулық ата-аналар сүйіншілерін дайындай берсін
    Атыраулық ата-аналар сүйіншілерін дайындай берсін
    2018 жылғы 5 қыркүйектен бастап Атырауда garden.atyrau.gov.kz сайты жұмыс жасай бастады.
    06/09/2018 17:28 1 1246
    Ауылда жүр талай имам айлықсыз қызмет ететін
    Ауылда жүр талай имам айлықсыз қызмет ететін
    Ауылда жүр талай имам айлықсыз қызмет ететін
    «Қазақстан қажылық қоры» есебінен 100 имамға 50 мың теңге көлемінде жалақы берілетін болды
    12/09/2018 15:56 0 1874
    Алматы облысының әкімдігі Сөгетідегі жағдайға байланысты жауап берді
    Алматы облысының әкімдігі Сөгетідегі жағдайға байланысты жауап берді
    Алматы облысының әкімдігі Сөгетідегі жағдайға байланысты жауап берді
    2018 жылдың 12 қыркүйегінде ішкі істер органдарына қайта арыз беріліп, құбырларды қазуға қатысты жүргізіліп жатқан жұмыстарды тоқтату бойынша шара қабылданды.
    13/09/2018 17:36 0 2354
    Алматыда өгей әкесінен қорлық көрген жасөспірім қыз қорада түнеп, малмен бірге ас ішкен
    Алматыда өгей әкесінен қорлық көрген жасөспірім қыз қорада түнеп, малмен бірге ас ішкен
    Алматыда өгей әкесінен қорлық көрген жасөспірім қыз қорада түнеп, малмен бірге ас ішкен
    12 жастағы қыз мемлекет қамқорына өтуі мүмкін.
    14/09/2018 15:48 0 1611
    Қазақша оқуды қалаған Никита мен Лиза қазақ ұлтына қызмет еткісі келеді
    Қазақша оқуды қалаған Никита мен Лиза қазақ ұлтына қызмет еткісі келеді
    Қазақша оқуды қалаған Никита мен Лиза қазақ ұлтына қызмет еткісі келеді
    Никита мен Лиза Павлодар облысының ғана емес, бүкіл Қазақстанның мақтанышына айналып үлгерді.
    17/09/2018 13:15 0 5423
    Өлімге асығып тұрамын... (Ермұхан атаның айтқаны)
    Өлімге асығып тұрамын... (Ермұхан атаның айтқаны)
    Өлімге асығып тұрамын... (Ермұхан атаның айтқаны)
    Сұмдық-ай, күйеуінің әке-шешесін сыйламаған келіннің, соңынан еріп ата-анасынан безген баланың ана дүниеде жазасы болар.
    17/09/2018 13:47 0 3199
    "Халық банк" салық банкке айналғалы қай заман...
    "Халық банк" салық банкке айналғалы қай заман...
    "Халық банк" салық банкке айналғалы қай заман...
    "Халық Банктегі" бедірейген менеджерден сақта, кекірейген бөлім бастығынан сақта, қозғалмайтын кезектен сақта, картаңды қағар есептен сақта!"
    18/09/2018 14:51 3 6093
    Үлкенге қол көтерген Түркия азаматы кешірім сұрады (видео)
    Үлкенге қол көтерген Түркия азаматы кешірім сұрады (видео)
    Үлкенге қол көтерген Түркия азаматы кешірім сұрады (видео)
    Әлеуметтік желіде жедел жәрдем жүргізушісіне қол көтерген Түркия азаматының кешірім сұраған видеосы таралды
    21/09/2018 11:55 0 2249
    Ежелгі қазақтар қалай амандасқан?
    Ежелгі қазақтар қалай амандасқан?
    Ежелгі қазақтар қалай амандасқан?
    Қарақыпшақ Қобыланды батыр атамыз сияқты амандасу салты қазаққа ауадай қажет болып тұрған сыңайлы.
    24/09/2018 09:42 0 811