«Ұлтшылдан» неге жеріндік?

«Ұлтшылдан» неге жеріндік?
Ⓒqamshy.kz

«Ұлтшылмын» деген сөзді ауызға ала қалсаң көк есекке теріс мінгізетін не ат тонын ала қашатындардың қарасы көп. Тіпті, «ұлтжандымын» дегенің жөн деп түзету енгізіп, қалыптасып қалған қасаң түсінікті сенің санаңа да сіңіргісі келетіндер табылады. Қазақтың тектік тұқымын құртуға бар күшін салған, ақыл-ой қуатын отарлап, бетіндегі қаймағын сыпырып алуға тырысқан Кеңестік үкіметтің біздің санамызға еккен 70 жылдық уытының «жемісі» еді бұл. Ал ұлттық идеямыздың темірқазығы саналған, мұқым қазақтың азаттығы жолында қайраткерлік танытқан алаш арыстары бұл сөзді қолданды ма? Дерекке құрық салайық.

«Қазақ» газетінің 1915 жылғы санында Ж.Тілеулиннің «Ұлтшыл жігіт» деген атпен мақаласы жарық көреді. Мақалада өзі де білім алып әрі Уфа мен Троицкіден мұғалімдер алдыртып балаларды оқытпақ болған Ахмет Жанталинге қатысты: «Ахмет Көкшетау һәм Қызылжар – екі уезде – ұлт қамына қайғырған бірінші адам»,-деп көрсетеді. Ұрпағымыз сауатты болсын деп жарғақ құлағы жастыққа тимеген Ахметті неге «Алаш» партиясының облыстық комитетінің мүшесі Жұмағали Тілеулин «ұлтшыл» деп айтып отыр?! Бір бұл емес. ХХ ғасырда жарық көрген көптеген мақалалардан тұлғаның жеке қасиетін сипаттауда «ұлтшыл» ұғымының жағымды мағынада қолданылғанын, тіпті, өзгелерден даралап тұрар артықшылық іспетті болғанын байқаймыз. Дәл осы газетте жарық көрген «Алаш партиясы атынан учредительное собраниеге аталған депутаттар» атты хаттамада Семей және Ақмола облыстарынан үміткер ретінде ұсынылғандардың қатарынан Халел Ғаббасовты: «Халел студент күнде-ақ ұлтшыл, жинаған білім қазынасын халыққа таратуды өзіне борыш санаған һәм сол пікірін іспен көрсете бастаған қазақтың үмітті ұлы»,-деп сипаттайды. Ал осы облыстан депутаттыққа өткен Асылбек Сейітовке: «...жас доктор, қыз мінезді, ақ қағаздан ақ, ұлтшыл жас»,-деп баға берген. «Ұлтшыл» деп көрсетілгендердің ішінде фельдшер, «Қазақ» газетінің тілшісі есепті болған Жұмағали Тілеулин, Ахметжан Қозыбағаров, мұғалім Әбікей Сәтбаев, фельдшер Ахмет Райымбеков, облыстық қазақ комитетінде істеген Ғабидолла Әлібеков, дәрігер Ғайсы Қашқымбаев та бар. Әлде, басыңда ноқта, тірсегіңде тұсау жоқ бостандық үшін жанын саудаға салған алаш зиялыларының бұл сөзді қолдануында өзгешелік болды ма? ХХ ғасырда оң көзқарасқа ие болған бұл сөздің ХХІ ғасырда «өз ұлтыңнан өзге ұлтты төмен санау» мағынасын беріп, өңі теріс айналғаны қалай?

«Алаш ақиықтары» жинағында да Мәнән Тұрғанбайдың «Ұлтшылдық» атты мақаласы басылған болатын. Енді осы мақаладағы «ұлтшылдық» ұғымына тоқталсақ. Ол: «...Ұлтшылдардың мақсаты әрбір ұлттарға мәдениет кіргізіп, бақыт таңының атуына себепші болмақ. Мәдениет күшейген соң өздері-ақ кісішілдік пікірін тауып алады. Ұлтшылдар әр жұртты шиеленістіріп, қырылыстыру, өз ұлты үшін басқаларды құрбан қылу деген ойдан жырақ»,-дейді. Бірақ, осындай соны пікірлердің болғанына қарамастан ХХ ғасырдың І жартысы қазақ үшін аса қиын әрі қысылтаяң кезең болды. Осы сөзді өздеріне қарсы қару етіп қолданып, қазақтың қаймақтарын «ұлтшылсың» деп сыпырып алған, тарихқа қанмен жазылған қасіретті жылдар еді бұл. Халықтың рухын жаныштаған, Алашордалықтардың ұлттық-демократиялық мемлекет құруды көздеген армандарын белден басып, басын жұтқан Кеңестік биліктің қоластындағы ұлттарға жасаған солақай саясатының салдары еді бұл.

Ал Мәнән Тұрғанбай аталмыш мақаласында қазақтарды ең бірінші ұлтшыл ету керектігін алға тартады. «Ұлтшылдық(ты) кісішілдікті айыра білмеген, бас пайдасынан басқаны ойына алмаған, дін хүкімі шариғатқа бас иіп іске асырмаған, мәдениеттен жырақ жатқан қазақ секілді жұртты салғаннан көпшіл қыламын демей, әуелі ұлтшыл қылу керек»,-деген пікір айтады. Демек, ұлтшылдықтан асып елдік мәдениет, қазақта қара басының емес, халықтың қамын жейтінШыен ұлттық мүдде жолындағы күрес, мемлекетте прогресс пайда болады екен. Бұл жолды ту етіп ұстап, әр қазақтың кеудесіне ұлтшылдықтың шоғын үрлей алса Қазақияның күні жақын арада сөнбейтінін білген Құдайсыз үкімет әуелі елді соған үгіттеп, іс қылып жүрген тұлғалардан тазартуға тырысты. Мұның соңы 1937-1938 жылғы репрессияға апарғаны оқулығы жұқа, ал өзі атан түйеге жүк болатын тарихымыздан мәлім. «Біз тарихтағы оқиғалардың деректерін көп білеміз, бірақ әрбір құбылыстың себебіне ой жібермейміз» (Ключевский). Әлемдік аренада өз орнын тапқысы келген ел әуелі қайтсек мемлекеттің мерейін өсіріп, халықтың әл-ауқатын жақсартамыз деген ортақ мүдде тоғыстырған ұлтшылдарды көбейтуге, оны насихаттауға күш салу керек. Сонда ғана Қазақстанның дамыған он елдің көшін бастайтынына, өз Отанында отырып бабасы басын имеген жерде өзгеге тізесін бүкпейтін асқақ рухты ұрпақ тәрбиелеп шығатынына үміт мол.

Шынәділ Салтанат

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


  • 4 ай бұрын

    Мен де ұлтшылмын. Қазақтардың жақсы киінгені, жақсы өмір сүргені, жақсы машиналарды мінгені, жақсы үйде жасағаны маған ұнайды. Мен бұған рахаттанамын - САРЫ АЛМАС

    1
    Елбасы мәлімдеме жасады: Үкімет отставкаға кетуі керек
    21/02 19:21 0 1865
    2
    16 жастағы жасөспірім ата-анасының рұқсатынсыз түсік жасата ала ма?
    21/02 17:48 0 268
    3
    "Тіл тас жарады..." Ауруға душар ететін жаман сөздер хақында
    21/02 16:54 0 680
    Өзбекстан атынан ән салып жүрген қазақ қызы елге қалай оралды?
    21/02 16:39 0 1836
    Пиджагі 500 теңге екен. Ух, қуанғаным-ай!
    21/02 16:28 0 1989

    Таныстырылғандар

    Ауыл молдасы 37 жыл бұрын өзінен бас тартқан анасын іздейді
    Ауыл молдасы 37 жыл бұрын өзінен бас тартқан анасын іздейді
    Ауыл молдасы 37 жыл бұрын өзінен бас тартқан анасын іздейді
    Мен – молдамын, үйім, балаларым бар, орман шаруашылығында  күзетші болып жұмыс істеймін.
    Аудио тыңдау
    15/02/2019 13:59 0 2050
    "Көп балалы аналардың балаларын тегін курсқа шақырамын" (видео)
    "Көп балалы аналардың балаларын тегін курсқа шақырамын" (видео)
    "Көп балалы аналардың балаларын тегін курсқа шақырамын" (видео)
    Адамның қолына балық ұстап бергеннен, балықты қалай аулау керектігін үйреткен жақсы.
    Аудио тыңдау
    15/02/2019 15:22 0 1140
    Миллионерге әйелдердің ерлерден мықты екенін мойындауына бір күн жеткілікті болды
    Миллионерге әйелдердің ерлерден мықты екенін мойындауына бір күн жеткілікті болды
    Миллионерге әйелдердің ерлерден мықты екенін мойындауына бір күн жеткілікті болды
    Әрі жұмыс істеп, әрі бала бағып үлгеретін әйелдердің ерлерге қарағанда әлдеқайда мықты екенін де мойындаған.
    Аудио тыңдау
    18/02/2019 10:21 0 860
    Толық емес отбасы мен жалғызбасты аналардың құқықтары қандай?
    Толық емес отбасы мен жалғызбасты аналардың құқықтары қандай?
    Толық емес отбасы мен жалғызбасты аналардың құқықтары қандай?
    Бүгінде мемлекет тарапынан толық емес отбасыларға да, жалғызбасты аналарға да ешқандай ақшалай көмек берілмейді.
    Аудио тыңдау
    18/02/2019 11:48 1 1281
    Назар аударыңыз! "Нұрлы жер" бағдарламасы бойынша баспаналы болудың ережелері өзгерді
    Назар аударыңыз! "Нұрлы жер" бағдарламасы бойынша баспаналы болудың ережелері өзгерді
    Назар аударыңыз! "Нұрлы жер" бағдарламасы бойынша баспаналы болудың ережелері өзгерді
    Пәтерді таңдап, «7-20-25» бағдарламасына қатысушы банкке тұрғын үй құнының 20 пайызын алғашқы жарна ретінде салса жеткілікті.
    Аудио тыңдау
    18/02/2019 16:30 0 1320
    "Тележүргізушілер "Ассалаумағалейкум!" деп амандасудан неге қорқады?"
    "Тележүргізушілер "Ассалаумағалейкум!" деп амандасудан неге қорқады?"
    "Тележүргізушілер "Ассалаумағалейкум!" деп амандасудан неге қорқады?"
    Сенің тіліңде сөйлегісі келмейтін ұлт өзіңді де менсінбейтінін ол ұлт сенен өзін үстем санайтынын қазақ байғұс әлі де түсінбей-ақ келеді.
    Аудио тыңдау
    18/02/2019 17:01 1 4324
    Әлі күнге дейін құл иеленушілер мен құлдар ұстайтын мемлекет (фото)
    Әлі күнге дейін құл иеленушілер мен құлдар ұстайтын мемлекет (фото)
    Әлі күнге дейін құл иеленушілер мен құлдар ұстайтын мемлекет (фото)
    Неге екені белгісіз, сүйекке таңбақұлдық қанына сіңіп кеткен харатиндердің өзі бас бостандығы үшін күреспейді.
    Аудио тыңдау
    19/02/2019 12:26 0 1690
    Құралай ханым: Өз өмірлеріңізді өзгертуден қорықпаңыздар!
    Құралай ханым: Өз өмірлеріңізді өзгертуден қорықпаңыздар!
    Құралай ханым: Өз өмірлеріңізді өзгертуден қорықпаңыздар!
    Меніңше, қазір қоғамға психологтар аздық етеді. Себебі 18 миллион адам тұратын мемлекетімізде білім беретін кәсіби психологтар көп деп айта алмас едім.
    Аудио тыңдау
    19/02/2019 14:04 0 524
    Өзінің сұрықсыз өмірін 305 мың долларға сатқан австралиялықтың оқиғасы (фото)
    Өзінің сұрықсыз өмірін 305 мың долларға сатқан австралиялықтың оқиғасы (фото)
    Өзінің сұрықсыз өмірін 305 мың долларға сатқан австралиялықтың оқиғасы (фото)
    Йен Ашер бақытты отбасын құрып, сүйікті іспен айналысуды армандаған қарапайым азамат еді. Алайда екеуінде де азаматтың жолы болмайды.
    Аудио тыңдау
    19/02/2019 15:43 0 631
    Маскүнемді әулие еткен бір ауыз сөз
    Маскүнемді әулие еткен бір ауыз сөз
    Маскүнемді әулие еткен бір ауыз сөз
    Ақиқат жолын табанды ұстануының арқасында бара-бара әулие кісілердің қатарына қосылды.
    Аудио тыңдау
    19/02/2019 16:30 0 2435
    Биыл "Түркістан – Самарқанд» халықаралық автобус бағыты ашылады
    Биыл "Түркістан – Самарқанд» халықаралық автобус бағыты ашылады
    Биыл "Түркістан – Самарқанд» халықаралық автобус бағыты ашылады
    Түркістан облысында 44 тасымалдаушы 1224 дана автобуспен (шағын автобуспен) жолаушылар тасымалдау қызметін көрсетуде.
    Аудио тыңдау
    20/02/2019 10:28 0 143
    Жылына 1000 етік тігетін мүмкіндігі шектеулі әйел
    Жылына 1000 етік тігетін мүмкіндігі шектеулі әйел
    Жылына 1000 етік тігетін мүмкіндігі шектеулі әйел
    Бүгінде 4 баланың анасы, 3 топтағы мүгедек Орынгүл 2012 жылы аяқ киім шығару ісін зерделей бастаған.
    Аудио тыңдау
    20/02/2019 15:50 0 431
    Назарбаевтың сүйікті асы – кеспе, ал өзге президенттердің ше?
    Назарбаевтың сүйікті асы – кеспе, ал өзге президенттердің ше?
    Назарбаевтың сүйікті асы – кеспе, ал өзге президенттердің ше?
    Мәселен, Дональд Трамп бургер мен картоптан жасалған фриді жей береді. Ал сүйікті тағамы – беконмен қуырылған жұмыртқа.
    Аудио тыңдау
    21/02/2019 10:32 0 932
    "Курица – не птица, Аблязов –  не оппозиция". Мәні "кепкен" мәтелдер
    "Курица – не птица, Аблязов – не оппозиция". Мәні "кепкен" мәтелдер
    "Курица – не птица, Аблязов – не оппозиция". Мәні "кепкен" мәтелдер
    "Ресейдi Путин билейдi, Путиндi бұтым билейдi"
    Аудио тыңдау
    21/02/2019 11:24 0 2608
    Ұлтынан, тілінен мақұрым қалған қазақстандық әжей өз-өзін іздеп жүр
    Ұлтынан, тілінен мақұрым қалған қазақстандық әжей өз-өзін іздеп жүр
    Ұлтынан, тілінен мақұрым қалған қазақстандық әжей өз-өзін іздеп жүр
    Қазір Қазақстанның даласына, әр ағашына, шөбіне ұзақ үңілем де, түпсіз, тамырсыз екенімді түсінемін.
    Аудио тыңдау
    21/02/2019 13:48 0 991