«Ұлтшылдан» неге жеріндік?

«Ұлтшылдан» неге жеріндік?
Ⓒqamshy.kz

«Ұлтшылмын» деген сөзді ауызға ала қалсаң көк есекке теріс мінгізетін не ат тонын ала қашатындардың қарасы көп. Тіпті, «ұлтжандымын» дегенің жөн деп түзету енгізіп, қалыптасып қалған қасаң түсінікті сенің санаңа да сіңіргісі келетіндер табылады. Қазақтың тектік тұқымын құртуға бар күшін салған, ақыл-ой қуатын отарлап, бетіндегі қаймағын сыпырып алуға тырысқан Кеңестік үкіметтің біздің санамызға еккен 70 жылдық уытының «жемісі» еді бұл. Ал ұлттық идеямыздың темірқазығы саналған, мұқым қазақтың азаттығы жолында қайраткерлік танытқан алаш арыстары бұл сөзді қолданды ма? Дерекке құрық салайық.

«Қазақ» газетінің 1915 жылғы санында Ж.Тілеулиннің «Ұлтшыл жігіт» деген атпен мақаласы жарық көреді. Мақалада өзі де білім алып әрі Уфа мен Троицкіден мұғалімдер алдыртып балаларды оқытпақ болған Ахмет Жанталинге қатысты: «Ахмет Көкшетау һәм Қызылжар – екі уезде – ұлт қамына қайғырған бірінші адам»,-деп көрсетеді. Ұрпағымыз сауатты болсын деп жарғақ құлағы жастыққа тимеген Ахметті неге «Алаш» партиясының облыстық комитетінің мүшесі Жұмағали Тілеулин «ұлтшыл» деп айтып отыр?! Бір бұл емес. ХХ ғасырда жарық көрген көптеген мақалалардан тұлғаның жеке қасиетін сипаттауда «ұлтшыл» ұғымының жағымды мағынада қолданылғанын, тіпті, өзгелерден даралап тұрар артықшылық іспетті болғанын байқаймыз. Дәл осы газетте жарық көрген «Алаш партиясы атынан учредительное собраниеге аталған депутаттар» атты хаттамада Семей және Ақмола облыстарынан үміткер ретінде ұсынылғандардың қатарынан Халел Ғаббасовты: «Халел студент күнде-ақ ұлтшыл, жинаған білім қазынасын халыққа таратуды өзіне борыш санаған һәм сол пікірін іспен көрсете бастаған қазақтың үмітті ұлы»,-деп сипаттайды. Ал осы облыстан депутаттыққа өткен Асылбек Сейітовке: «...жас доктор, қыз мінезді, ақ қағаздан ақ, ұлтшыл жас»,-деп баға берген. «Ұлтшыл» деп көрсетілгендердің ішінде фельдшер, «Қазақ» газетінің тілшісі есепті болған Жұмағали Тілеулин, Ахметжан Қозыбағаров, мұғалім Әбікей Сәтбаев, фельдшер Ахмет Райымбеков, облыстық қазақ комитетінде істеген Ғабидолла Әлібеков, дәрігер Ғайсы Қашқымбаев та бар. Әлде, басыңда ноқта, тірсегіңде тұсау жоқ бостандық үшін жанын саудаға салған алаш зиялыларының бұл сөзді қолдануында өзгешелік болды ма? ХХ ғасырда оң көзқарасқа ие болған бұл сөздің ХХІ ғасырда «өз ұлтыңнан өзге ұлтты төмен санау» мағынасын беріп, өңі теріс айналғаны қалай?

«Алаш ақиықтары» жинағында да Мәнән Тұрғанбайдың «Ұлтшылдық» атты мақаласы басылған болатын. Енді осы мақаладағы «ұлтшылдық» ұғымына тоқталсақ. Ол: «...Ұлтшылдардың мақсаты әрбір ұлттарға мәдениет кіргізіп, бақыт таңының атуына себепші болмақ. Мәдениет күшейген соң өздері-ақ кісішілдік пікірін тауып алады. Ұлтшылдар әр жұртты шиеленістіріп, қырылыстыру, өз ұлты үшін басқаларды құрбан қылу деген ойдан жырақ»,-дейді. Бірақ, осындай соны пікірлердің болғанына қарамастан ХХ ғасырдың І жартысы қазақ үшін аса қиын әрі қысылтаяң кезең болды. Осы сөзді өздеріне қарсы қару етіп қолданып, қазақтың қаймақтарын «ұлтшылсың» деп сыпырып алған, тарихқа қанмен жазылған қасіретті жылдар еді бұл. Халықтың рухын жаныштаған, Алашордалықтардың ұлттық-демократиялық мемлекет құруды көздеген армандарын белден басып, басын жұтқан Кеңестік биліктің қоластындағы ұлттарға жасаған солақай саясатының салдары еді бұл.

Ал Мәнән Тұрғанбай аталмыш мақаласында қазақтарды ең бірінші ұлтшыл ету керектігін алға тартады. «Ұлтшылдық(ты) кісішілдікті айыра білмеген, бас пайдасынан басқаны ойына алмаған, дін хүкімі шариғатқа бас иіп іске асырмаған, мәдениеттен жырақ жатқан қазақ секілді жұртты салғаннан көпшіл қыламын демей, әуелі ұлтшыл қылу керек»,-деген пікір айтады. Демек, ұлтшылдықтан асып елдік мәдениет, қазақта қара басының емес, халықтың қамын жейтінШыен ұлттық мүдде жолындағы күрес, мемлекетте прогресс пайда болады екен. Бұл жолды ту етіп ұстап, әр қазақтың кеудесіне ұлтшылдықтың шоғын үрлей алса Қазақияның күні жақын арада сөнбейтінін білген Құдайсыз үкімет әуелі елді соған үгіттеп, іс қылып жүрген тұлғалардан тазартуға тырысты. Мұның соңы 1937-1938 жылғы репрессияға апарғаны оқулығы жұқа, ал өзі атан түйеге жүк болатын тарихымыздан мәлім. «Біз тарихтағы оқиғалардың деректерін көп білеміз, бірақ әрбір құбылыстың себебіне ой жібермейміз» (Ключевский). Әлемдік аренада өз орнын тапқысы келген ел әуелі қайтсек мемлекеттің мерейін өсіріп, халықтың әл-ауқатын жақсартамыз деген ортақ мүдде тоғыстырған ұлтшылдарды көбейтуге, оны насихаттауға күш салу керек. Сонда ғана Қазақстанның дамыған он елдің көшін бастайтынына, өз Отанында отырып бабасы басын имеген жерде өзгеге тізесін бүкпейтін асқақ рухты ұрпақ тәрбиелеп шығатынына үміт мол.

Шынәділ Салтанат

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


  • 1 апта бұрын

    Мен де ұлтшылмын. Қазақтардың жақсы киінгені, жақсы өмір сүргені, жақсы машиналарды мінгені, жақсы үйде жасағаны маған ұнайды. Мен бұған рахаттанамын - САРЫ АЛМАС

    1
    Ақындардың шығармашылық кештері жаңа форматта өтпек
    20/10 02:10 0 164
    2
    «Мұзбалақты» көрдің бе?
    19/10 18:04 0 704
    3
    Қызыңыз үйде ме, әлде табыс табам деп кафе жағалап жүр ме?
    19/10 17:44 0 1273
    Қазақстандық YouTube-та казино мен брендті жарнамалауға тыйым салынған
    19/10 17:29 0 317
    Хабибтің әкесі Макгрегорды Дағыстанға қонаққа шақырды
    19/10 17:20 0 1511

    Таныстырылғандар

    Мінгенмен, түсуі қиын Астанадағы автобустар халықты әбігерге салды (видео)
    Мінгенмен, түсуі қиын Астанадағы автобустар халықты әбігерге салды (видео)
    Мінгенмен, түсуі қиын Астанадағы автобустар халықты әбігерге салды (видео)
    Астана қаласының тұрғыны Дулат Ағаділ автобуста мініп-түсудің қиындап кеткенін айтты
    28/09/2018 15:41 0 2597
    Түркі мемлекеттері Түркістанға бір-бір аудан салып берсе...
    Түркі мемлекеттері Түркістанға бір-бір аудан салып берсе...
    Түркі мемлекеттері Түркістанға бір-бір аудан салып берсе...
    «Әр түркі мемлекеті Түркістанға бір-бірден аудан салып берсе», - деп жазды Фейсбук қолданушысы Садық Шерімбек Елбасының Түркістан облысындағы сапарынан кейін.
    01/10/2018 11:21 0 3610
    «24 жасымда өз атымды да жаза алмаймын»
    «24 жасымда өз атымды да жаза алмаймын»
    «24 жасымда өз атымды да жаза алмаймын»
    18 жыл бойы әркімнің қоластында жұмыс істеп, далада түнеп келген.
    03/10/2018 16:49 0 4733
    4 кішкентай баласымен жалғыз қалған әке бұрынғы әйелінен алимент өндіре алмай отыр
    4 кішкентай баласымен жалғыз қалған әке бұрынғы әйелінен алимент өндіре алмай отыр
    4 кішкентай баласымен жалғыз қалған әке бұрынғы әйелінен алимент өндіре алмай отыр
    Анасына хат жолдап отырған бұл бүлдіршіндер оны соңғы рет қашан көргендерін ұмытқан.
    05/10/2018 10:23 0 2406
    28 жастағы ер адам 4 жастағы баласын ұрып өлтірген  (видео)
    28 жастағы ер адам 4 жастағы баласын ұрып өлтірген (видео)
    28 жастағы ер адам 4 жастағы баласын ұрып өлтірген (видео)
    Алты баланың әкесі төрт жастағы баласы бұтына жіберіп қойғанын мойындамағаны үшін жұдырық жұмсаған.
    05/10/2018 11:39 0 16792
    30 балам бар деп мақтанған пайғамбар бәрінен не себепті бір күнде айырылды?
    30 балам бар деп мақтанған пайғамбар бәрінен не себепті бір күнде айырылды?
    30 балам бар деп мақтанған пайғамбар бәрінен не себепті бір күнде айырылды?
    Ежелде қариялар бұл сұрақты да, сұрақ қоюшы адамды да жақтырмай, «Құдайға шүкір, бар ғой, менікі емес Алланікі» деп санын атамай жауап беретін.
    09/10/2018 11:32 0 8594
    Шерхан Мұртазаның соңғы өсиет сөзі (видео)
    Шерхан Мұртазаның соңғы өсиет сөзі (видео)
    Шерхан Мұртазаның соңғы өсиет сөзі (видео)
    Бір-бірімізге қонақпыз. Дүние өтеді де кетеді, бірақ ақыры қандай болады? Соны ойлау үшін келіп жүрміз...
    10/10/2018 10:39 0 5170
    Шерағаңның шындығы...
    Шерағаңның шындығы...
    Шерағаңның шындығы...
    Халықтың тағдыры таразыға түсіп жатқанда маған жеке адамның амбициясы көк тиын.
    10/10/2018 13:30 0 1655
    Оралхан Бөкейдің ұстазы Шерағаңа жазғаны...
    Оралхан Бөкейдің ұстазы Шерағаңа жазғаны...
    Оралхан Бөкейдің ұстазы Шерағаңа жазғаны...
    Аға! Мен Сізді ешқашанда аты-жөніңізбен атаған емеспін.
    10/10/2018 14:07 0 13670
    Көкем көкке көтерілген күн...
    Көкем көкке көтерілген күн...
    Көкем көкке көтерілген күн...
    Ұлы жазушының жанындай жақсы көретін туған жері бір қайғылы хабардың тарайтынын сезгендей түнерген қабағын ашпады.
    10/10/2018 16:13 0 1491
    Әлемде соңғы жылдары селфи жасаймын деп 300 адам жан тапсырған
    Әлемде соңғы жылдары селфи жасаймын деп 300 адам жан тапсырған
    Әлемде соңғы жылдары селфи жасаймын деп 300 адам жан тапсырған
    Халқының саны 300 миллионнан асқан АҚШ экстремалды селфимен күресті бастап кетті.
    11/10/2018 15:03 0 3306
    Танымал заңгер тегін құқықтық кеңес береді
    Танымал заңгер тегін құқықтық кеңес береді
    Танымал заңгер тегін құқықтық кеңес береді
    Анықтама үшін байланыс құралдары 8(7242)70-25-20, 87789255308.
    12/10/2018 11:26 0 1082
    "Қазақ құл болды, басынан ерік, малынан билік кетті"
    "Қазақ құл болды, басынан ерік, малынан билік кетті"
    "Қазақ құл болды, басынан ерік, малынан билік кетті"
    Алаш қайраткерлерінің аңсаған арманы өз жерімізде, өз елімізде ана тілін төрге шығару болатын.
    12/10/2018 16:38 0 2033
    Қазақ тойына «өзбек ережесі» керек
    Қазақ тойына «өзбек ережесі» керек
    Қазақ тойына «өзбек ережесі» керек
    Алик Шпекпаев өзінің Facebook-тегі әлеуметтік парақшасында аста-төк тойдан бас тартуға шақырды.
    19/10/2018 12:26 0 1502
    Қызыңыз үйде ме, әлде табыс табам деп кафе жағалап жүр ме?
    Қызыңыз үйде ме, әлде табыс табам деп кафе жағалап жүр ме?
    Қызыңыз үйде ме, әлде табыс табам деп кафе жағалап жүр ме?
    Даяшылыққа қызметке алу үшін қысқа юбка киюін талап ететін «кастингшіл» мейрамханалар да бар көрінеді.
    19/10/2018 17:44 0 1273