Үкімет көмір өндірісін сауатты пайдалануды әлі білмейді

Үкімет көмір өндірісін сауатты пайдалануды әлі білмейді
Ⓒqamshy.kz

Қазір Қазақстанда 400-ден астам тас және көмір кен орындары бар. Еліміздегі көмірдің қоры  160 млрд тоннаны құрайды. Мамандардың пайымдауынша, осы көмір қорын сауатты пайдалана білсек, 250 жылға жетуі әбден мүмкін.

Өкініштісі сол,  біз көмір өндірудегі ең озық 10 елдің қатарына ене тұра көмір қорын дұрыс пайдалануды әлі меңгере алмай отырмыз. Бізде көмір өндірісіне қатысты жабайы кәсіпкерлік қалыптасып алған.  Бұған елде жыл сайын көмір бағасының өсім беретіні, тапшылығы, көмір алу үшін кезекке тұрған халықтың жаға жыртысуға дейін баруы дәлел. Елде қыстың көзі қырауда қатты отынның бағасы жыл сайын өсім береді. Бұған қатысты Инвестиция және даму министрі Жеңіс Қасымбек мырза «көмірдің бағасын арзандатамын» деп тырысып-ақ жүр.

Министрдің айтуынша, елдегі көмір резервіндегі негізгі баға 5500 теңге. Ол баға өзгермей осы күйінше қалады. Көмірді теміржол арқылы тасымалдау шығыны 1715 теңгені құрайды. Стансадан эстакадаға дейін апару 1242 теңге, ал көмір қоймаларындағы сатушылардың үстемесі 2000 теңге. Сонда осы соманың барлығын қосқанда делдалдарға дейінгі көмірдің бағасы 10457 теңгені құрап отыр. Енді бұған делдардар өз үстеме бағасын қосады.  Үйге жеткізіп беру бағасын қосады. Сонда бір тонна қатты отынның бағасы 15-20 мың теңге болып шыға келеді.

«Барометр» зерттеу орталығының экономист-сарапшысы Арман Мусиннің айтуынша,  біз үшін алдымен осы делдалдар мәселесін шешіп алу өте маңызды.

«Бағамдасақ, елде жыл сайын көмірдің құны артып барады. Елдегі көмір қоры 150-160 млрд тоннаны құрайды. Мұның 25 пайызы шетке экспортталады, қалған 75 пайызы ішкі нарықты қамту үшін қалады. Осы 75 пайыз ішкі нарықты толыққанды қамтуға жетеді. Бірақ бізде қыс келсе бітті көмір тапшы болады. Делдалдар бағаны қолдан өсіре қояды. Делдалдар мен көмір қоймаларындағы сатушылардың осындай бірігіп алып астыртын әрекетке баруы түрлі келеңсіз жайттар тудыруда. Сондықтан үкімет бірінші кезекте осы мәселені шешу керек. Көмір қоймаларындағы сатушыларға, делдалдарға бақылау орнату керек. Бағаны қолдан өсіретін делдалдарға, қажет болса, әкімшілік жаза қарастыру керек. Қарағанды көмір бассейіні, Екібастұз көмірі, Қаражыра, Шұбаркұл көмірі, Майкүбі қоңыр көмір алабы, Ақсу ГРЭС көмір алабы осылардың барлығына нақты қадағалау бақылау керек. Үкіметтік тұрғыда қадағалау болмаса болмайды. Жекеменшіктің қолында екен деп еркіне жібере берсек, бұлар көмірдің құнын, оны жеткізу қызметін шарықтатып өсіре береді»,-дейді экономист-сарапшы Арман Мусин.

Біз экономист-сарапшының сөзі дәлелді болуы үшін соңғы жеті жылдағы көмір бағасын арнайы сызбамен көрсеттік. Маман айтып отырғандай, расымен де елдегі көмір бағасы жыл сайын өсім беріп келеді.

көмір

Сондай-ақ экономист-сарапшы Арман Мусиннің пайымдауынша,  көмір экспортында да әлі күнге дейін жоғары жетістікке жеткен жоқпыз. Көмірді тек шикізат күйінше ғана шетелге жөнелтуді меңгердік. Ал өзге елдер көмірден бензин алу, электр энергиясының 80 пайызын көмірден алу, тіпті көмірден түрлі иіссулар алу әдісін де жап-жақсы меңгеріп алған.

«Көмірден жаңа технологияның көмегіне жүгіне отырып жанармай алу әдісін жетілдіре алмай отырмыз. Мысалы, бізден көмір алатын Жапония осы әдісті әбден меңгеріп алған. Финлияндияда көмірден иіссу өндіретін компаниялар бар.  Швейцария көмірден электр энергиясының 80 пайызын өндіруді жақсы меңгерген. Біз әзірге көмірден дайын өнім алу жағын сауатты меңгермедік. Себебі технологиялық базамыз жеткіліксіз. Көмір мен ағаштан синтетикалық мұнай алуға болатынын Қазақстанның  «Химиялық материалдарды талдау және синтездеу» орталығының ғалымдары дәлелдеді. Бірақ өндіріске енгізе алмады. Бізде ғалымдардың жаңалығын өндіріске енгізу жағы кемшін. Негізі аңғарғанға, көмірдің болашағы мұнайдан да жоғары. Бірақ атқарушы билік бұған аса мән бермей отыр»,-дейді экономист Арман Мусин.

Деректерге жүгінсек, расымен де Қазақстан ТМД елдерінен бөлек Жапония, Швейцария, Кипр, Финлияндия тәрізді елдерге көмір экспорттайды. Мамандар болашақта Қазақстан көмірінің экспорттағы әлеуетін арттыру үшін одан өнім алуды меңгергеніміз жөн екенін алға тартты.

Төменде біз Қазақстан көмірінің экспорттық әлеуетін арнайы сызбамен көрсеттік.

көмір

Химия ғылымының докторы Қорлан Апсалықованың пайымдауынша да көмір қорын сауатты пайдалансақ, нақ бүгінгідей ішкі нарықта көмір тапшылығына, қымбатшылығына жол берілмес еді. Маманның айтуынша, 2015 жылы Қытайдың Циньхуа компаниясы қазақстандық көмірді өңдеуге 8 млрд доллар бөліп, жылына 6 милллион тонна көмірді иемденіп отыруға келісім жасаған. Ал  2017 жылы Израиль мемлекеті көмірімізді өңдеуге 3 трлн теңге бөлген. Бұл жоба аясында күн электр стансаларын салу жоспарланған.

«Дамыған елдерден бөлек, экономикасы бізбен деңгейлес ТМД елдерінің өзі көмірден электр энергиясын өндіру, өнім алу жағына аса ден қойып отыр. Бізде бір ғана Екібастұз көмірінің қоры 10 млрд тонна. Екібастұз бассейінен шыққан көмірдің 80 пайызы Ресейдің электр станцияларының пайдасына жұмсалып келді. Ресей қазір 2030 жылға дейін өз көмірін өндіруді дамыту жобасын қолға алды. Содан кейін барып біздің елден Ресейге баратын көмір экспорты саябырсыды. Қарағанды көмір бассейнінің де көмірі 2 млрд тоннадан асады. Ақсу ГРЭС көмірінің құрамында алюмений оксиді бар. Осы көмірді өңдеп құрылысқа қажетті алюмений шығару да қолымыздан келмей отыр. Егер болашақта көмірді өңдеуді дұрыс пайдалана алсақ, заманға сай жылу мен жарық алуды меңгеретін едік. Көмірден газ алу жағы да әлемде жақсы дамып келеді. Сондықтан болашақта технологиялық базамызды жетілдіру   жағын ойластырған жөн. Бұл ретте ғалымдардың ой-пікіріне де құлақ асып, олардың жаңалықтарын өндіріске енгізу жағына мән берілуі тиіс»,-дейді ғалым Қорлан Апсалықова.

Қарлығаш Зарыққанқызы

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    HEALTH EXPO-2019» көрмесі: Медицина саласындағы мүмкіндіктер жүзеге асады
    16/02 23:20 0 112
    2
    Сексен төрттегі тарихи жеңіс!
    16/02 14:08 0 1259
    3
    Әбу Наср әл-Фарабидің «Қайырымды қаласы» дұрыс зерттелді ме?
    16/02 13:42 0 298
    Адамдық мінбеден түсіп қап, Әйтеуір биіктеп барамыз
    16/02 10:42 1 340
    Жапон суретшісінің елді қаратқан ерекше суреттерін көрдіңіз бе?
    16/02 10:24 0 507

    Таныстырылғандар

    Жас отбасыларға қашан пәтер беріле бастайды?
    Жас отбасыларға қашан пәтер беріле бастайды?
    Жас отбасыларға қашан пәтер беріле бастайды?
    ҚР Әлеуметтік даму министрі Дархан Қалетаев жас отбасыларға пәтер қашаннан беріле бастайтынын айтты
    Аудио тыңдау
    08/02/2019 15:18 0 998
    Жүздеген адамды өлімнен құтқарған шымкенттік хирург неге өз өмірін қиды?
    Жүздеген адамды өлімнен құтқарған шымкенттік хирург неге өз өмірін қиды?
    Жүздеген адамды өлімнен құтқарған шымкенттік хирург неге өз өмірін қиды?
    Шымкент қаласының дәрігерлері үшін бұл қаза ауыр болды.
    Аудио тыңдау
    08/02/2019 16:31 0 10582
    "Ішкі ағза картасына" қарап, қай жеріңіз ауыратынын анықтап алыңыз да, ертерек емделіңіз
    "Ішкі ағза картасына" қарап, қай жеріңіз ауыратынын анықтап алыңыз да, ертерек емделіңіз
    "Ішкі ағза картасына" қарап, қай жеріңіз ауыратынын анықтап алыңыз да, ертерек емделіңіз
    "Ауырып ем іздегенше, ауырмаудың жолын ізде"
    Аудио тыңдау
    09/02/2019 19:23 0 1540
    Отандық өнімді Ресей мен Беларусьтің қақпанынан қалай алып шығамыз?
    Отандық өнімді Ресей мен Беларусьтің қақпанынан қалай алып шығамыз?
    Отандық өнімді Ресей мен Беларусьтің қақпанынан қалай алып шығамыз?
    Ресейдің ашып кеткен қою айраны дүкендерімізде қаймақ деп сатылады. Қазақтың кілегейі мен Ресейдің қаймағын салыстыруға да келмейді.
    Аудио тыңдау
    12/02/2019 09:41 0 561
    Шоқан Сыздықұлы: «Қара майор» туралы екі кітап жақында жарыққа шығады
    Шоқан Сыздықұлы: «Қара майор» туралы екі кітап жақында жарыққа шығады
    Шоқан Сыздықұлы: «Қара майор» туралы екі кітап жақында жарыққа шығады
    Қайтыс болды, ер батыр!
    Аудио тыңдау
    12/02/2019 11:28 0 580
    Несие қайда жұмсалып жатыр?
    Несие қайда жұмсалып жатыр?
    Несие қайда жұмсалып жатыр?
    2018 жылдың 11 айында банктердің халыққа берген несиелерінің 52 пайызы импорттық тауарларды алуға жұмсалған екен
    Аудио тыңдау
    12/02/2019 11:29 0 426
    Несие аларда назар аударарлық 3 пункт
    Несие аларда назар аударарлық 3 пункт
    Несие аларда назар аударарлық 3 пункт
    Несиені банктер бізге тиімді жолмен рәсімдеп жүр ме? Несие алғанда нені ескеруіміз керек? Банктерге алданбас үшін нені білуіміз қажет?
    Аудио тыңдау
    12/02/2019 15:58 0 5429
    Адамдар өз қолымен жойған табиғи ескерткіштер
    Адамдар өз қолымен жойған табиғи ескерткіштер
    Адамдар өз қолымен жойған табиғи ескерткіштер
    Адамдардың өз қолымен жойған туристік жерлер.
    Аудио тыңдау
    13/02/2019 11:52 0 423
    Британдық ғалымдардың обырға қарсы революциясы
    Британдық ғалымдардың обырға қарсы революциясы
    Британдық ғалымдардың обырға қарсы революциясы
    Терапияның жүрек айну, әлсіздік, мұрыннан қан ағу сынды кері әсерлері де бар. Алайда, ол өтпелі.
    Аудио тыңдау
    13/02/2019 10:59 0 319
    Банк ВТБ бизнесмендерге қолдау көрсетпек
    Банк ВТБ бизнесмендерге қолдау көрсетпек
    Банк ВТБ бизнесмендерге қолдау көрсетпек
    Бизнесмендерге номиналды сыйақы мөлшерлемесімен жылдық 8,5%-ға дейін жеңілдікті кредиттер беретін болады.
    Аудио тыңдау
    13/02/2019 15:50 0 187
    1993 жылдан 2018-ге дейін қазақстандықтардың айлығы қалай өзгерді?
    1993 жылдан 2018-ге дейін қазақстандықтардың айлығы қалай өзгерді?
    1993 жылдан 2018-ге дейін қазақстандықтардың айлығы қалай өзгерді?
    1993 жылы бұл көрсеткіш 128 теңгені құрады. Ал 1994 жылы 13 есеге көбейді де, 1,7 мың теңгені құрады.
    Аудио тыңдау
    13/02/2019 17:27 0 505
    Банктерді еркелеттік, енді пайыздық үстемені түсіруді талап ету керек
    Банктерді еркелеттік, енді пайыздық үстемені түсіруді талап ету керек
    Банктерді еркелеттік, енді пайыздық үстемені түсіруді талап ету керек
    Үкімет халықтың қарызға батқанын ескеріп банктерден несие пайызын түсіруді талап ету керек
    Аудио тыңдау
    14/02/2019 09:32 0 2411
    Өтірік неге керек шын болмаса...
    Өтірік неге керек шын болмаса...
    Өтірік неге керек шын болмаса...
    «Өлгеніңді жасырарсың, көмгенде қайтерсің» демекші  мұның жалған екенін халық күнделікті өмірде көріп жүр емес пе?
    Аудио тыңдау
    14/02/2019 18:00 0 373
    "Көп балалы аналардың қолына қаржы беріп, бизнеске баулу керек..."
    "Көп балалы аналардың қолына қаржы беріп, бизнеске баулу керек..."
    "Көп балалы аналардың қолына қаржы беріп, бизнеске баулу керек..."
    Қазір елде көп балалы аналар мәселесі қызу талқыға түсіп жатқан кез
    Аудио тыңдау
    15/02/2019 09:31 0 1053
    Адамдық мінбеден түсіп қап, Әйтеуір  биіктеп барамыз
    Адамдық мінбеден түсіп қап, Әйтеуір биіктеп барамыз
    Адамдық мінбеден түсіп қап, Әйтеуір биіктеп барамыз
    Адамдық мінбеден түсіп қап, Әйтеуір биіктеп барамыз...
    Аудио тыңдау
    16/02/2019 10:42 1 340