13Желтоқсан

Үкімет көмір өндірісін сауатты пайдалануды әлі білмейді

Үкімет көмір өндірісін сауатты пайдалануды әлі білмейді
Ⓒqamshy.kz

Қазір Қазақстанда 400-ден астам тас және көмір кен орындары бар. Еліміздегі көмірдің қоры  160 млрд тоннаны құрайды. Мамандардың пайымдауынша, осы көмір қорын сауатты пайдалана білсек, 250 жылға жетуі әбден мүмкін.

Өкініштісі сол,  біз көмір өндірудегі ең озық 10 елдің қатарына ене тұра көмір қорын дұрыс пайдалануды әлі меңгере алмай отырмыз. Бізде көмір өндірісіне қатысты жабайы кәсіпкерлік қалыптасып алған.  Бұған елде жыл сайын көмір бағасының өсім беретіні, тапшылығы, көмір алу үшін кезекке тұрған халықтың жаға жыртысуға дейін баруы дәлел. Елде қыстың көзі қырауда қатты отынның бағасы жыл сайын өсім береді. Бұған қатысты Инвестиция және даму министрі Жеңіс Қасымбек мырза «көмірдің бағасын арзандатамын» деп тырысып-ақ жүр.

Министрдің айтуынша, елдегі көмір резервіндегі негізгі баға 5500 теңге. Ол баға өзгермей осы күйінше қалады. Көмірді теміржол арқылы тасымалдау шығыны 1715 теңгені құрайды. Стансадан эстакадаға дейін апару 1242 теңге, ал көмір қоймаларындағы сатушылардың үстемесі 2000 теңге. Сонда осы соманың барлығын қосқанда делдалдарға дейінгі көмірдің бағасы 10457 теңгені құрап отыр. Енді бұған делдардар өз үстеме бағасын қосады.  Үйге жеткізіп беру бағасын қосады. Сонда бір тонна қатты отынның бағасы 15-20 мың теңге болып шыға келеді.

«Барометр» зерттеу орталығының экономист-сарапшысы Арман Мусиннің айтуынша,  біз үшін алдымен осы делдалдар мәселесін шешіп алу өте маңызды.

«Бағамдасақ, елде жыл сайын көмірдің құны артып барады. Елдегі көмір қоры 150-160 млрд тоннаны құрайды. Мұның 25 пайызы шетке экспортталады, қалған 75 пайызы ішкі нарықты қамту үшін қалады. Осы 75 пайыз ішкі нарықты толыққанды қамтуға жетеді. Бірақ бізде қыс келсе бітті көмір тапшы болады. Делдалдар бағаны қолдан өсіре қояды. Делдалдар мен көмір қоймаларындағы сатушылардың осындай бірігіп алып астыртын әрекетке баруы түрлі келеңсіз жайттар тудыруда. Сондықтан үкімет бірінші кезекте осы мәселені шешу керек. Көмір қоймаларындағы сатушыларға, делдалдарға бақылау орнату керек. Бағаны қолдан өсіретін делдалдарға, қажет болса, әкімшілік жаза қарастыру керек. Қарағанды көмір бассейіні, Екібастұз көмірі, Қаражыра, Шұбаркұл көмірі, Майкүбі қоңыр көмір алабы, Ақсу ГРЭС көмір алабы осылардың барлығына нақты қадағалау бақылау керек. Үкіметтік тұрғыда қадағалау болмаса болмайды. Жекеменшіктің қолында екен деп еркіне жібере берсек, бұлар көмірдің құнын, оны жеткізу қызметін шарықтатып өсіре береді»,-дейді экономист-сарапшы Арман Мусин.

Біз экономист-сарапшының сөзі дәлелді болуы үшін соңғы жеті жылдағы көмір бағасын арнайы сызбамен көрсеттік. Маман айтып отырғандай, расымен де елдегі көмір бағасы жыл сайын өсім беріп келеді.

көмір

Сондай-ақ экономист-сарапшы Арман Мусиннің пайымдауынша,  көмір экспортында да әлі күнге дейін жоғары жетістікке жеткен жоқпыз. Көмірді тек шикізат күйінше ғана шетелге жөнелтуді меңгердік. Ал өзге елдер көмірден бензин алу, электр энергиясының 80 пайызын көмірден алу, тіпті көмірден түрлі иіссулар алу әдісін де жап-жақсы меңгеріп алған.

«Көмірден жаңа технологияның көмегіне жүгіне отырып жанармай алу әдісін жетілдіре алмай отырмыз. Мысалы, бізден көмір алатын Жапония осы әдісті әбден меңгеріп алған. Финлияндияда көмірден иіссу өндіретін компаниялар бар.  Швейцария көмірден электр энергиясының 80 пайызын өндіруді жақсы меңгерген. Біз әзірге көмірден дайын өнім алу жағын сауатты меңгермедік. Себебі технологиялық базамыз жеткіліксіз. Көмір мен ағаштан синтетикалық мұнай алуға болатынын Қазақстанның  «Химиялық материалдарды талдау және синтездеу» орталығының ғалымдары дәлелдеді. Бірақ өндіріске енгізе алмады. Бізде ғалымдардың жаңалығын өндіріске енгізу жағы кемшін. Негізі аңғарғанға, көмірдің болашағы мұнайдан да жоғары. Бірақ атқарушы билік бұған аса мән бермей отыр»,-дейді экономист Арман Мусин.

Деректерге жүгінсек, расымен де Қазақстан ТМД елдерінен бөлек Жапония, Швейцария, Кипр, Финлияндия тәрізді елдерге көмір экспорттайды. Мамандар болашақта Қазақстан көмірінің экспорттағы әлеуетін арттыру үшін одан өнім алуды меңгергеніміз жөн екенін алға тартты.

Төменде біз Қазақстан көмірінің экспорттық әлеуетін арнайы сызбамен көрсеттік.

көмір

Химия ғылымының докторы Қорлан Апсалықованың пайымдауынша да көмір қорын сауатты пайдалансақ, нақ бүгінгідей ішкі нарықта көмір тапшылығына, қымбатшылығына жол берілмес еді. Маманның айтуынша, 2015 жылы Қытайдың Циньхуа компаниясы қазақстандық көмірді өңдеуге 8 млрд доллар бөліп, жылына 6 милллион тонна көмірді иемденіп отыруға келісім жасаған. Ал  2017 жылы Израиль мемлекеті көмірімізді өңдеуге 3 трлн теңге бөлген. Бұл жоба аясында күн электр стансаларын салу жоспарланған.

«Дамыған елдерден бөлек, экономикасы бізбен деңгейлес ТМД елдерінің өзі көмірден электр энергиясын өндіру, өнім алу жағына аса ден қойып отыр. Бізде бір ғана Екібастұз көмірінің қоры 10 млрд тонна. Екібастұз бассейінен шыққан көмірдің 80 пайызы Ресейдің электр станцияларының пайдасына жұмсалып келді. Ресей қазір 2030 жылға дейін өз көмірін өндіруді дамыту жобасын қолға алды. Содан кейін барып біздің елден Ресейге баратын көмір экспорты саябырсыды. Қарағанды көмір бассейнінің де көмірі 2 млрд тоннадан асады. Ақсу ГРЭС көмірінің құрамында алюмений оксиді бар. Осы көмірді өңдеп құрылысқа қажетті алюмений шығару да қолымыздан келмей отыр. Егер болашақта көмірді өңдеуді дұрыс пайдалана алсақ, заманға сай жылу мен жарық алуды меңгеретін едік. Көмірден газ алу жағы да әлемде жақсы дамып келеді. Сондықтан болашақта технологиялық базамызды жетілдіру   жағын ойластырған жөн. Бұл ретте ғалымдардың ой-пікіріне де құлақ асып, олардың жаңалықтарын өндіріске енгізу жағына мән берілуі тиіс»,-дейді ғалым Қорлан Апсалықова.

Қарлығаш Зарыққанқызы

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Коммунистердің геноцидін Кремль неге мойындамайды?
    13/12 11:19 0 199
    2
    «Қалаулымға» бақыт іздеп барып, қылмыскер атанды:Қытайдан келген Қайраттың 24 сағаттағы оқиғасы
    13/12 10:36 0 3377
    3
    Бес жылда 19 баланың анасы атанған Зарина: Өлместің күйін кештік...
    13/12 10:19 0 855
    Ғылыми жаңалықты неге жатырқаймыз?
    13/12 01:12 0 351
    Дина Имамбай – 500 000 теңгелік мақаланың авторы
    13/12 01:06 0 412
    Сыбайлас жемқорлық деректерін болдырмау мақсатында «Protecting Business and Investments» жобасы жүзеге асырылуда
    12/12 22:08 0 1360
    "KFC енді халал емес"
    12/12 19:21 0 667
    Игорь Крутой: "... Димаш тылсым күшке ие"
    12/12 17:22 6 797
    Жедел жәрдем жүргізушісіне тағы да шабуыл жасалды
    12/12 17:16 0 613
    Павлодар мектебінде практиканттар оқушыны тепкілеп тастады
    12/12 17:11 0 2029

    Таныстырылғандар

    Киноны қазақша көргім келеді - жаңа петиция
    Киноны қазақша көргім келеді - жаңа петиция
    Киноны қазақша көргім келеді - жаңа петиция
    Қазақ тілінде дубляждалған кинофильмдерді Еліміздің кинотеатрларында ыңғайлы уақытқа қоюға байланысты петиция жарияланды
    01/12/2018 13:44 0 1206
    Көпшіліктің сынына ұшыраған "депутатқа" қатысты Астана қаласының әкімшілігі пікір білдірді
    Көпшіліктің сынына ұшыраған "депутатқа" қатысты Астана қаласының әкімшілігі пікір білдірді
    Көпшіліктің сынына ұшыраған "депутатқа" қатысты Астана қаласының әкімшілігі пікір білдірді
    Бұл ақпарат көбіңіздің көңілдеріңізді түсіруі мүмкін.
    03/12/2018 11:39 0 8447
    АҚШ пен Қытай басшыларының соңғы кездесуі немен аяқталды?
    АҚШ пен Қытай басшыларының соңғы кездесуі немен аяқталды?
    АҚШ пен Қытай басшыларының соңғы кездесуі немен аяқталды?
    Қытай билігі екі оттың ортасында қалғандай күй кешуде.
    04/12/2018 10:10 0 2886
    Қазақстандық ІТ команда халықаралық байқауда үздіктер қатарынан көрінді
    Қазақстандық ІТ команда халықаралық байқауда үздіктер қатарынан көрінді
    Қазақстандық ІТ команда халықаралық байқауда үздіктер қатарынан көрінді
    Ендігі кезекте қазақстандық команда 2019 жылғы сәуір айында өтетін әлемдік финалға жолдама алды
    04/12/2018 17:30 0 1236
    Қазақстан молдаван олигархі Статимен арадағы дауда жеңіске жететініне сенімді
    Қазақстан молдаван олигархі Статимен арадағы дауда жеңіске жететініне сенімді
    Қазақстан молдаван олигархі Статимен арадағы дауда жеңіске жететініне сенімді
    Лондонның Жоғары соты Қазақстан активтерін бұғаттаған АҚШ банктерінің әрекеті қаншалықты заңды екенін қарайды.
    05/12/2018 15:41 0 1184
    Ресейдің доллардан арылуға асығуы Қазақстанға нені аңғартады?!
    Ресейдің доллардан арылуға асығуы Қазақстанға нені аңғартады?!
    Ресейдің доллардан арылуға асығуы Қазақстанға нені аңғартады?!
    Ресейдің алтын валюта қорына да доллардан гөрі алтын жинап жатқаны бізге белгілі.
    05/12/2018 16:20 1 5732
    Астанада саяхат-журналистиканың соңғы жаңашылдықтары мен туризмді  дамыту жолдары айтылады
    Астанада саяхат-журналистиканың соңғы жаңашылдықтары мен туризмді дамыту жолдары айтылады
    Астанада саяхат-журналистиканың соңғы жаңашылдықтары мен туризмді дамыту жолдары айтылады
    7 желтоқсанда өтетін TravelMediaTalks бағдарламасы БАҚ, мемлекеттік органдар өкілдері мен маркетологтар үшін арнайы екі шебер-сағаттарын қамтиды
    05/12/2018 18:25 0 2086
    Мәулен Әшімбаев Тәуелсіздік күнін атап өтуде кәсіпкерлерді белсенділік танытуға шақырды
    Мәулен Әшімбаев Тәуелсіздік күнін атап өтуде кәсіпкерлерді белсенділік танытуға шақырды
    Мәулен Әшімбаев Тәуелсіздік күнін атап өтуде кәсіпкерлерді белсенділік танытуға шақырды
    Бұл туралы «Нұр Отан» партиясы Төрағасының Бірінші орынбасары өзінің Facebook-тегі парақшасында жазған
    06/12/2018 14:26 0 2023
    Өркен Кенжебек: Хайперлерге 100 доллар беріп, 100 дүре соққың келеді
    Өркен Кенжебек: Хайперлерге 100 доллар беріп, 100 дүре соққың келеді
    Өркен Кенжебек: Хайперлерге 100 доллар беріп, 100 дүре соққың келеді
    Негізі, басты проблема - ненің хайп, ненің хайп емес екендігін ажырата алмау.
    06/12/2018 15:55 0 1000
    Ақтауда 100 тұрғын үйдің электронды паспорты әзірленді
    Ақтауда 100 тұрғын үйдің электронды паспорты әзірленді
    Ақтауда 100 тұрғын үйдің электронды паспорты әзірленді
    Мемлекеттік бағдарламасын іске асыру үшін республикалық бюджеттен 2018 жылға 1 244 089 млн.теңге бөлінген
    01/12/2018 09:34 0 1223
    Президент Ақтөбе облысындағы газ өңдеу кешенін іске қосты
    Президент Ақтөбе облысындағы газ өңдеу кешенін іске қосты
    Президент Ақтөбе облысындағы газ өңдеу кешенін іске қосты
    Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігі қарсаңында Ақтөбе облысының Байғанин ауданындағы «Қожасай» кен орнында заманауи газ өңдеу кешені пайдалануға берілді
    11/12/2018 11:44 0 662
    Із-түзсіз жоғалған қытайлық фотографтың жантүршігерлік 21 туындысы (фото)
    Із-түзсіз жоғалған қытайлық фотографтың жантүршігерлік 21 туындысы (фото)
    Із-түзсіз жоғалған қытайлық фотографтың жантүршігерлік 21 туындысы (фото)
    Дамыған мемлекеттің шынайы бет-бейнесі осындай. Бір кем дүние...
    Аудио тыңдау
    12/12/2018 14:11 0 7118
    2018-дегі елеулі экономикалық өзгерістер қандай болды?
    2018-дегі елеулі экономикалық өзгерістер қандай болды?
    2018-дегі елеулі экономикалық өзгерістер қандай болды?
    2018 жылдың қорытынды экономикалық мәліметтерін ұсынамыз.
    Аудио тыңдау
    12/12/2018 16:21 0 338
    Ендігі дағдарыста Қазақстанға ес жинау қиын болады
    Ендігі дағдарыста Қазақстанға ес жинау қиын болады
    Ендігі дағдарыста Қазақстанға ес жинау қиын болады
    Алдағы 10 жылда Қазақстанның экономикасы кері кете бастайтыны шындық па?
    Аудио тыңдау
    12/12/2018 16:29 0 1764
    Дина Имамбай – 500 000 теңгелік мақаланың авторы
    Дина Имамбай – 500 000 теңгелік мақаланың авторы
    Дина Имамбай – 500 000 теңгелік мақаланың авторы
    "Журфак" бітіргендер менен мықты жазады деп күттім. Сөйтсем, мен жеңдім.
    Аудио тыңдау
    13/12/2018 01:06 0 412