Үкімет көмір өндірісін сауатты пайдалануды әлі білмейді

Үкімет көмір өндірісін сауатты пайдалануды әлі білмейді
Ⓒqamshy.kz

Қазір Қазақстанда 400-ден астам тас және көмір кен орындары бар. Еліміздегі көмірдің қоры  160 млрд тоннаны құрайды. Мамандардың пайымдауынша, осы көмір қорын сауатты пайдалана білсек, 250 жылға жетуі әбден мүмкін.

Өкініштісі сол,  біз көмір өндірудегі ең озық 10 елдің қатарына ене тұра көмір қорын дұрыс пайдалануды әлі меңгере алмай отырмыз. Бізде көмір өндірісіне қатысты жабайы кәсіпкерлік қалыптасып алған.  Бұған елде жыл сайын көмір бағасының өсім беретіні, тапшылығы, көмір алу үшін кезекке тұрған халықтың жаға жыртысуға дейін баруы дәлел. Елде қыстың көзі қырауда қатты отынның бағасы жыл сайын өсім береді. Бұған қатысты Инвестиция және даму министрі Жеңіс Қасымбек мырза «көмірдің бағасын арзандатамын» деп тырысып-ақ жүр.

Министрдің айтуынша, елдегі көмір резервіндегі негізгі баға 5500 теңге. Ол баға өзгермей осы күйінше қалады. Көмірді теміржол арқылы тасымалдау шығыны 1715 теңгені құрайды. Стансадан эстакадаға дейін апару 1242 теңге, ал көмір қоймаларындағы сатушылардың үстемесі 2000 теңге. Сонда осы соманың барлығын қосқанда делдалдарға дейінгі көмірдің бағасы 10457 теңгені құрап отыр. Енді бұған делдардар өз үстеме бағасын қосады.  Үйге жеткізіп беру бағасын қосады. Сонда бір тонна қатты отынның бағасы 15-20 мың теңге болып шыға келеді.

«Барометр» зерттеу орталығының экономист-сарапшысы Арман Мусиннің айтуынша,  біз үшін алдымен осы делдалдар мәселесін шешіп алу өте маңызды.

«Бағамдасақ, елде жыл сайын көмірдің құны артып барады. Елдегі көмір қоры 150-160 млрд тоннаны құрайды. Мұның 25 пайызы шетке экспортталады, қалған 75 пайызы ішкі нарықты қамту үшін қалады. Осы 75 пайыз ішкі нарықты толыққанды қамтуға жетеді. Бірақ бізде қыс келсе бітті көмір тапшы болады. Делдалдар бағаны қолдан өсіре қояды. Делдалдар мен көмір қоймаларындағы сатушылардың осындай бірігіп алып астыртын әрекетке баруы түрлі келеңсіз жайттар тудыруда. Сондықтан үкімет бірінші кезекте осы мәселені шешу керек. Көмір қоймаларындағы сатушыларға, делдалдарға бақылау орнату керек. Бағаны қолдан өсіретін делдалдарға, қажет болса, әкімшілік жаза қарастыру керек. Қарағанды көмір бассейіні, Екібастұз көмірі, Қаражыра, Шұбаркұл көмірі, Майкүбі қоңыр көмір алабы, Ақсу ГРЭС көмір алабы осылардың барлығына нақты қадағалау бақылау керек. Үкіметтік тұрғыда қадағалау болмаса болмайды. Жекеменшіктің қолында екен деп еркіне жібере берсек, бұлар көмірдің құнын, оны жеткізу қызметін шарықтатып өсіре береді»,-дейді экономист-сарапшы Арман Мусин.

Біз экономист-сарапшының сөзі дәлелді болуы үшін соңғы жеті жылдағы көмір бағасын арнайы сызбамен көрсеттік. Маман айтып отырғандай, расымен де елдегі көмір бағасы жыл сайын өсім беріп келеді.

көмір

Сондай-ақ экономист-сарапшы Арман Мусиннің пайымдауынша,  көмір экспортында да әлі күнге дейін жоғары жетістікке жеткен жоқпыз. Көмірді тек шикізат күйінше ғана шетелге жөнелтуді меңгердік. Ал өзге елдер көмірден бензин алу, электр энергиясының 80 пайызын көмірден алу, тіпті көмірден түрлі иіссулар алу әдісін де жап-жақсы меңгеріп алған.

«Көмірден жаңа технологияның көмегіне жүгіне отырып жанармай алу әдісін жетілдіре алмай отырмыз. Мысалы, бізден көмір алатын Жапония осы әдісті әбден меңгеріп алған. Финлияндияда көмірден иіссу өндіретін компаниялар бар.  Швейцария көмірден электр энергиясының 80 пайызын өндіруді жақсы меңгерген. Біз әзірге көмірден дайын өнім алу жағын сауатты меңгермедік. Себебі технологиялық базамыз жеткіліксіз. Көмір мен ағаштан синтетикалық мұнай алуға болатынын Қазақстанның  «Химиялық материалдарды талдау және синтездеу» орталығының ғалымдары дәлелдеді. Бірақ өндіріске енгізе алмады. Бізде ғалымдардың жаңалығын өндіріске енгізу жағы кемшін. Негізі аңғарғанға, көмірдің болашағы мұнайдан да жоғары. Бірақ атқарушы билік бұған аса мән бермей отыр»,-дейді экономист Арман Мусин.

Деректерге жүгінсек, расымен де Қазақстан ТМД елдерінен бөлек Жапония, Швейцария, Кипр, Финлияндия тәрізді елдерге көмір экспорттайды. Мамандар болашақта Қазақстан көмірінің экспорттағы әлеуетін арттыру үшін одан өнім алуды меңгергеніміз жөн екенін алға тартты.

Төменде біз Қазақстан көмірінің экспорттық әлеуетін арнайы сызбамен көрсеттік.

көмір

Химия ғылымының докторы Қорлан Апсалықованың пайымдауынша да көмір қорын сауатты пайдалансақ, нақ бүгінгідей ішкі нарықта көмір тапшылығына, қымбатшылығына жол берілмес еді. Маманның айтуынша, 2015 жылы Қытайдың Циньхуа компаниясы қазақстандық көмірді өңдеуге 8 млрд доллар бөліп, жылына 6 милллион тонна көмірді иемденіп отыруға келісім жасаған. Ал  2017 жылы Израиль мемлекеті көмірімізді өңдеуге 3 трлн теңге бөлген. Бұл жоба аясында күн электр стансаларын салу жоспарланған.

«Дамыған елдерден бөлек, экономикасы бізбен деңгейлес ТМД елдерінің өзі көмірден электр энергиясын өндіру, өнім алу жағына аса ден қойып отыр. Бізде бір ғана Екібастұз көмірінің қоры 10 млрд тонна. Екібастұз бассейінен шыққан көмірдің 80 пайызы Ресейдің электр станцияларының пайдасына жұмсалып келді. Ресей қазір 2030 жылға дейін өз көмірін өндіруді дамыту жобасын қолға алды. Содан кейін барып біздің елден Ресейге баратын көмір экспорты саябырсыды. Қарағанды көмір бассейнінің де көмірі 2 млрд тоннадан асады. Ақсу ГРЭС көмірінің құрамында алюмений оксиді бар. Осы көмірді өңдеп құрылысқа қажетті алюмений шығару да қолымыздан келмей отыр. Егер болашақта көмірді өңдеуді дұрыс пайдалана алсақ, заманға сай жылу мен жарық алуды меңгеретін едік. Көмірден газ алу жағы да әлемде жақсы дамып келеді. Сондықтан болашақта технологиялық базамызды жетілдіру   жағын ойластырған жөн. Бұл ретте ғалымдардың ой-пікіріне де құлақ асып, олардың жаңалықтарын өндіріске енгізу жағына мән берілуі тиіс»,-дейді ғалым Қорлан Апсалықова.

Қарлығаш Зарыққанқызы

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    314 миллиард теңге қайда кетті?
    21/05 10:57 0 19
    2
    Жағымпаздардан құтылмай, ұлт боп жарытпаймыз!
    21/05 10:56 0 22
    3
    Өзге оқушының орнына жарысқа барған 15 жасар бала қаза тапты
    21/05 10:39 0 39
    Назарбаев пен оның қыздарына: Сіздер қашан халықтың қалауын орындайсыздар?
    21/05 10:38 0 540
    Тоқаев: Халық өкілдері бюджетті жоспарлауға қатысуы тиіс
    21/05 10:05 0 242

    Таныстырылғандар

    Мұсылманның арманына айналған Мекке туралы біз білмейтін 12 дерек
    Мұсылманның арманына айналған Мекке туралы біз білмейтін 12 дерек
    Мұсылманның арманына айналған Мекке туралы біз білмейтін 12 дерек
    Мекке туралы сіз білмейтін бірнеше фактілер.
    Аудио тыңдау
    16/05/2019 17:06 0 2964
    Нұр-Сұлтанда тағы да митинг, тағы да аналар... (видео)
    Нұр-Сұлтанда тағы да митинг, тағы да аналар... (видео)
    Нұр-Сұлтанда тағы да митинг, тағы да аналар... (видео)
    Қазақстан астанасы Нұр-Сұлтан қаласындағы «Hilton» қонақүйінің жанында көп балалы аналардың наразылық акциясының өтуде
    Аудио тыңдау
    16/05/2019 13:51 0 3179
    Көпбалалы аналардың тісін емдетуіне дейін бюджеттен ақша бөлінген: неге білмейміз?
    Көпбалалы аналардың тісін емдетуіне дейін бюджеттен ақша бөлінген: неге білмейміз?
    Көпбалалы аналардың тісін емдетуіне дейін бюджеттен ақша бөлінген: неге білмейміз?
    Атаулы әлеуметтік көмекке қатысты сұрақтарды Smart Astana қосымшасынан білуге болады.
    Аудио тыңдау
    16/05/2019 16:49 0 1812
    Белсендіміз бе,  қандаймыз,  Сайлауда кімді таңдаймыз?
    Белсендіміз бе, қандаймыз, Сайлауда кімді таңдаймыз?
    Белсендіміз бе, қандаймыз, Сайлауда кімді таңдаймыз?
    "Тоқаев. Уақыт өте келе қолына тізгін берсе, реформа жасайды деп ойлаймын. Қосанов. Біріншіден, ол кісіде әлі ондай бедел жоқ. Екіншіден, саяси күші әлсіз.»
    Аудио тыңдау
    16/05/2019 20:12 0 2130
    Сотталушы сот залында күре тамырын кесті
    Сотталушы сот залында күре тамырын кесті
    Сотталушы сот залында күре тамырын кесті
    Қарағанды облыстық сотының ғимаратында екі жылға сотталған Балқаш қаласының тұрғыны Александр Гит апелляциялық алқа сот шешімін оқыған соң күре тамырын кесті.
    Аудио тыңдау
    17/05/2019 09:58 0 654
    Макс Боқаев: Халық билікке талабын орындатқыза алатынын көрсетті
    Макс Боқаев: Халық билікке талабын орындатқыза алатынын көрсетті
    Макс Боқаев: Халық билікке талабын орындатқыза алатынын көрсетті
    Ақтөбеде түрмеде отырған белсенді сұхбат беріп, қазіргі жағдайы, елдегі саяси өзгерістер туралы айтты.
    Аудио тыңдау
    17/05/2019 15:12 0 650
    Бос уақытта қандай пайдалы іспен шұғылдануға болатынын білесіз бе?
    Бос уақытта қандай пайдалы іспен шұғылдануға болатынын білесіз бе?
    Бос уақытта қандай пайдалы іспен шұғылдануға болатынын білесіз бе?
    Статистика бойынша біз бір аптада 8,5 сағатқа жуық уақытты әлеуметтік желілерде: газет, журнал, радио, TV, интернетте өткіземіз.
    Аудио тыңдау
    17/05/2019 16:26 0 348
    "Балаларды өлтіруді доғарыңдар!"
    "Балаларды өлтіруді доғарыңдар!"
    "Балаларды өлтіруді доғарыңдар!"
    Құдайдан қорықсаңдар етті!
    Аудио тыңдау
    17/05/2019 16:56 0 520
    Қытайлық кәсіпкерлер қазақтың киізіне қызыға бастады
    Қытайлық кәсіпкерлер қазақтың киізіне қызыға бастады
    Қытайлық кәсіпкерлер қазақтың киізіне қызыға бастады
    20-26 мамыр аралығында Қытайдың мәдениет пен туризм апталығы өтеді. Оған осы елдің әртістері, қолөнершілері, ушу шеберлері мен саудагерлері келеді.
    Аудио тыңдау
    18/05/2019 07:35 0 594
    Жол апаты әйел адамның өмірін жалмады (видео)
    Жол апаты әйел адамның өмірін жалмады (видео)
    Жол апаты әйел адамның өмірін жалмады (видео)
    Жарақат алған әйел адам оқиға орнында көз жұмған
    Аудио тыңдау
    19/05/2019 14:01 0 973
    "Димаш, сен саясаткер емессің..."
    "Димаш, сен саясаткер емессің..."
    "Димаш, сен саясаткер емессің..."
    Димаш ұлым! Саған бір айтарым, сен қазір əлем білген əншісің.
    Аудио тыңдау
    19/05/2019 23:36 1 6431
    Нұрлан Ноғаев Атыраудағы білім беру саласы қызметкерлерін аттестациядан өткізуді тапсырды
    Нұрлан Ноғаев Атыраудағы білім беру саласы қызметкерлерін аттестациядан өткізуді тапсырды
    Нұрлан Ноғаев Атыраудағы білім беру саласы қызметкерлерін аттестациядан өткізуді тапсырды
    Нұрлан Ноғаев аймақтағы білім беру сапасының көңіл көншітпейтінін айтты.
    20/05/2019 00:14 0 67
    Тоқаев әлеуметтік желі арқылы халыққа есеп бере бастады (видео)
    Тоқаев әлеуметтік желі арқылы халыққа есеп бере бастады (видео)
    Тоқаев әлеуметтік желі арқылы халыққа есеп бере бастады (видео)
    Әлеуметтік желіде Тоқаевтың 1 апталық жұмысының қысқаша видеосы жарияланды
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 02:02 0 180
    Шешінген судан тайынбас: Порошенко биліктен кетпеймін деп отыр
    Шешінген судан тайынбас: Порошенко биліктен кетпеймін деп отыр
    Шешінген судан тайынбас: Порошенко биліктен кетпеймін деп отыр
    Ол 2024 жылы болатын келесі президент сайлауына міндетті түрде қатысатынын айтқан.
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 15:49 0 661
    Өзге оқушының орнына жарысқа барған 15 жасар бала қаза тапты
    Өзге оқушының орнына жарысқа барған 15 жасар бала қаза тапты
    Өзге оқушының орнына жарысқа барған 15 жасар бала қаза тапты
    Облыстық денсаулық сақтау басқармасы баланың өліміне жүрек талмасы себеп болған деп мәлімдеме жасады.
    21/05/2019 10:39 0 39