Қонақ келгенде құман алып, қолға су құйдың ба?

Қонақ келгенде құман алып, қолға су құйдың ба?
Ⓒqamshy.kz

Қонақ келгенде қолға су құю деген дәстүр бар. Расы керек, су құюдан бәріміз қашатынбыз. Бірі самауырға су толтырып, бірі ошаққа отын тасыған бола қалады. Ағаларымыз: «Адамның кішісі болғанша, иттің күшігі бол», бар, қолға су құй», – деп жүгіртіп жібереді. «Үлкенді тыңдау керек!» Бір қолға құман, бір қолға шылапшын, мойынға сүлгі асып, қолға су құясың. Оның да өзінің тәртібі бар. Әкеміз анадай жерде: «Су – етектен, бата –төрден» деген, «оң жақтан бастап құй», «бір қолыңмен шүмегін ұстап тұр», «сарылдатпа, үзіп-үзіп үш рет құй», «төртіншісін қонақ сұраса ғана құй», – деп бақылап тұратын. Суды не үшін үзіп құятынын да есейе келе білдік. Әдетте, қайтқан кісінің денесін жуындырып, мейрам суын құйған кезде ғана ожаудағы су таусылғанша үзбей құяды екен.

Су құйып тұрып: «Қолын неге далада жуа салмайды?», «Адамды әурелемей өздері-ақ жуып кірсе болады ғой», – деп кір судан жиіркеніп, іштей жақтырмай тұрасың. Қариялар: «Молда бол!», «Үлкен жігіт бол!», «Көп жаса!», «Қатарыңның алды бол!» – деп алғыс айтып, батасын беріп жатады. Егер сол кезде осының бәрі жазылған кітап болғанда, бұл дәстүрге басқаша қарар ма едім. Қолға су құюға таласа-тармаса асығар ма едік, кім білсін?!

Қазақ халқында үйге қонақ келгенде жас баланың қолына құман беріп, мойнына сүлгі асып, ас ішердің алдында қонақтардың қолына су құйғызатын дәстүр бар. Аңыз бойынша бұл дәстүр Сүлеймен пайғамбардан қалған деседі.

Дәуіт пайғамбар отыз ұлынан айрылған соң қайғыдан қан жұтады. Ұлық Алла оны жұбату үшін оған тағы бір ұл сыйлайды. Дәуіт ұлды болардың қарсаңында Жебірейіл періште уахи әкеледі.

– Әй, Дәуіт! Ұлық Алла саған бір ұл нәсіп етеді. Бірақ шарты сол: ол баланың қызығын тоғыз жыл ғана көресің. Осыған ризасың ба? – дейді. Дәуіт іштей қынжылса да: «Жаппар иемнің әміріне не қылса да, ризамын», – деп келіседі. Көп ұзамай Дәуіт ұлды болып, есімін Сүлеймен қояды.

Дәуіт патша болғандықтан, оның сарайына күн сайын жүздеген адам қонаққа келеді екен. Сол кезде жеті жасар Сүлейменді бір қолына құман, бір қолына сүлгі ұстатып, сарайдың алдында қызметке қояды. Бала күні бойы кірген-шыққан қонақтардың қолына су құйып, алғысын алады. Оның адал қызметіне риза болған қонақтар:

– Ғұмыр жасың ұзақ болсын!

– Құдайдың сүйікті құлы бол!

– Басыңнан бақ, астыңнан тақ кетпесін!

– Әділ патша бол!

– Екі дүниенің сырын біл!

– Дұшпаныңа қатал, досыңа адал бол!

– Ғалым бол! – деп, тоқсан тоғыз түрлі тілек айтып, бата береді екен. Арада он бес жыл өтеді. Сүлейменнің бұғанасы бекіп, қабырғасы қатайып, ойы да, бойы да өсіп, азамат болып ер жетеді.

Бір күні Дәуіт Ұлық Аллаға:

– Уа, Алла, маған ұлыңның қызығын тоғыз жыл ғана көресің деп едің. Бұл не хикмет? – деп сұрайды. Ұлық Алла:

– Рас айтасың. Сүлейменнің пешенесіне тоғыз жылдық ғұмыр жаздым. Бірақ зерек ұлың қонаққа қызмет етуден шаршамады. Ақсақалдардың батасын алуға құмар болды. Күн сайын адамдар оған менің 99 есімімді айтып, шын жүректен алғыс жаудырып, батасын береді. Көптің алғысымен оның ғұмыр жасы ұзарды. Менің бір есімім – Халық. Халықтың тілегін қабыл етпеу ұлықтығыма сын болар. Бүгіннен бастап Сүлейменге 99 түрлі мұғжиза берем. Жердегі бүкіл тау-тас, аң-құс, он сегіз мың ғаламға патша қыламын, – деді. Содан бастап Сүлейменге дарымаған керемет қалмапты деседі.

Осыған орай, «Сүлеймен де су құйған», «Су иесі - Сүлеймен» деген сөздер ел арасына таралыпты. Қазір де қазақ халқы үйге қонақ келгенде жас баласының қолына құман мен сүлгі беріп: «Үлкен кісілердің батасын ал», – деп су құйғызады. «Батаменен ел көгерер, жаңбырменен жер көгерер» деген тәмсіл сөз Сүлейменнен қалған екен.

Зауре Даулетова

Ұсынған: Мақпал Сембай

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Мәулен Әшімбаев Жамбыл облысында жол апатынан қаза тапқандарға көңіл айтты
    20/04 14:08 0 457
    2
    Алматы-Ташкент автожолында ірі көлік апаты болды: қаза тапқандар бар
    20/04 12:02 0 219
    3
    "Субарумен" соғысқан мопедтегі жігіттердің халі мүшкіл
    20/04 11:50 0 185
    Желдеткіш зауытындағы кайдзен жүйесі: бонус беретін берекелі бизнес
    20/04 00:01 0 346
    Оразаға дайындығың қалай?
    19/04 17:46 0 769

    Таныстырылғандар

    Дайын кәсіпті сатып алу барысында жіберілетін қателіктер
    Дайын кәсіпті сатып алу барысында жіберілетін қателіктер
    Дайын кәсіпті сатып алу барысында жіберілетін қателіктер
    Тер төгуді ар санайтын алаяқтар сіздің бүкіл кәсібіңізді келісімшарттағы бір сөйлем арқылы ғана алып қоюы мүмкін.
    10/04/2019 19:40 0 572
    Қазақстандық спортшы тәжікстандық әлем чемпионын нокаутқа жіберді
    Қазақстандық спортшы тәжікстандық әлем чемпионын нокаутқа жіберді
    Қазақстандық спортшы тәжікстандық әлем чемпионын нокаутқа жіберді
    Отандасымыз әу баста жергілікті спортшы Тилек уулу Капармен (3-0-0) жекпе-жек өткізу керек еді.
    10/04/2019 19:53 2 2909
    Бүгін қазақтан шыққан тұңғыш академик – Қаныш Сәтпаевтың туған күні
    Бүгін қазақтан шыққан тұңғыш академик – Қаныш Сәтпаевтың туған күні
    Бүгін қазақтан шыққан тұңғыш академик – Қаныш Сәтпаевтың туған күні
    «Кеңес Одағында Қаныш Сәтбаев сынды әлемдік тұлғаның туғандығы – ғажап құбылыс» деген.
    12/04/2019 10:21 0 570
    Қоғам белсендісі президенттікке Головкинді ұсынды
    Қоғам белсендісі президенттікке Головкинді ұсынды
    Қоғам белсендісі президенттікке Головкинді ұсынды
    Геннадий Головкин мен Ринат Зайытовты президенттікке ұсынған кім?
    12/04/2019 10:34 2 1845
    «Рухани жаңғыру» бағдарламасының 2 жылдығына орай Алматыда ғылыми конференция өтті
    «Рухани жаңғыру» бағдарламасының 2 жылдығына орай Алматыда ғылыми конференция өтті
    «Рухани жаңғыру» бағдарламасының 2 жылдығына орай Алматыда ғылыми конференция өтті
    «Рухани жаңғыру» бағдарламасының 2 жылдығына орай Алматыда ғылыми конференция өтті
    13/04/2019 11:59 0 469
    Семіздік қазақтың қанында бұрыннан бар ма?
    Семіздік қазақтың қанында бұрыннан бар ма?
    Семіздік қазақтың қанында бұрыннан бар ма?
    Қазақстан Республикасында артық салмақ және семіздік бойынша соңғы зерттеу 2014 жылы жүргізілген
    15/04/2019 11:29 0 507
    "Ақ жол": 3 сағат даулассақ та, үміткер таба алмадық
    "Ақ жол": 3 сағат даулассақ та, үміткер таба алмадық
    "Ақ жол": 3 сағат даулассақ та, үміткер таба алмадық
    Түркістан, Маңғыстау, Алматы облыстарының, Алматы және Нұр-Сұлтан қалаларының өкілдері партияның төрағасын ұсынды
    15/04/2019 12:17 0 2472
    Тоқаев пен Мирзиеев кездесуі: қазақ-өзбек шекарасы
    Тоқаев пен Мирзиеев кездесуі: қазақ-өзбек шекарасы
    Тоқаев пен Мирзиеев кездесуі: қазақ-өзбек шекарасы
    Әскери-техникалық, қорғаныс, шекара және келісімдік-құқықтық мәселелер сөз болды.
    15/04/2019 17:13 1 453
    Сақ болыңыз: обырдың байқалмайтын белгілері
    Сақ болыңыз: обырдың байқалмайтын белгілері
    Сақ болыңыз: обырдың байқалмайтын белгілері
    Күніне екі немесе одан да көп шыныаяқ кофе ішетін адамдардағы өкпе қатерлі ісігінің қаупі 41 пайызға артады.
    16/04/2019 07:00 0 1232
    Димаш Өзбекстанда өнер көрсетіп, өзбек жұртын таңғалдырды (видео)
    Димаш Өзбекстанда өнер көрсетіп, өзбек жұртын таңғалдырды (видео)
    Димаш Өзбекстанда өнер көрсетіп, өзбек жұртын таңғалдырды (видео)
    15 сәуір күні Ташкентте Өзбекстандағы Қазақстан жылының ашылу рәсімі өтті.
    16/04/2019 08:33 0 3008
    Елімізге белгілі еңбек сіңірген қайраткер өмірден озды
    Елімізге белгілі еңбек сіңірген қайраткер өмірден озды
    Елімізге белгілі еңбек сіңірген қайраткер өмірден озды
    Қазақ руханиятына жасаған адал қызметі ешқашан ұмытылмайды... - деп жазады министр
    16/04/2019 10:18 0 627
    Ресейлік жүргізуші қостанайлықтан қазақ тілінде кешірім сұрады (видео)
    Ресейлік жүргізуші қостанайлықтан қазақ тілінде кешірім сұрады (видео)
    Ресейлік жүргізуші қостанайлықтан қазақ тілінде кешірім сұрады (видео)
    Ресейлік тележүргізуші Дмитрий Брейтенбихер қостанайлықтан қазақ тілінде кешірім сұрады
    17/04/2019 07:34 0 2669
    Төбе шашты тік тұрғызар жауыздық (фото +18)
    Төбе шашты тік тұрғызар жауыздық (фото +18)
    Төбе шашты тік тұрғызар жауыздық (фото +18)
    Айдын күннің аманында бұл не сұмдық жағдай?
    17/04/2019 11:59 2 12652
    Бибігүл Жексенбай – «Астана» телеарнасының бас директоры
    Бибігүл Жексенбай – «Астана» телеарнасының бас директоры
    Бибігүл Жексенбай – «Астана» телеарнасының бас директоры
    Ол «Астана» телеарнасының одан әрі дамуына тың серпін береді деп сенеміз
    18/04/2019 15:13 0 304
    Үміткерге 107 аурудан ада деген анықтама керек
    Үміткерге 107 аурудан ада деген анықтама керек
    Үміткерге 107 аурудан ада деген анықтама керек
    Президенттікке үміткер азамат симптоматикалық, психикалық бұзылуларды қосқанда, органикалық дертпен ауырмауы тиіс.
    19/04/2019 10:20 0 164