«Қыз алып қашу» операциясы немесе «Басып әкетілген» бақыттылар

«Қыз алып қашу» операциясы немесе «Басып әкетілген» бақыттылар
Ⓒqamshy.kz

Бірде теледидардан тұрғындардың реакциясын тексеріп көрмек болған журналистер  тапа тал түсте көшеде «қыз алып қашу» көрінісін көрсеткені бар.  Жан шошырлық дауыспен ойбай салған қызды бұйым құрлы көрмей, төрт аяқты малдай өңгеріп, көлікке атып ұрғанда, өтіп жатқан жұрттың бәрі мұны көз үйренген қалыпты жағдайдай бағалап, бірде-біреуі мәу демеген сонда. Бұл нені білдіреді?

Алдымен «қыз алып қашу» дегеннің басын ашып алалық. Қыз жігітімен  өзара келісіп, ата-анасына бір ауыз айтпай өзі шешім қабылдап бөтен біреудің табалдырығын аттап кете барса, мұны «қыз алып қашу» емес, «қыздың қашып кетуі» дейді. Бұл енді, күнделікті өмірде көп кездесетін, көбіне-көп некелесушілердің материалдық қиындықтарына болмаса қалыңдықтың әке-шешесінің күйеу балаға, не құдаларына көңілі толмағандықтан келісімдерін бермеуіне байланысты туындайтын, бұл күнде жұрттың көзін де үйреткен, көңілін де көншіткен   жағдаяттар. Бұл жағдайға кейде ата-аналары да  келісімін беріп  өздері «білмей қалған» болып жататыны жасырын емес. Кешегі кеңес заманында осылай еді.   Қазіргідей мейрамханада дүркіреп өтетін  «қыз ұзату тойы»  тәуелсіздіктің әкелген жемісі. Ал кеңес заманында үйленгендердің бәрі дерлік  қазіргі бәйбішелерін кезінде жоғарыдағыдай «алып қашқандар».  Сондықтан   «қыз алып қашу» деген сөздің алдына «зорлықпен» деген сөзді қоссақ, біз қозғағалы отырған мәселе түсінікті болады. «Зорлықпен қыз алып қашу» деп бойжеткенді  еркінен тыс, күштеп, зорлықпен алып кетуді айтады. Мұны бұл күнде кейбіреулердің  бұрыннан қалған дәстүріміз деп соғатындары да бар. Бұл ешқандай да дәстүр емес, барып тұрған қылмыс, жабайылық! Қазіргі заман  тұрмақ, бұрынғы кезеңде де қылмыс саналған. Ал негізінде  «қыз алып қашу» дәстүрі қазақ қоғамында танымайтын адамдар арасында құда түсу кезеңінде орын алған. Ол қазіргі күнде де орын алып жүргендей –  қыздың «қашып кету», ал жігіттің «алып қашу» дәстүрі. Бұл ерікті түрде жүзеге асатын «операция», яғни атастырылған жігітке көңілі толмаған қыз өзінің «ақсүйек ойнаған», «бала күннен бірге өскен» не тағы басқа себеппен ұнатқан, сүйген жігітімен бірге өз еркімен қашады. Содан кейінгі мәселе атастырылған жақпен билердің келіссөзі, берілген қалың малдың өтеуі, ат-тон айыбы деген сияқты. Осы дәстүрдің қазіргі күні өңін қарадай өзгертіп жібердік. Танымайтын біреулердің «басып әкету» оқиғасын жұрт санасына  «дәстүр» деп сіңіргеніміз соншалық, селт етпейтін  жағдай қалыптасты. Қыздардың бұл біздің ата дәстүріміз деп сеніп қалып, көндіккені сондай,  не өзі, не туысқаны тиісті органдарға хабарламайтын, тіпті ақ жаулығын жерге төсеген кемпірлер «менен аттап кетсең, бақытсыз боласың, қарғаймын» деп психологиялық шабуыл жасап жатып алатын оқиғалар сирек те болса ел ішінде, әсіресе оңтүстік пен батыс өңірлердің ауылды жерлерінде  кездесіп жататыны жасырын емес.  Осындай зорлықпен есік аттап, тулап жатқан  «келінді» көндіру үшін  абысындары ұрып-соққан, жасырын камераға түсірілген видеоны қайбірде қалың жұрттың теледидардан да көріп, қатты күйінгені бар.  Бұл жердегі қыз ұрлау ешқандай да ата дәстүр емес, жабайылық, сорақылық екені дау тудырмаса керек. Адам құқын бұлайша бұзатындар аяусыз жазаланып жатса, оған қайта қол соқпаса,  есі дұрыс ешкімнің қарсы келмейтіні анық.

Әрине, өмір болған соң, кезінде «басып әкетілген» қыздардың бұл күнде сары қарын бәйбіше атанып, ешқандай өкінішсіз бақытты өмір сүріп жатқандары жоқ емес. Кейбірде соны үлгі ретінде көрсетіп жатамыз. Өмір болған соң әрине, ескі жара жазылмай тұрмайды. Үш күннен соң адам көрге де еріксіз үйренеді. Сондықтан «басып әкетілген» бақыттылардың өмірі ел ішінде  үлгі ететін жай емес шығар.

Сонымен «қыз алып қашу» қылмыс па, жоқ ата дәстүр ме деп жалаулатып жүргендерге айтарымыз, алдымен аталмыш сөздің басын толықтай ашып алу керек. Бірін бірі сүйген, не бірі ұнатып, екіншісі некелесуге келісім беріп,  уағдаласқан күні «алып қашқан» оқиғаларға қандай заңмен қылмыстық сипат бересіз.  Еркінен тыс қыз ұрлап, оны мәжбүрлі түрде әйел ету бір басқа, оның қазіргі заманда өте сирек кездесетін жағдай екені анық. Ондайларға қазір де,  кеңес заманында да заң қатал болғаны белгілі.  Кейде осындай ілуде бір кездесетін оқиғаларды орыстілді басылымдардың іліп әкетіп, тапбір жаппай етек алғандай «жабайылық» деп жалаулатып жататыны қазақты тұқыртудан басқа түк емес. Оған өзіміз де аттандап ілесе жөнелеміз. Сөйтіп тұтас бір аймаққа батпандай қара күйе жаға саламыз. Әлде мен қателесіп отырмын ба? Әрине, сөз басында келтіргеніміздей,  еріксіз қыз алып қашатындар ел ішінде жоқ емес, сирек те болса бар. Оған қатал заң керек! Бірақ «қыз алып қашу» мен «зорлықпен қыз алып қашуды»  шатастырмағанымыз жөн!

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Атырауда ағымдағы жылдың соңына дейін қайта жаңғыртылған Исатай - Маxамбет алаңы ашылады
    21/05 16:31 0 945
    2
    Алматы қаласының Қоғамдық кеңесі тұрғындарды сайлауға қатысуға шақырады
    21/05 16:24 0 22
    3
    Головкин-Роллс жекпе-жегін қазақстандықдар қаншада тамашалай алады?
    21/05 16:22 0 28
    "1 секундта ақшаңыздан айырыласыз": Әккі алаяқтардың жаңа айласы қандай?
    21/05 15:55 0 67
    XYZ - ұрпақтар теориясы. Қазір қай буынның өкілі белсенді?
    21/05 15:46 0 80

    Таныстырылғандар

    Ангела Меркель саясаттан біржола кететінін мәлімдеді
    Ангела Меркель саясаттан біржола кететінін мәлімдеді
    Ангела Меркель саясаттан біржола кететінін мәлімдеді
    Ешқандай саяси лауазымды қызметтерді атқармайтынын айтты.
    Аудио тыңдау
    17/05/2019 10:10 0 632
    Атырау облысында 500-ге жуық мұғалім жетіспейді
    Атырау облысында 500-ге жуық мұғалім жетіспейді
    Атырау облысында 500-ге жуық мұғалім жетіспейді
    Атырау облысында 500-ге жуық мұғалім жетіспейді
    Аудио тыңдау
    17/05/2019 13:06 0 203
    Атырау облысында мектеп директорлары мемлекеттік сатып алу рәсіміне қатыспайтын болады
    Атырау облысында мектеп директорлары мемлекеттік сатып алу рәсіміне қатыспайтын болады
    Атырау облысында мектеп директорлары мемлекеттік сатып алу рәсіміне қатыспайтын болады
    Атырау облысында мектеп директорлары мемлекеттік сатып алу рәсіміне қатыспайтын болады
    Аудио тыңдау
    17/05/2019 13:45 0 355
    Адамзат тарихындағы ең батыл 5 әйел
    Адамзат тарихындағы ең батыл 5 әйел
    Адамзат тарихындағы ең батыл 5 әйел
    Адамзат тарихындағы ең батыл 5 әйел
    Аудио тыңдау
    17/05/2019 15:38 0 526
    Әлемдегі ең сұлу 10 мұсылман қыз кім?
    Әлемдегі ең сұлу 10 мұсылман қыз кім?
    Әлемдегі ең сұлу 10 мұсылман қыз кім?
    Әлемнің әртүрлі елдеріндегі ең әдемі мұсылман әйелдерін білесіз бе? Олар тек сұлулығымен ғана емес, сондай-ақ істеген ісімен көпке үлгі және құрметті тұлғалар.
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 10:13 0 2328
    Зеленский бүгін ұлықталмақ
    Зеленский бүгін ұлықталмақ
    Зеленский бүгін ұлықталмақ
    Жаңа президенттік ұлықтау рәсімі сағат 10.00-де (Нұр-Султан уақытымен сағат 13.00) Парламент ғимаратында  басталуы тиіс.
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 11:12 0 247
    Конор Макгрегор  үйсіз отбасыларға арнап 8 үй салдыртып жатыр (фото)
    Конор Макгрегор үйсіз отбасыларға арнап 8 үй салдыртып жатыр (фото)
    Конор Макгрегор үйсіз отбасыларға арнап 8 үй салдыртып жатыр (фото)
    "Мен бұл ісімді мақтан тұтамын! Ирландия жасасын!"
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 12:44 0 1329
    Сағындық Сатыбалдин: Біз "піспеген, шала" реформаларды тәжірибеде қолданып отырмыз
    Сағындық Сатыбалдин: Біз "піспеген, шала" реформаларды тәжірибеде қолданып отырмыз
    Сағындық Сатыбалдин: Біз "піспеген, шала" реформаларды тәжірибеде қолданып отырмыз
    "Піспеген, шала" реформаларды тәжірибеде қолдану арқылы біз өрістеп, өркендей алмай отырмыз...
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 12:59 0 146
    "Тақтар ойыны" сериалы соңғы бөлімінде күлкіге қалды (видео)
    "Тақтар ойыны" сериалы соңғы бөлімінде күлкіге қалды (видео)
    "Тақтар ойыны" сериалы соңғы бөлімінде күлкіге қалды (видео)
    Аталған дүниелер ортағасырлықтардың түсіне де кірмеген...
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 13:23 0 225
    Бағытыңызды анықтаңыз: Алматыда бірқатар жолдар жабылады
    Бағытыңызды анықтаңыз: Алматыда бірқатар жолдар жабылады
    Бағытыңызды анықтаңыз: Алматыда бірқатар жолдар жабылады
    Ерте қамданып, өз бағытыңызды нақтылап алыңыз.
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 13:42 0 118
    Зеленскийге айқайлаған Ляшко Президенттен өзі сөз естіді
    Зеленскийге айқайлаған Ляшко Президенттен өзі сөз естіді
    Зеленскийге айқайлаған Ляшко Президенттен өзі сөз естіді
    Ал сізге адамдарды әлі күнге дейін төлқұжат пен тілге бөлетініңізге алғысымыз шексіз, Олег мырза!
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 15:43 0 2024
    Баспа үйіндегі дау: ондаған журналист жұмыссыз қалды
    Баспа үйіндегі дау: ондаған журналист жұмыссыз қалды
    Баспа үйіндегі дау: ондаған журналист жұмыссыз қалды
    Федерация Кеңесінің спикерінің отставкаға кету мүмкіндігі туралы жазғаны үшін "Коммерсантъ" газетінің екі журналисті жұмыстан шығарып жіберді
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 22:23 0 242
    Әлібек Науаров Құлсарыдан Ақкиізтоғайға дейін 31 шақырымды қалай жүгіріп өтті?
    Әлібек Науаров Құлсарыдан Ақкиізтоғайға дейін 31 шақырымды қалай жүгіріп өтті?
    Әлібек Науаров Құлсарыдан Ақкиізтоғайға дейін 31 шақырымды қалай жүгіріп өтті?
    Жүгіру үшін дүйсенбіні я болмаса сәрсенбінің сәтін күтудің қажеті жоқ
    Аудио тыңдау
    21/05/2019 11:33 0 190
    Жазда балалар қайда демалуы қажет?
    Жазда балалар қайда демалуы қажет?
    Жазда балалар қайда демалуы қажет?
    Күләш ханымның айтуынша балаларға бар жағдайды жасау үшін қазіргі таңда қосымша демеушілерді қарастырып жатыр екен.
    Аудио тыңдау
    21/05/2019 12:44 0 172
    XYZ  - ұрпақтар теориясы. Қазір қай буынның өкілі белсенді?
    XYZ - ұрпақтар теориясы. Қазір қай буынның өкілі белсенді?
    XYZ - ұрпақтар теориясы. Қазір қай буынның өкілі белсенді?
    1991 жылы  АҚШ  зерттеушілері  Нил Гов пен Уильям Штраус алғаш рет жас айырмашылықтарының ерекшеліктері туралы айтты.
    21/05/2019 15:46 0 80