"Қытайға ерік берсе, полигон аймақтарын да гүлдендіріп алар еді"

"Қытайға ерік берсе, полигон аймақтарын да гүлдендіріп алар еді"
ⒸГазета.Ру

Полигон аймақтарына инвесторлар тарту қаншалықты тиімді?

Қазірде Семей полигон аймақтарына инвесторлар тарту жайы жиі талқыға түсіп жүр. Қайсыбір мінбелерде осы мәселе қолдау тауып жатса, енді бір тарап «елдегі полигон аймақтары толық сену қиын» деген пікірлерді де алға тартады. Байқауымызша, біздің елдегі полигон аймақтарына іргедегі Қытай халық республикасының залалсыздандырылып біткен жоқ. Демек ол аймақтарды қолданысқа берудің табысқа жетелейтініне инвесторлары инвестиция салуға бейіл танытып отырған көрінеді. Ал енді бұлайша полигон аймақтарына инвесторлар тарту тиімді ме? Полигон аймақтарына салынған инвестиция өзін-өзі ақтай ма? Жалпы, мұндай аймақтар қолданысқа беруге даяр ма? 

Ұлттық ядролық орталықтың директоры Қадыржановтың айтуынша, Семей полигон аймағының 95 пайызын шаруаларға қолданысқа беруге болады. Ал қалған 5 пайыз жер ол тікелей ядролық сынақ жасалған жерлер «бұл аумақтар жабық болуы тиіс. Ол 5 пайыз жерлерге мамандардан басқа адамдардың кірмейтініне біз сенімді болуымыз керек» дейді Ұлттық ядролық орталығының директоры.

Сөйтіп, ұлттық ядролық орталықтың біраз жылғы зерттеулеріне сүйенсек, бүгінде аталмыш полигон аймақтары 95 пайызға залалсызданып болған. Оған инвестиция тартуға да, ол жерлерден шаруа қожалықтарын ашуға да болады. Тіпті полигон аумақтарын сауықтыру мақсатында ядролық сынақ болған өңірлерде экстремалды туристердің саяхатын ұйымдастыру да қолға алуға болады.

Бұған қатысты «экзотика мен шым-шытырық оқиғаларға, қаупі жоғары аймақтарға бас тігіп саяхаттауды қалайтын саяхатшыларға Семей полигоны аймағын зерттеу тым қызықты, сондықтан полигон аймақтарында экстремалды туризмнің өркендеуіне жол беру керек» деген мамандар да табылды.

Негізінен, осы полигон аймақтарын қолдануға беру турасында ойды шығарып жүргендердің бағамдауынша: полигон аймағында тұрып жатқан елдер сол жерді тұрғылықты мекен етті. Тіпті сол елде қайсыбір қауым «кезінде ашық-шашық жатқан полигон аймақтарына жылқыларымызды жайғанбыз, қазір де олар сонда жайылып жүр, ол жылқының қымызын бүкіл ел ішеді, етін біраз қауым азық етеді, сондықтан да сол бұрынғы полигон аумағынан жер алып, оны құжатпен заңдастырсақ, жөн болар еді» дейтін де көрінеді. Міне, полигон аймақтарын халық шаруашылығына беру мәселесі осыдан барып туындады» дейді мамандар.

- Мәселен, Абай ауданы, Саржал ауылы төтенше радиациялық аймаққа жатады. Бірақ осы ауылдың шаруа қожалықтары бұрынғы Семей ядролық полигонының жерлеріне жылқыларын жайып жүр. Осыған орай шаруа қожалықтарының басшылары полигон жеріне шаруашылық мақсатқа пайдалану үшін 100 мың гектар жерді бөліп беруді Үкіметтен сұрап отыр. Осыдан барып полигон аймақтарына инвестиция тарту жайы сөз болып кетті. Қазірде тіптен сырттан инвесторлар тарту арқылы осы аймақтарды жетілдіру  сөз болуда. Қытай инвесторлары сол аймақтарға келгісі келетінін білемін. Оларға ауқымды жер болса, Қытай оны гүлдендіріп жіберуге дайын. Қытайға ерік берсе сол полигон аймақтарында гүлдендіріп алар еді. Бірақ бұл мәселе әлі мемлекеттік талқылауды қажет ететін дүние. Өз басым толық зерттелместен сырттан инвестиция тартудың қажеттілігі жоқ деп ойлаймын. Болашақтың тұрғысынан ойласақ әрине ол аймақтарды өркендетіп туризм ошақтарын салып, ауыл шаруашылығына пайдалануға беру тиімді екені даусыз. Әйтсе де залалы толық зертеліп, әбден залалсыздандырылып алып барып, байыпты түрде іске салмақты шешімдер қабылдау қажет. 
Негізінен, деректерге жүгінсек, Семей полигон аймағында  470 атом сынағы жүргізіліп, сол кездерде 606 ядролық жарылыс, оның ішінде әуеде – 90, жер бетінде – 26, жер астында 354 жарылыс жүргізілді. Олардың жинақталған тротилдiк баламасы 17,7 мегатонна болған. Әуе мен жер бетінде жүргізілген 55 жарылыстың радиоактивті бұлттары және жерасты жарылыстарының 69 газ фракциясы полигон шегінен тыс жерлерге тарады. Дәл осы 124 жарылыс Қазақстан аумағының шығыс бөлігін радиациямен ластады. Бұған қатысты сарапшылардың бағалауы бойынша, «Семей полигоны маңайындағы радиацияға ұшыраған жерлердің нормаға келуі үшін кемінде 200 жыл керек»...  
«Ғылыми деректерге жүгінсек, плутоний-240 изотоптары табиғи жолмен – 6500 жылдан кейін, плутоний-239 изотоптары 21 мың жылдан кейін ыдырайды. Ал плутоний-241 ыдыраған кезде жаңа альфа-сәулесі түзіледі, америций-241 изотоптарының төндіретін қаупі жыл сайын тек өсе береді. Егер плутонийдің бір бөлігі адам ағзасына түссе, сүйек тінінде – 80 жыл, бауырда 40 жыл өмір сүреді екен. Барлық тірі жасушаны өлтіріп, олардың табиғи қасиетін жойып, бұзуға әкеліп соғады. Ал осындай деректерге анық қол жеткізе отырып, сол аймақтарды қалайша халықтың қолданысына береміз?! Бұған қатысты айтарым, Семей полигоны аймағындағы қайғы-қасіреттің буы әлі тарқаған жоқ. Семей халқы оның зардабын әлі тартып отыр. Сондықтан ол елдегі полигон аймақтарына инвестиция салуға мүлде қарсымын»,-деді химия ғылымының докторы, Қорлан Әбсалықова.  
Абзалында мамандарымыз бүгінде бір ғана тек Семей полигоны ғана емес шын мәнінде, қазақ даласының 19 млн.га жері 40 жыл бойы ядролық сынақ аймақтары болғанын зерттеп отырғаны белгілі. Қазірде ғалымдар Семей полигон аймағына қоса Батыс Қазақстан және Атырау облыстарындағы «Капустин Яр» және «Азғыр» әскери полигондарын аймақтарын да кешенді түрде залалсыздандыру қажеттігін алға тартады. «Ал енді осы аймақтарға инвестиция салсақ, зауыт-фабрикалар орнатсақ, өндіріс орындарын ашсақ елдің экономикалық ахуалы көтеріліп кете қояды» дегенге мұндағы қауым да сеніңкіремейді. «Полигон аймақтарын инвесторлардың ошағына айналдыру болашақтың еншісіндегі дүние. Сауатты жүзеге асыра алған күннің өзінде мұндай шараларды қолға алып оның нәтижесін көру үшін кем дегенде 30 жылдай уақыт қажет. Ал  әзірше бізге полигон аймақтарына инвестиция салудан бұрын алдымен осы аймақтарды залалсыздандыру мәселесі, халықтың денсаулығын оңалту жайы бірінші кезекте алаңдатуы тиіс. Бұған қоса  полигон аймақтарындағы жұртшылыққа мемлекет тарапынан берілетін әлеуметтік төлемдерді де көбейту жайын шешу қажет» дейді мамандар...

Қарлығаш Зарыққанқызы

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Оразаға дайындығың қалай?
    19/04 17:46 0 385
    2
    Үшемге жүкті болған келіншек егіз босанды
    19/04 17:33 0 190
    3
    Атырауда мамандандырылған ХҚКО шамамен 7 мың жүргізуші куәлігін берді
    19/04 17:17 0 147
    Бәзілбаев бесінші рет президент сайлауына түспек
    19/04 16:17 1 357
    Алтын қордағы үздік ертегілер мен жырлар арнайы жинақ болып шықты
    19/04 14:28 0 224

    Таныстырылғандар

    Қазақтар балаға инвестиция салу мәселесiне мүлде мән бермейдi – экономист
    Қазақтар балаға инвестиция салу мәселесiне мүлде мән бермейдi – экономист
    Қазақтар балаға инвестиция салу мәселесiне мүлде мән бермейдi – экономист
    Баяғыда біреу үлкен ғұламаға барып «өмірімнің соңына дейін бақытты, сәтті болуым үшін не қажет» деп сұрапты
    11/04/2019 09:55 0 1057
    Сумо балуандары: "Тамақ, тамақ және тамақ"
    Сумо балуандары: "Тамақ, тамақ және тамақ"
    Сумо балуандары: "Тамақ, тамақ және тамақ"
    Ғалымдардың айтуынша, сумо балуандарының денесіндегі май мөлшері қарапайым адамдардан аз.
    11/04/2019 12:06 0 1102
    Құм басқан аймақтың тұрғындары ата­-бабасының қайда жатқанын таба алмайтын күйге түсті
    Құм басқан аймақтың тұрғындары ата­-бабасының қайда жатқанын таба алмайтын күйге түсті
    Құм басқан аймақтың тұрғындары ата­-бабасының қайда жатқанын таба алмайтын күйге түсті
    Қазақстан Экология Одағының мамандары Қазақстандағы құм басқан аймақтарды апатты аймақтардың санатына қосу керектігін айтып отыр
    12/04/2019 15:44 1 1759
    Адам көзінде өмір сүрген ара
    Адам көзінде өмір сүрген ара
    Адам көзінде өмір сүрген ара
    Естімеген елде көп. Адам көзінде өмір сүрген аралар.
    12/04/2019 15:57 0 1372
    40 жастағы ер адамды жүк көлігі қағып өлтірді (видео)
    40 жастағы ер адамды жүк көлігі қағып өлтірді (видео)
    40 жастағы ер адамды жүк көлігі қағып өлтірді (видео)
    Mercedes-Benz Sprinter 40 жастағы ер адамды қағып кетті
    15/04/2019 09:23 0 1387
    Маусымнан бастап 1 миллион қазақстандықтың жалақысы өседі
    Маусымнан бастап 1 миллион қазақстандықтың жалақысы өседі
    Маусымнан бастап 1 миллион қазақстандықтың жалақысы өседі
    Президент биыл 1 маусымнан бастап бір миллионнан астам қазақстандықтың жалақысы өсетінін хабарлады.
    16/04/2019 09:05 0 461
    "Президент айтты екен деп Ұлттық банк базалық сыйақыны түсіре салмайды"
    "Президент айтты екен деп Ұлттық банк базалық сыйақыны түсіре салмайды"
    "Президент айтты екен деп Ұлттық банк базалық сыйақыны түсіре салмайды"
    Ұлттық банкке Тоқаевтың «базалық мөлшерлемені түсір» деген тапсырмасын орындау қиынға түсетін сыңайлы
    16/04/2019 09:19 0 1515
    Париждегі Құдай-Ана ғибадатханасының орнына мешіт салынуы мүмкін
    Париждегі Құдай-Ана ғибадатханасының орнына мешіт салынуы мүмкін
    Париждегі Құдай-Ана ғибадатханасының орнына мешіт салынуы мүмкін
    Мәлімдемеде жаңа нысан Париждегі христиандар мен мұсылмандар арасындағы "байланысты нығайтуға" себеп болады делінген.
    16/04/2019 09:45 0 1089
    Елімізге белгілі еңбек сіңірген қайраткер өмірден озды
    Елімізге белгілі еңбек сіңірген қайраткер өмірден озды
    Елімізге белгілі еңбек сіңірген қайраткер өмірден озды
    Қазақ руханиятына жасаған адал қызметі ешқашан ұмытылмайды... - деп жазады министр
    16/04/2019 10:18 0 590
    Ақмола облысында сенбілікке шыққан оқушы қаза тапты
    Ақмола облысында сенбілікке шыққан оқушы қаза тапты
    Ақмола облысында сенбілікке шыққан оқушы қаза тапты
    Сенбілік кезінде болған қайғылы жайт туралы қаза болған баланың әпкесі айтып берді
    16/04/2019 10:54 0 5664
    Ақтаудан алғашқы қазақстандық жүк кемесі аттанды
    Ақтаудан алғашқы қазақстандық жүк кемесі аттанды
    Ақтаудан алғашқы қазақстандық жүк кемесі аттанды
    Қытайдан Еуропаға бағытталған транзиттік жүк шоғырланып, қазақстандық экспорттық жүкпен бірге контейнерлермен жедел тасымалданады.
    16/04/2019 16:11 0 310
    Тексеріс аяқталды: қару мен ақша табылған көлік әкімнің ұлына тиесілі
    Тексеріс аяқталды: қару мен ақша табылған көлік әкімнің ұлына тиесілі
    Тексеріс аяқталды: қару мен ақша табылған көлік әкімнің ұлына тиесілі
    Жүксалғышынан бума-бума ақша мен оқ дәрі, травмат табылған.
    16/04/2019 16:35 1 1271
    Сауда капиталына неге мемлекет араласпауы керек?
    Сауда капиталына неге мемлекет араласпауы керек?
    Сауда капиталына неге мемлекет араласпауы керек?
    Біздің елдегі сауда нүктелерінің дені жекеменшіктің қолына өтіп кетті
    17/04/2019 10:03 0 393
    Әлеуметтік көмектің әлегі: 21 мың теңге үшін аналар бас көтерді
    Әлеуметтік көмектің әлегі: 21 мың теңге үшін аналар бас көтерді
    Әлеуметтік көмектің әлегі: 21 мың теңге үшін аналар бас көтерді
    Қарамай ма! Мына 8-10 баласы бар көпбалалы аналарға неге қарамайды. Әрбір үйге аяғын аттап кірмей ма!
    17/04/2019 10:18 0 1680
    Қытайдағы Қазақстан елшілігі Ақжарқын Тұрлыбайдың жағдайы туралы айтты
    Қытайдағы Қазақстан елшілігі Ақжарқын Тұрлыбайдың жағдайы туралы айтты
    Қытайдағы Қазақстан елшілігі Ақжарқын Тұрлыбайдың жағдайы туралы айтты
    Қытай соты оны өмір бойына бас бостандығынан айырған болатын
    18/04/2019 14:13 0 1454