Қытайдағы лагерьде болған қазақ: Қатты қорықтым, жыладым

Қытайдағы лагерьде болған қазақ: Қатты қорықтым, жыладым
Ⓒвидеодан алынған

Қытайдағы "саяси үйрену орталығында" сегіз ай болған этникалық қазақ саяси лагер туралы айтып берді. Шыңжаңда қалған әке-шешесінің тағдырына алаңдаған ол аты-жөнін атамауды өтінді.

"Қытайға шақыртып алып, қамап қойды"

Қытай азаматы 31 жастағы Назгүл Мұрат (аты-жөні өзгертілді – Ред.) Қытайдың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық өлкесі (бұдан ары Шыңжаң) Іле Қазақ автономиялық облысына қарасты Текес ауданында туып-өскен. 2013 жылы отбасымен Қазақстанға Қытайдан қоныс аударған. Кейін жұбайынан ажырасқан әйелдің төрт баласының екеуі қазір өзімен бірге, екеуі әкелерінің қолында тұрады.

Назгүл Мұраттың айтуынша, 2017 жылы тамызда Қазақстан мен Қытай шекарасындағы "Қорғас" кеден бекетінде сауда жасап, Шыңжаңда тұратын анасының атына тіркелген телефон нөмірін пайдаланып жүрген оған Текес аудандық полиция бөлімінен хабарласып, жедел келіп кетуін сұраған. Полицияда оны суретке түсіріп, саусақ таңбаларын алған соң босатқан. Ал 2017 жылы қазанның 13-і күні Қазақстанда жүргенде тағы да шақырту алған Назгүл екі күннен кейін Текес ауданына барған. "Бұл жолы бірден түрмеге апарды",— дейді ол.

Барған күннің ертеңінде мені бір жерге алып барды. Есік алдына келіп түсіп жатқанымда "Текес аудандық қамақханасы" деген жазуды оқыдым. "Осында сұрақ-жауап алады екен ғой" деп ойладым. Бірақ ішке кіргенімде шаш буғышымды, сырға, сақина-жүзіктерімді түгел алып, басқа киім кигізді де, қолыма кісен, басыма қара қап салып, жетектеп алып жүрді. Қамақханада 23 әйел бар екен. Мен ішке кіргенде олар қолдарын желкелеріне қойып теріс қарап отырды. Қатты қорықтым, жыладым. Арада біраз уақыт өткеннен кейін бір қыз орнынан тұрып, "кел, отыр" деді. Екі-үшеуі қазақ екен. Шамамен бір сағаттан кейін түскі ас деп қайнаған су мен бір-бір жапырақ нан берді. Одан кейін суға қайнатылған капуста әкелді. Бірақ оны ішу мүмкін емес еді. Қатты қорыққанымнан болар, сол жерде есімнен танып қалыппын,— дейді ол.

"Ол жерде тек қытай тілінде ғана сөйлейсің"

Назгүл Мұраттың сөзінше, оны сол күні түрмеден аудандық ауруханаға жеткізген. Кейін ауруханадан үйқамаққа ауыстырған. Екі айдан кейін, 2017 жылы желтоқсанда Текес ауданындағы "саяси үйрену орталығына" апарған. "Мен ол жерге оныншы адам болып кірдім" деп еске алады өзі.

- Екі қазақ, бір қырғыз, қалғаны ұйғырлар болатын. Бірақ кейін адам саны күрт көбейді. Кей күндері таңертең орнымыздан тұрғанда 30-40 адамды бір-ақ әкелгенін көретін едік. Мен шығатын кезде 600-ге жуық адам болды. Он екі кісілік бөлмеде 30 адам тұрдық. Күніне сегіз сағат оқытады. Таңертең төрт сағат сабақ, онан кейін бес минут ас ішуге уақыт береді. Онан кейін екі сағат үзіліс жасайды да қайтадан сабаққа кіргізеді. Ол жерде тек қытай тілін және Қытай заңдарын оқытады. Сабақтан кейін төрт сағатқа жуық уақыт орындықта қозғалмай отырып жаңалық тыңдаймыз. Қай арнада жаңалық беріп жатыр, іздеп отырып соған қояды. Түнгі сағат он екіден таңғы алтыға дейін әр екі сағат сайын екі адамнан кезекшілікке тұрамыз. Яғни, "идеясы дұрыс емес" адамдардың өзіне-өзі қол салмауын бақылаймыз. Тұрып жатқан жеріміздің айналасында түгел бақылау камерасы орнатылған. Бір-бірімізбен сөйлесе алмаймыз және ана тіліңде де сөйлей алмайсың, тек қытай тілінде сөйлеуің керек. Онда да тек сабақ туралы. Басқа әңгіме айтуға болмайды, - дейді Назгүл Мұрат.

Өз айтуынша, орталықта билік өкілдері оған "сен мұнда WhatsApp мессенджерін пайдаланғаның үшін отырсың" деп түсіндірген. Тіпті "егер жоғары жақтан келгендер "Қылмысың не?" деп сұраса, WhatsApp-ты пайдаланғам дейсің" деп үйреткен.

"Үш рет сынақ тапсырдым"

Бұған дейін Қытайдағы "саяси үйрену орталығында" басынан кешкендерін баяндаған кейіпкерлерден Назгүл Мұраттың өзгешелігі – ол кәсіп үйреніп, спорттық жарыстарға, тіпті ашық сот отырысына да қатысқан.

"Саяси үйрену орталығында" болған Арай деген қазақ келіншегін бес жылға соттады. Оның жазығы - хиджаб киіп, бес уақыт намазға жығылғаны еді. Орталықта Арай мен күйеуі Кәдіржанның ашық соты өтті. Күйеуі жергілікті жерде имам болған және бала оқытқан. Сол "қылмысы" үшін оны 17 жылға соттады. Кәмелеттік жасқа толмаған екі баласын балалар үйіне өткізді, - дейді Назгүл Мұрат.

Ол Шыңжаңда өзі көрген "саяси үйрену орталығында" адамдарға қандай талаптар қойылатыны туралы айтып берді.

- "Саяси үйрену орталығына" алғаш рет түскенде сізге 1000 балл береді. Ол балдарды жоғалтпауыңыз керек. Яғни ай сайын сынақ тапсырған кезде сүрінбеуіңіз керек. Мысалы, жинаған балыңыз 500-ден төмен болса, орталықтағы мерзіміңіз ұзара түседі, - дейді ол.

Қытай билігі осы уақытқа дейін елде осындай орталықтардың бар екенін мойындағанымен, оларды түрлі кәсіпке баулитын орындар деп көрсетіп келеді. Қытай мемлекеттік ақпарат құралдарының жазуынша, мұндай орталықтар "радикалды діни ағымдардың жетегіне ілінген азаматтарды түзеп, қоғамға қайта қосу" мақсатымен ашылған.

Билік оны елдегі "экстремизм мен терроризмге қарсы күрес шараларының бір бөлігі" деп атайды. Бұған дейін әлгіндей орталықтағы адамдардың спорт жарыстарына қатысып жатқан сәті бейнеленген видеолар да жарияланған. Назгүл Мұрат спорттық жарыстар туралы да айтып берді.

- Иә, саяси үйрену орталығында спорттық жарыстар болып тұрады. Жиі емес, тек мереке күндері. Мысалы, Қытай күнтізбесі бойынша жаңа жыл, шілденің 1-інде (Қытай компартиясы құрылған күн) және қазанның 1-інде (Қытай халық республикасы жарияланған күн) спорттық жарыстар ұйымдастырады, - деді ол.

Назгүл Мұрат "саяси үйрену орталығынан" шықпас бұрын үш мәрте идеологиялық білім деңгейін тексеретін сынақ тапсырып, оның екеуінен өте алмай қалғанын айтады.

- Орталыққа түскенге дейін "үш түрлі күш", "екібеткейлер" дегенді түсінбейтінмін. Тек орталықтағы сабақтарға қатысқаннан кейін "теріс ағымдағы діни көзқарас", "ұлтаралық араздықты қоздырушы", "сатқындар" дегенді білдіретінін түсіндім. "Солардың тарапынан ұлттық сипатқа байланысты бөлшектеушілік, зорлық-зомбылық, лаңкестік әрекеттері болды" деп еріксіз жазып бердім, - дейді ол.

Үшінші рет сынақ тапсырып, сұрақтарға идеологиялық тұрғыдан "дұрыс" жауап берген соң Назгүл Мұратты басқа жерге ауыстырған.

- 2018 жылы сәуірдің 5-і күні мені басқа бір орталыққа апарды. Өздері "партия мектебі" деп атайтын ол жерде негізінен мал дәрігері, тігінші, шаштараз, аспаз, күзетші тәрізді мамандықтарға үйретеді екен. Мен шаштараз дипломын алып шықтым. Бірақ "саяси үйрену орталығына" қарағанда ондағы жағдай сәл еркіндеу еді. Ол жерде шамамен 150-ге жуық қыз-келіншек болдық. Күніне бір уақыт сыртқа серуендеуге шығаратын, - деп еске алады ол.

Назгүл Мұрат 2018 жылдың тамызында "саяси үйрену орталығынан" босаған соң екі ай үйқамақта, сосын тағы екі ай жергілікті полицияның сырттай бақылауында болып, 2018 жылы желтоқсан айының 23-і күні Қазақстанға оралғанын айтады.

 Дереккөз: Азаттық

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Әлеуметтік көмектің мөлшері 50 500 теңгеге дейін көбейеді
    19/03 09:37 0 0
    2
    Тамшы
    19/03 09:31 0 12
    3
    Билікті қорлағандар мен фейк жаңалық таратқандар заңмен жазаланатын болады
    19/03 09:28 0 74
    Қазан шұңқырлар. Адамзаттың Жер-ананы қорлағанының дәлелі дерсің...
    19/03 09:26 0 53
    Наурыз көжені ұлттық брендке айналдырудың 3 тетігі
    19/03 09:21 0 59

    Таныстырылғандар

    10 жылға сотталған экс-министр Бишімбаев жазасын қалай өтеп жатыр?
    10 жылға сотталған экс-министр Бишімбаев жазасын қалай өтеп жатыр?
    10 жылға сотталған экс-министр Бишімбаев жазасын қалай өтеп жатыр?
    Қуандық Бишімбаев Шымкентке ауыстырылды.
    Аудио тыңдау
    13/03/2019 15:04 0 849
    "Құрбылардың" диалогы
    "Құрбылардың" диалогы
    "Құрбылардың" диалогы
    Шақырылмаған жерге барған ұят емес пе? Сен ойланып көрсей...
    Аудио тыңдау
    13/03/2019 15:59 0 418
    Денис Теннің өлімі бойынша сотталған әйел түрмеде босанды
    Денис Теннің өлімі бойынша сотталған әйел түрмеде босанды
    Денис Теннің өлімі бойынша сотталған әйел түрмеде босанды
    Алматы қалалық соты Денис Тенді өлтіргені үшін сотталған қылмыскерлердің аппеляциялық шағымын қарауға кірісті
    Аудио тыңдау
    13/03/2019 16:27 0 1619
    Мүфти: Көп әйел алып, сауапты іс жасаймын дегендер оңбай қателеседі!
    Мүфти: Көп әйел алып, сауапты іс жасаймын дегендер оңбай қателеседі!
    Мүфти: Көп әйел алып, сауапты іс жасаймын дегендер оңбай қателеседі!
    Оның айтуынша, көп әйел алушылық – әйелдер мен балаларға деген әділетсіздіктің белгісі.
    Аудио тыңдау
    14/03/2019 17:08 0 2089
    Дариға Назарбаева: ДАИШ-тың келесі көздегені Қазақстан ба?
    Дариға Назарбаева: ДАИШ-тың келесі көздегені Қазақстан ба?
    Дариға Назарбаева: ДАИШ-тың келесі көздегені Қазақстан ба?
    Оның айтуынша, лаңкестердің қай бағытқа ойысатыны маңызды сұрақ болып тұр
    Аудио тыңдау
    15/03/2019 11:08 1 2513
    О, тоба, неге, неліктен осы, болды екем, сірә, мен мұндай...
    О, тоба, неге, неліктен осы, болды екем, сірә, мен мұндай...
    О, тоба, неге, неліктен осы, болды екем, сірә, мен мұндай...
    Маңдайға бақыт жазылған болса, бұйырса түйір бақ маған... Бақытсыз болып жүрем де бір күн бақытты болам... тым оңай.
    Аудио тыңдау
    15/03/2019 12:07 0 315
    Мәулен Әшімбаев: Съезден кейін «Nur Otan»-ның ел дамуындағы рөлі арта түсті
    Мәулен Әшімбаев: Съезден кейін «Nur Otan»-ның ел дамуындағы рөлі арта түсті
    Мәулен Әшімбаев: Съезден кейін «Nur Otan»-ның ел дамуындағы рөлі арта түсті
    М.Әшімбаев: съезден кейін «Nur Otan»-ның ел дамуындағы рөлі арта түсті
    Аудио тыңдау
    15/03/2019 15:42 0 268
    Еуропарламент: Билік басында ұзақ отырған динозаврлармен жұмыс істеуді тоқтатуымыз керек!
    Еуропарламент: Билік басында ұзақ отырған динозаврлармен жұмыс істеуді тоқтатуымыз керек!
    Еуропарламент: Билік басында ұзақ отырған динозаврлармен жұмыс істеуді тоқтатуымыз керек!
    Назарбаев өз билігін сақтап қалу мақсатында азаматтардың бостандықтарын шектеп жатыр.
    Аудио тыңдау
    16/03/2019 00:33 0 4285
    "Бұрын қазақшасына күлуші едім, енді орысшасы одан озып тұрмағанын байқағандаймын"
    "Бұрын қазақшасына күлуші едім, енді орысшасы одан озып тұрмағанын байқағандаймын"
    "Бұрын қазақшасына күлуші едім, енді орысшасы одан озып тұрмағанын байқағандаймын"
    Ел үшін күндіз күлмей, түнде кірпік ілмей қызмет еткен ондай ардақтылар ел қатарлы елу-алпыс мыңдық зейнетақыға телмірсе обал ғой.
    Аудио тыңдау
    16/03/2019 14:58 0 6319
    50 мұсылманды өлтірген террорист: Еш өкінбеймін!
    50 мұсылманды өлтірген террорист: Еш өкінбеймін!
    50 мұсылманды өлтірген террорист: Еш өкінбеймін!
    «Таррантаның қару-жарақ қолдануға заңды құқығы болған»
    Аудио тыңдау
    17/03/2019 18:23 0 1140
    Геннадий Головкин ең көп гонорар алатын үздік 5 боксшы қатарына кірді
    Геннадий Головкин ең көп гонорар алатын үздік 5 боксшы қатарына кірді
    Геннадий Головкин ең көп гонорар алатын үздік 5 боксшы қатарына кірді
    Головкин жақында DAZN стримингілік сервисімен келісімшартқа қол қойды. Компания оны одан әрі қомақты чектермен қамтамасыз етері сөзсіз.
    Аудио тыңдау
    18/03/2019 08:18 0 287
    Бас прокурор Қайрат Қожамжаров қызметінен кетті
    Бас прокурор Қайрат Қожамжаров қызметінен кетті
    Бас прокурор Қайрат Қожамжаров қызметінен кетті
    Бүгін Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Жарлығымен ҚР Бас прокуроры қызметіне Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов келді.
    Аудио тыңдау
    18/03/2019 12:17 0 1499
    Қайрат Әбдірахманов жаңа қызметке тағайындалды
    Қайрат Әбдірахманов жаңа қызметке тағайындалды
    Қайрат Әбдірахманов жаңа қызметке тағайындалды
    Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды Қазақстан Республикасының Өзбекстан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды.
    Аудио тыңдау
    18/03/2019 12:26 0 676
    "Наубайханада нан да піседі, жан да піседі..." Наубайхана атауы қайдан шықты?
    "Наубайханада нан да піседі, жан да піседі..." Наубайхана атауы қайдан шықты?
    "Наубайханада нан да піседі, жан да піседі..." Наубайхана атауы қайдан шықты?
    Хана – наубайхана, асхана, тойхана, мейрамхана, яғни көпшілікке арнайы ас (тағам) дайындалатын жер
    Аудио тыңдау
    18/03/2019 12:44 0 257
    Әлемнің үздік 3 банкінің қатарына қазақстандық банк кірді
    Әлемнің үздік 3 банкінің қатарына қазақстандық банк кірді
    Әлемнің үздік 3 банкінің қатарына қазақстандық банк кірді
    12 наурызда Нью-Йоркте "Global Finance" журналы жыл сайынғы дәстүр бойынша 26-шы рет әлемнің үздік банктерін марапаттады.
    Аудио тыңдау
    18/03/2019 15:07 0 235