Қытайдағы лагерьде болған қазақ: Қатты қорықтым, жыладым

Қытайдағы лагерьде болған қазақ: Қатты қорықтым, жыладым
Ⓒвидеодан алынған

Қытайдағы "саяси үйрену орталығында" сегіз ай болған этникалық қазақ саяси лагер туралы айтып берді. Шыңжаңда қалған әке-шешесінің тағдырына алаңдаған ол аты-жөнін атамауды өтінді.

"Қытайға шақыртып алып, қамап қойды"

Қытай азаматы 31 жастағы Назгүл Мұрат (аты-жөні өзгертілді – Ред.) Қытайдың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық өлкесі (бұдан ары Шыңжаң) Іле Қазақ автономиялық облысына қарасты Текес ауданында туып-өскен. 2013 жылы отбасымен Қазақстанға Қытайдан қоныс аударған. Кейін жұбайынан ажырасқан әйелдің төрт баласының екеуі қазір өзімен бірге, екеуі әкелерінің қолында тұрады.

Назгүл Мұраттың айтуынша, 2017 жылы тамызда Қазақстан мен Қытай шекарасындағы "Қорғас" кеден бекетінде сауда жасап, Шыңжаңда тұратын анасының атына тіркелген телефон нөмірін пайдаланып жүрген оған Текес аудандық полиция бөлімінен хабарласып, жедел келіп кетуін сұраған. Полицияда оны суретке түсіріп, саусақ таңбаларын алған соң босатқан. Ал 2017 жылы қазанның 13-і күні Қазақстанда жүргенде тағы да шақырту алған Назгүл екі күннен кейін Текес ауданына барған. "Бұл жолы бірден түрмеге апарды",— дейді ол.

Барған күннің ертеңінде мені бір жерге алып барды. Есік алдына келіп түсіп жатқанымда "Текес аудандық қамақханасы" деген жазуды оқыдым. "Осында сұрақ-жауап алады екен ғой" деп ойладым. Бірақ ішке кіргенімде шаш буғышымды, сырға, сақина-жүзіктерімді түгел алып, басқа киім кигізді де, қолыма кісен, басыма қара қап салып, жетектеп алып жүрді. Қамақханада 23 әйел бар екен. Мен ішке кіргенде олар қолдарын желкелеріне қойып теріс қарап отырды. Қатты қорықтым, жыладым. Арада біраз уақыт өткеннен кейін бір қыз орнынан тұрып, "кел, отыр" деді. Екі-үшеуі қазақ екен. Шамамен бір сағаттан кейін түскі ас деп қайнаған су мен бір-бір жапырақ нан берді. Одан кейін суға қайнатылған капуста әкелді. Бірақ оны ішу мүмкін емес еді. Қатты қорыққанымнан болар, сол жерде есімнен танып қалыппын,— дейді ол.

"Ол жерде тек қытай тілінде ғана сөйлейсің"

Назгүл Мұраттың сөзінше, оны сол күні түрмеден аудандық ауруханаға жеткізген. Кейін ауруханадан үйқамаққа ауыстырған. Екі айдан кейін, 2017 жылы желтоқсанда Текес ауданындағы "саяси үйрену орталығына" апарған. "Мен ол жерге оныншы адам болып кірдім" деп еске алады өзі.

- Екі қазақ, бір қырғыз, қалғаны ұйғырлар болатын. Бірақ кейін адам саны күрт көбейді. Кей күндері таңертең орнымыздан тұрғанда 30-40 адамды бір-ақ әкелгенін көретін едік. Мен шығатын кезде 600-ге жуық адам болды. Он екі кісілік бөлмеде 30 адам тұрдық. Күніне сегіз сағат оқытады. Таңертең төрт сағат сабақ, онан кейін бес минут ас ішуге уақыт береді. Онан кейін екі сағат үзіліс жасайды да қайтадан сабаққа кіргізеді. Ол жерде тек қытай тілін және Қытай заңдарын оқытады. Сабақтан кейін төрт сағатқа жуық уақыт орындықта қозғалмай отырып жаңалық тыңдаймыз. Қай арнада жаңалық беріп жатыр, іздеп отырып соған қояды. Түнгі сағат он екіден таңғы алтыға дейін әр екі сағат сайын екі адамнан кезекшілікке тұрамыз. Яғни, "идеясы дұрыс емес" адамдардың өзіне-өзі қол салмауын бақылаймыз. Тұрып жатқан жеріміздің айналасында түгел бақылау камерасы орнатылған. Бір-бірімізбен сөйлесе алмаймыз және ана тіліңде де сөйлей алмайсың, тек қытай тілінде сөйлеуің керек. Онда да тек сабақ туралы. Басқа әңгіме айтуға болмайды, - дейді Назгүл Мұрат.

Өз айтуынша, орталықта билік өкілдері оған "сен мұнда WhatsApp мессенджерін пайдаланғаның үшін отырсың" деп түсіндірген. Тіпті "егер жоғары жақтан келгендер "Қылмысың не?" деп сұраса, WhatsApp-ты пайдаланғам дейсің" деп үйреткен.

"Үш рет сынақ тапсырдым"

Бұған дейін Қытайдағы "саяси үйрену орталығында" басынан кешкендерін баяндаған кейіпкерлерден Назгүл Мұраттың өзгешелігі – ол кәсіп үйреніп, спорттық жарыстарға, тіпті ашық сот отырысына да қатысқан.

"Саяси үйрену орталығында" болған Арай деген қазақ келіншегін бес жылға соттады. Оның жазығы - хиджаб киіп, бес уақыт намазға жығылғаны еді. Орталықта Арай мен күйеуі Кәдіржанның ашық соты өтті. Күйеуі жергілікті жерде имам болған және бала оқытқан. Сол "қылмысы" үшін оны 17 жылға соттады. Кәмелеттік жасқа толмаған екі баласын балалар үйіне өткізді, - дейді Назгүл Мұрат.

Ол Шыңжаңда өзі көрген "саяси үйрену орталығында" адамдарға қандай талаптар қойылатыны туралы айтып берді.

- "Саяси үйрену орталығына" алғаш рет түскенде сізге 1000 балл береді. Ол балдарды жоғалтпауыңыз керек. Яғни ай сайын сынақ тапсырған кезде сүрінбеуіңіз керек. Мысалы, жинаған балыңыз 500-ден төмен болса, орталықтағы мерзіміңіз ұзара түседі, - дейді ол.

Қытай билігі осы уақытқа дейін елде осындай орталықтардың бар екенін мойындағанымен, оларды түрлі кәсіпке баулитын орындар деп көрсетіп келеді. Қытай мемлекеттік ақпарат құралдарының жазуынша, мұндай орталықтар "радикалды діни ағымдардың жетегіне ілінген азаматтарды түзеп, қоғамға қайта қосу" мақсатымен ашылған.

Билік оны елдегі "экстремизм мен терроризмге қарсы күрес шараларының бір бөлігі" деп атайды. Бұған дейін әлгіндей орталықтағы адамдардың спорт жарыстарына қатысып жатқан сәті бейнеленген видеолар да жарияланған. Назгүл Мұрат спорттық жарыстар туралы да айтып берді.

- Иә, саяси үйрену орталығында спорттық жарыстар болып тұрады. Жиі емес, тек мереке күндері. Мысалы, Қытай күнтізбесі бойынша жаңа жыл, шілденің 1-інде (Қытай компартиясы құрылған күн) және қазанның 1-інде (Қытай халық республикасы жарияланған күн) спорттық жарыстар ұйымдастырады, - деді ол.

Назгүл Мұрат "саяси үйрену орталығынан" шықпас бұрын үш мәрте идеологиялық білім деңгейін тексеретін сынақ тапсырып, оның екеуінен өте алмай қалғанын айтады.

- Орталыққа түскенге дейін "үш түрлі күш", "екібеткейлер" дегенді түсінбейтінмін. Тек орталықтағы сабақтарға қатысқаннан кейін "теріс ағымдағы діни көзқарас", "ұлтаралық араздықты қоздырушы", "сатқындар" дегенді білдіретінін түсіндім. "Солардың тарапынан ұлттық сипатқа байланысты бөлшектеушілік, зорлық-зомбылық, лаңкестік әрекеттері болды" деп еріксіз жазып бердім, - дейді ол.

Үшінші рет сынақ тапсырып, сұрақтарға идеологиялық тұрғыдан "дұрыс" жауап берген соң Назгүл Мұратты басқа жерге ауыстырған.

- 2018 жылы сәуірдің 5-і күні мені басқа бір орталыққа апарды. Өздері "партия мектебі" деп атайтын ол жерде негізінен мал дәрігері, тігінші, шаштараз, аспаз, күзетші тәрізді мамандықтарға үйретеді екен. Мен шаштараз дипломын алып шықтым. Бірақ "саяси үйрену орталығына" қарағанда ондағы жағдай сәл еркіндеу еді. Ол жерде шамамен 150-ге жуық қыз-келіншек болдық. Күніне бір уақыт сыртқа серуендеуге шығаратын, - деп еске алады ол.

Назгүл Мұрат 2018 жылдың тамызында "саяси үйрену орталығынан" босаған соң екі ай үйқамақта, сосын тағы екі ай жергілікті полицияның сырттай бақылауында болып, 2018 жылы желтоқсан айының 23-і күні Қазақстанға оралғанын айтады.

 Дереккөз: Азаттық

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Балғынбек Имаш: Алла деп "Крещениеде" суға түскен, Мұсылманға мұнафиқ мінез келді
    20/01 23:22 0 253
    2
    Қазақстандық имамдар қанша жалақы алады?
    20/01 14:14 0 516
    3
    Жол ережесін бұзсаңыздар, полицияға "дәлеліңізбен келіспеймін" деп жазып беріңіз
    20/01 09:27 0 6965
    Өнертанушы ретінде атақты суретшілердің картиналарын қалай оңай ажыратуға болады?
    20/01 02:37 0 430
    Ширек ғасырда еркін күрестен бір әлем чемпионын баптауға жарамадық...
    19/01 15:38 0 1384

    Таныстырылғандар

    «NURINTECH» байқауының жеңімпаздарына 1 миллион теңгеден берілді
    «NURINTECH» байқауының жеңімпаздарына 1 миллион теңгеден берілді
    «NURINTECH» байқауының жеңімпаздарына 1 миллион теңгеден берілді
    «Нұр Отан» партиясының жас өнертапқыштар арасындағы республикалық «NURINTECH» инновациялық жобалар байқауының жеңімпаздары марапатталды
    Аудио тыңдау
    10/01/2019 17:15 0 2325
    Лукашенко Ресей мен Беларусия қарым-қатынасына байланысты: Ешкім ешкімді тізе бүктірмейді
    Лукашенко Ресей мен Беларусия қарым-қатынасына байланысты: Ешкім ешкімді тізе бүктірмейді
    Лукашенко Ресей мен Беларусия қарым-қатынасына байланысты: Ешкім ешкімді тізе бүктірмейді
    Беларусия президентінің айтуынша, Ресей мен Беларусия арасындағы қарым-қатынас тек бірдей деңгейде ғана дамиды
    Аудио тыңдау
    11/01/2019 10:22 0 1516
    Кітапжазғыш президент аш халқына астық емес, мақал жинауды тапсырды
    Кітапжазғыш президент аш халқына астық емес, мақал жинауды тапсырды
    Кітапжазғыш президент аш халқына астық емес, мақал жинауды тапсырды
    Дәл қазір Түрікменстанда азық-түлік тапшылығы байқалады
    Аудио тыңдау
    11/01/2019 13:43 0 3751
    Олжас Сүлейменов: Марқұм немерем араққа да, шылымға да әуес болмаған
    Олжас Сүлейменов: Марқұм немерем араққа да, шылымға да әуес болмаған
    Олжас Сүлейменов: Марқұм немерем араққа да, шылымға да әуес болмаған
    Жазушы осы жолы да Мұхитованың бостандығын шектемеуді өтінді.
    Аудио тыңдау
    11/01/2019 15:21 0 2085
    Макс Боқаевтан сәлем...
    Макс Боқаевтан сәлем...
    Макс Боқаевтан сәлем...
    Белсенді Талғат Аян Facebook-тегі парақшасында түрмеде отырған Макс Боқаевтың сәлемін жариялады.
    Аудио тыңдау
    11/01/2019 16:40 1 2118
    Трамп: Егер күрдтерге тиісетін болса, Түркияның төбесіне қара бұлт төндіремін
    Трамп: Егер күрдтерге тиісетін болса, Түркияның төбесіне қара бұлт төндіремін
    Трамп: Егер күрдтерге тиісетін болса, Түркияның төбесіне қара бұлт төндіремін
    Сонымен қатар, күрдтер де Түркияның жынына тимесе екен дейді
    Аудио тыңдау
    14/01/2019 10:37 0 2186
    Ресей-Украина: Сайлауға дейін соғыс болмайды
    Ресей-Украина: Сайлауға дейін соғыс болмайды
    Ресей-Украина: Сайлауға дейін соғыс болмайды
    Ресми Мәскеу Киевтегі саяси режимнің ауысуын күтіп отырған секілді.
    Аудио тыңдау
    14/01/2019 14:16 1 744
    Қытай теңізден АҚШ-қа ядролық соққы беруге дайын
    Қытай теңізден АҚШ-қа ядролық соққы беруге дайын
    Қытай теңізден АҚШ-қа ядролық соққы беруге дайын
    «Қытай қаупі» деген мәселе барша адамзатты алаңдатып отыр
    Аудио тыңдау
    15/01/2019 11:55 0 1093
    Бұрын-соңды болмаған жоба:  Қазақ әдебиетінің үздік үлгілері БҰҰ-ның 6 тіліне аударылады
    Бұрын-соңды болмаған жоба: Қазақ әдебиетінің үздік үлгілері БҰҰ-ның 6 тіліне аударылады
    Бұрын-соңды болмаған жоба: Қазақ әдебиетінің үздік үлгілері БҰҰ-ның 6 тіліне аударылады
    Біздің басты міндетіміз – аударманың көркемдік сапасы қамтамасыз ету
    Аудио тыңдау
    15/01/2019 16:11 0 1468
    Заманбек Нұрқаділов: Алматының әкімі болу жеккөрінішті жұмыс еді (видео)
    Заманбек Нұрқаділов: Алматының әкімі болу жеккөрінішті жұмыс еді (видео)
    Заманбек Нұрқаділов: Алматының әкімі болу жеккөрінішті жұмыс еді (видео)
    Билік мені бұзған емес, ешқашан. Бұза да алмайды.
    Аудио тыңдау
    15/01/2019 16:32 1 2506
    «Қыз алып қашу» операциясы немесе «Басып әкетілген» бақыттылар
    «Қыз алып қашу» операциясы немесе «Басып әкетілген» бақыттылар
    «Қыз алып қашу» операциясы немесе «Басып әкетілген» бақыттылар
    "Қыз алып" қашу мен "зорлықпен қыз алып қашуды шатастырмайық.
    Аудио тыңдау
    16/01/2019 12:32 0 766
    Сирияда соғыс көріп келгендерді қоғамға бейімдеуге бола ма? Ерлан Қарин жауап берді
    Сирияда соғыс көріп келгендерді қоғамға бейімдеуге бола ма? Ерлан Қарин жауап берді
    Сирияда соғыс көріп келгендерді қоғамға бейімдеуге бола ма? Ерлан Қарин жауап берді
    Осы Отанын сатып кеткендерді қайта әкелудің қажеті қанша еді? Мемлекеттің қаржысын текке шашып жатқан жоқпыз ба?
    Аудио тыңдау
    17/01/2019 10:17 0 805
    Валентина Матвиенко: Қазақтың тілін білгендерің дұрыс (видео)
    Валентина Матвиенко: Қазақтың тілін білгендерің дұрыс (видео)
    Валентина Матвиенко: Қазақтың тілін білгендерің дұрыс (видео)
    Ақыл айтатындар көп.
    Аудио тыңдау
    18/01/2019 09:56 0 1965
    Василь Шайхразиев, вице-премьер: Татарстанда тұрдың ба, онда сен татарсың!
    Василь Шайхразиев, вице-премьер: Татарстанда тұрдың ба, онда сен татарсың!
    Василь Шайхразиев, вице-премьер: Татарстанда тұрдың ба, онда сен татарсың!
    Бұлай деу жүрегі мықты ұлтжанды шенеуніктің ғана қолынан келеді
    Аудио тыңдау
    18/01/2019 11:44 0 816
    Киіктің киесі (Құла джип мінген Пенде-бай)
    Киіктің киесі (Құла джип мінген Пенде-бай)
    Киіктің киесі (Құла джип мінген Пенде-бай)
    Құлқынның құлы болған соң, Қасиетті де, киелі, Киікті атты, қарашы!
    Аудио тыңдау
    18/01/2019 17:23 0 800