Қазақстанның "жазғы" уақытта қалғаны халықты аурушаң етпей ме?

Қазақстанның "жазғы"  уақытта қалғаны халықты аурушаң етпей ме?
Ⓒqamshy.kz

 Жүрек- қан тамыр ауруларынан Еуразияда алдыңғы орында тұрған Қазақстанда  бұл ауру  өлімге душар ететін дерттердің көшін бастап тұр.  Әлемде жыл сайын тек қана осы дерттен 17 миллион адам көз жұмады екен. Бұл дерттің негізгі шығу себебін түсінген бүкіл Еуропа  Еуропарламенттің шешімімен «жазғы» уақыттан бас тартқалы отыр.

Кеңес Одағы тарқардан он жыл бұрын Қазақстанда да  «жазғы» уақыт пайда болған. Электр энергиясын тиімді пайдалану деген мақсатпен. Наурыз айының соңғы жексенбісінде сағат тілін жыл сайын бір сағатқа  кейін жылжытушы едік. Ал қазан айының соңғы жексенбісінде жазғы уақыт тоқтатылып, сағат тілі бір сағатқа ілгері жылжитын. Оны да бастан кештік. Нәтижесі не болды?  Балалар тас қараңғыда мектепке баруға мәжбүр болды, ұйқылары қанбағандықтан сабақ үлгерімдері нашарлады. Адамдар уақыттан жаңылысып, табиғи ырғақ бұзылды, қолайсыздық жүйке жүйесіне кері әсер етті, денсаулықтары сыр берді.  Құдай оңдап, «Салауатты өмір салтын қалыптастыру жөніндегі Ұлттық орталықтың» тұрғындар арасында жүргізген сауалнама қорытындылары  себепші болып, 2005 жылы  наурыз айында Үкімет қаулысымен «жазғы» және «қысқы» уақытқа көшу тоқтатылды. Тоқтатылғаны дұрыс болды дегенмен, Қазақстан «жазғы» уақытта тұрақты қалып қойды. Дұрысы, сол  кезде «қысқы» уақытта тұрақтап қалуымыз керек еді...

Қазақстанның сағаттық белдеуі 1930 жылы бір сағат алға жылжытылған екен. КСРО  Халкомдары кеңесінің арнайы декреті бойынша. "Электр энергиясын үнемдеуден пәлен пайда табамыз" деген мақсатта. Бірақ осы декреттік уақыттың экономикалық тиімділігін күні бүгінге дейін әлем ғалымдары дәлелдей алмаған.  Соған қарағанда  басқаша мақсат көзделіп, бірыңғай кеңес халқын қалыптастыру үшін тәжірибе жасалынған секілді. Осы декреттік уақытқа сәйкес 5-сағаттық белдеудегі Астана, Алматы сияқты қалалардың бәрі көршілес 6-сағаттық белдеудің уақытын пайдаланады. Бұл – осыдан 90 жылдай уақыт бұрынғы  уақыт белдеуімізде жіберілген қателік!  Географияға жүгінсеңіз, халықаралық келісім бойынша Жер шары 24 меридиандық сызық арқылы 24 сағаттық белдеуге бөлінгенін көресіз. Белдеулік уақыт АҚШ-та 1883 жылы енгізілсе, КСРО-да 1919 жылы енгізілген. Әр өңірдің уақыты меридиан сызығы бойынша белгіленеді. Мұның бәрі адам өміріне қолайсыздық тудырмас үшін жасалынған. Жалпы, Қазақстан өткен ғасырдың 60-жылдарына дейін үш түрлі уақытпен жүрген. Мәселен, Батыс Қазақстанда  сағат бес болса, Алматыда - алты, Шығыс Қазақстан мен Павлодарда сағат жеті дегендей. Кейін Шығыс Қазақстан мен Павлодар уақытын Алматы уақытымен теңестірген. Сөйтіп, үш түрлі уақыттан екі түрлі уақытқа түстік. Ал неге осы бір сағаттық айырмашылықты  жойып, Қазақстанда бір ғана уақыт стандарты болмасқа?!   Жер көлемі жөнінен әлемде тоғызыншы орында тұрған елімізде географиялық уақыт белдеуі әр түрлі болуы заңды да шығар, бірақ оның да шешу жолын іздеп, бірыңғай уақыт стандартына көшсек, тәуелсіз ел дарын іздестіргеніміз дұрыс-ау...

Былтыр Қызылорда облысы өздеріндегі  уақытты тиімді  әрі қолайлы етіп шешіп алды.  Яғни  бұрын географиялық белдеу бойынша табиғи биологиялық уақыттан ауытқу халықтың денсаулығы мен көңіл-күйіне, күнделікті тіршілігіне теріс ықпалын тигізіп, жылдар бойы қалыптасқан өмір сүру ритмін бұзып келсе, енді қызылордалықтар  уақыты табиғи жарықпен сәйкестендірілді.

Ғалымдар «Адамдарды өзге географиялық уақытымен таңның атуынан бұрын мәжбүрлеп тұрғызу созылмалы (хронический) аурулардың өршуіне, жаңа аурулардың пайда болуына, обыр (рак), қантамырлары жүйесі аурулары, суицид, тіпті жол-көлік оқиғаларының көбеюіне де себеп болады және де ағзаға әсері, әсіресе, «күзгі-қысқы» уақыттарда, ең бірінші балалар мен егде кісілердің саулығына кері әсері қатты болады» деген тұжырымға келген. Ал Дания ғалымдары ұйқы бұзылған жағдайда әйелдердің төс обыры (рак молочной железы) ауруы 1,5 есеге артатынын дәлелдепті. Мелатонин обыр клеткаларын жайылуын тоқтататыны бұрыннан белгілі, ал ол таң атысынан бұрын тұрған жағдайда адам ағзасынан дұрыс бөлінбейді. Және де ұйқыдан тұрған адамның қан қысымын жоғарылататын норедоналин мен картизол да ұйқыдан таң атысынан бұрын тұрған жағдайда қан құрамына енбейді, ал оның болмауы инфаркттің басты себепкері» депті.

Әлемнің озық ойлы адамдары қазіргі заманда неше түрлі өршіп тұрған аурулар осы уақыт белдеуі мен сағат тілінің сәйкес келмеуінен деген шешімге тоқтаған. Ғалымдар «адам тұрмысында уақыт өлшемі әсер етпейтін бірде-бір саласы жоқ, аурушаңдыққа ұшырамайтын бірде-бір органы жоқ» дейді.

Осыны білген соң,  әлемдік билеушілердің күн мен түннің табиғи ауысу ырғағын әдейі оздыра бұзу салдарымен халық санын азайту жоспары бар дегенге сенбеске амалың жоқ.

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Мақпал Мыса. Жүрек түбіндегі жаңғырық (сұхбат)
    17/02 16:59 0 148
    2
    HEALTH EXPO-2019» көрмесі: Медицина саласындағы мүмкіндіктер жүзеге асады
    16/02 23:20 0 151
    3
    Сексен төрттегі тарихи жеңіс!
    16/02 14:08 0 1865
    Әбу Наср әл-Фарабидің «Қайырымды қаласы» дұрыс зерттелді ме?
    16/02 13:42 0 361
    Адамдық мінбеден түсіп қап, Әйтеуір биіктеп барамыз
    16/02 10:42 1 413

    Таныстырылғандар

    Қара халықтың да көшесінде той болар...
    Қара халықтың да көшесінде той болар...
    Қара халықтың да көшесінде той болар...
    Құрбан болмау үшін құрбандық шаламыз ба, қайтеміз?
    Аудио тыңдау
    08/02/2019 15:13 0 1400
    Сіз осы бес түрдің қайсысына жатасыз?
    Сіз осы бес түрдің қайсысына жатасыз?
    Сіз осы бес түрдің қайсысына жатасыз?
    Адам табиғаты әр түрлі.
    Аудио тыңдау
    08/02/2019 15:14 0 1365
    Дәстүрлі қытай медицинасының әлемге төндірген қаупі...
    Дәстүрлі қытай медицинасының әлемге төндірген қаупі...
    Дәстүрлі қытай медицинасының әлемге төндірген қаупі...
    Экологтардың мұндай жан ауыртатын тұжырымы Conservation Letters мерзімді басылымында жарияланды.
    Аудио тыңдау
    08/02/2019 16:59 0 3384
    Ата-ана біткенге қан жұтқызған министр қай бетімен жер басады?
    Ата-ана біткенге қан жұтқызған министр қай бетімен жер басады?
    Ата-ана біткенге қан жұтқызған министр қай бетімен жер басады?
    Шындығына келгенде ақылсыз басшы елді бүлдіреді, ақылсыз әйел үйді бүлдіреді. Ал әкім ақылсыз болса – ел тозады.
    Аудио тыңдау
    09/02/2019 10:49 0 4857
    Нәресте өлімінің себебіне Ислам қалай жауап береді?
    Нәресте өлімінің себебіне Ислам қалай жауап береді?
    Нәресте өлімінің себебіне Ислам қалай жауап береді?
    Атынан  адам үркитін небір зұлматтардың бірі – кенеттен болатын нәресте өлімі синдромы.
    Аудио тыңдау
    09/02/2019 13:12 0 1175
    "Біздің сүйікті дәрігер енді арамызда жоқ..."
    "Біздің сүйікті дәрігер енді арамызда жоқ..."
    "Біздің сүйікті дәрігер енді арамызда жоқ..."
    Көзінің тірісінде Мәди Қожаұлымен жиі сұхбаттасатынбыз. Ол кісі журналистермен әңгіме-дүкен құрғанды жақсы көретін.
    Аудио тыңдау
    09/02/2019 13:52 0 1139
    Көпбалалы ана атану  мақтанышқа айналар күнге де жетерміз...
    Көпбалалы ана атану мақтанышқа айналар күнге де жетерміз...
    Көпбалалы ана атану мақтанышқа айналар күнге де жетерміз...
    Ананы құрметтеу - өз анаңды қадірлеу екенін ұмытпайықшы,
    Аудио тыңдау
    11/02/2019 10:50 0 394
    Әкімдердің есебі спектакльге айналып барады. Неге?
    Әкімдердің есебі спектакльге айналып барады. Неге?
    Әкімдердің есебі спектакльге айналып барады. Неге?
    Жиындар жинақы өріс алғанымен мұндай бетперде кездесулер жұртшылықты жалықтыра бастаған секілді.  Неге?
    Аудио тыңдау
    11/02/2019 12:20 0 1110
    Мәртебелі биігіне көтерілген қара шаңырақ
    Мәртебелі биігіне көтерілген қара шаңырақ
    Мәртебелі биігіне көтерілген қара шаңырақ
    Унивeрcитeт тoлығымeн хaлықaрaлық cтaндaрттaрғa жaуaп бeрeтін білім бaғдaрлaмacынa көшкeн.
    12/02/2019 17:08 0 184
    Бекен Нарбай: Бізде туғаннан бастап, өлгенде көмілетін жеріңе дейін пара бересің
    Бекен Нарбай: Бізде туғаннан бастап, өлгенде көмілетін жеріңе дейін пара бересің
    Бекен Нарбай: Бізде туғаннан бастап, өлгенде көмілетін жеріңе дейін пара бересің
    Үкіметке өкпемізді айтып-айтып шетелге, не басымыз ауған жаққа бәріміз кетіп қалсақ, еліміз қаңырап қалмай ма? Мені ең бірінші жігерлендіретін осы ой.
    Аудио тыңдау
    12/02/2019 17:12 0 1373
    Асығыңыз! Байқаудың аяқталуына 4 күн қалды
    Асығыңыз! Байқаудың аяқталуына 4 күн қалды
    Асығыңыз! Байқаудың аяқталуына 4 күн қалды
    Байқау шарттары оп-оңай: лайк сұрамайсыз, репост жасамайсыз. Тіпті досыңызды да белгілемейсіз. Сонымен қандай қадам жасайсыз?
    Аудио тыңдау
    13/02/2019 10:26 0 359
    Кооперативке ақша салу қауіпті ме?
    Кооперативке ақша салу қауіпті ме?
    Кооперативке ақша салу қауіпті ме?
    кооперативке сенуге бола ма?
    Аудио тыңдау
    14/02/2019 17:17 0 1149
    "7 жылға түрмеге қамалғаным үшін құдайға шүкіршілік етемін". Зорлық көрген әйелдің оқиғасы
    "7 жылға түрмеге қамалғаным үшін құдайға шүкіршілік етемін". Зорлық көрген әйелдің оқиғасы
    "7 жылға түрмеге қамалғаным үшін құдайға шүкіршілік етемін". Зорлық көрген әйелдің оқиғасы
    Түрмеге отырса, керісінше бостандықпен қауышатын әйелдер де барын білесіз бе? Ондай әйелдер түрмеге қамалып қана жан рахатын сезінеді,
    Аудио тыңдау
    14/02/2019 17:32 0 2671
    Ауыл молдасы 37 жыл бұрын өзінен бас тартқан анасын іздейді
    Ауыл молдасы 37 жыл бұрын өзінен бас тартқан анасын іздейді
    Ауыл молдасы 37 жыл бұрын өзінен бас тартқан анасын іздейді
    Мен – молдамын, үйім, балаларым бар, орман шаруашылығында  күзетші болып жұмыс істеймін.
    Аудио тыңдау
    15/02/2019 13:59 0 1652
    "Көп балалы аналардың балаларын тегін курсқа шақырамын" (видео)
    "Көп балалы аналардың балаларын тегін курсқа шақырамын" (видео)
    "Көп балалы аналардың балаларын тегін курсқа шақырамын" (видео)
    Адамның қолына балық ұстап бергеннен, балықты қалай аулау керектігін үйреткен жақсы.
    Аудио тыңдау
    15/02/2019 15:22 0 888