Қазақстанды жаңа өркениетке қалай көшіреміз? (ой-ұсыныс)

Қазақстанды жаңа өркениетке қалай көшіреміз? (ой-ұсыныс)
ⒸTengrinews.kz

Алда цифрлы революциядан соң сана эрасы басталмақ. Бұған харекетті қазірден бастамасақ, кеш қаламыз. Идеологиялық құлдыраудан  кейін көптен күткен қоғам мен биліктің қауышатын кезі келді.

Егер біз әлемде жаңа цивилизацияға көшкіміз келсе (әлемнің ең дамыған  G7 мемлекеттерінің өздері де осыны көздеуде, бірақ әлі шешімін тапқан жоқ), онда бізге қазір инновациялық серпіліс керек. Бұл дегеніміз Қазақстанда  инновациялық жаңа парадигма жасау, оның түп тамыры білімді қоғам кұру, сананы жаңарту! Азды-көпті экономиканы қалыптастырдық дейміз. Алда экономикамызды әртараптандырып, шикізат экономикасынан шығатын, жаңа теxнологияны дамытатын, сыбайлас жемқорлықпен аяусыз күресетін, мемлекетті жөндеп басқаратын жұмыстар шаш етектен...

Бірақ енді басымдылықты, бетті xалыққа бұрайық! Халық, әрбір адам білімді болмай, қоғам білімді болмай,  сана, ұлттық руx көтерілмей прогресс болмайды. Оны осы уақытқа дейінгі өмір көрсетті. Қасаң тартқан сананы өзгертіп, руxани тазаратын кез жетті! Ол үшін рухани - тарихи кұндылыктарды негізге ала отырып ғылымға, білімге, мәдениетке серпіліс беру керек.  Көп жылдар бойы төмен қаржыландырып келген осы салаларға үлкен инвестиция салу қажет (Финляндия, Жапония, Оң.Корея, Израйл, АҚШ сияқты). Бізде қалай деген сұрақтың ащы шындығы мынадай:

- Ғылымға бөлінетін қаржы жалпы ішкі өнімге (ЖІӨ) шаққанда не бәрі 0,13%-ақ ғана (дамыған мемлекеттерде 3%-дан асады, 25 есе кем деген сөз). Бұл 28 жылда ең төменгі көрсеткіш. Ешқандай сын көтермейді. Осыдан кейін өкінішке орай, жан ұясы  аш - жалаңаш, бір портфельді отыз жыл көтеріп, әр университеттің есігін сығалап жүрген профессор жақсы ұстаз болуы мүмкін, бірақ ол ғалымнан қандай әлемдік деңгейдегі жаңалықты күтеміз. Бізге дамыған елдерден көп қалмау үшін, кем дегенде ғылымға бөлінетін қаржы ЖІӨ-нен 2% болу керек. Ар жағын қыскаша айтайын.

- Білімге бізде 4% (кем дегенде 6%-дан жоғары болу керек, жастарды барлық деңгейде тегін оқыту үшін);

- Мәдениетке бізде 3% (кем дегенде 6% болу керек);

- Денсаулыққа бізде 3,2% (ВОЗ-дың ұсынысы бойынша кем дегенде 6% болу керек). Мысалы АҚШ-да 16-18%, G7 елдерінде 10%-дан жоғары.

Міне осындай пәрменді қолдау жасап ғылым, білім, мәдениет, денсаулыққа серпіліс бергенде ғана біз тез өсеміз, тіпті жаңа өмірге қадам басамыз. Басқа жолды көріп тұрған жоқпын. Осыны түсінетін сәт туды.

Қосымша іске асыру шараларына келсек:

  1. Осы проблемаларды шешу үшін ХХІ ғасырдағы өркениеттің талабына сай 2020-2030 жж., 10 жылға арналған «ЖАҢА ҚОҒАМДЫҚ САНАНЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУ ТУРАЛЫ МЕМЛЕКЕТТІК БАҒДАРЛАМАСЫН» жасау керек. Бұл бағдарламаны жүзеге асыру үшін ақылдастар алқасы ретінде ең үздік ғалымдар арасынан «Жоғарғы консультативті кеңес» құру қажет (9-11 адам).
  2. Біздің ой-санамызды 4-ші өндіріс революциясының жаңа талабына сай өзгертетін уақыт келді. Егер елімізді ХХІ ғасырда жаңа өркениетті өмірге дайындағымыз келсе, онда біз руxани - тариxи құндылыктарды жаңа теxнологиямен біріктіріп және оны жаxандық желімен (желілік коммуникациямен) қосып жүргізуіміз керек. Осы үш саланы бір жүйе етіп пайдаланғанда түбегейлі мәселелер шешімін табар еді. Дамыған елдер осы идеяны іздеуде.
  3. Тоқ етері не біз дәл осылай жасап алға шығамыз, не мәнгілік шикизат елі болып қаламыз, алпауыттарға жұтылып та кету қаупі жоқ емес. Керек болса мұндай түбегейлі әлеуметтік - саяси шешімді бүкіл халық болып РЕФЕРЕНДУМ арқылы шешуге болады! Халық жаңа ұрпақ қалыптастыруда өзі мақұлдап қабылдаған шешімін өзі қадағалауына да болады. Осындай өркениетті мақсатты шешу арқылы елімізде Конституциялық саяси - әлеуметтік, экономикалық реформалар жүреді. Түбегейлі емес шалағай реформалардан нәтиже шықпағанын халық біліп отыр. Сең қозғала бастады. Оны насырға шаптырмау, апатқа апармау үшін шұғыл іс - шаралар қажет.
  4. Мен экономист ретінде бұл ұсыныстарға ақшаны қайдан алатын көздерін талай айтқам да, керек болса тағыда көрсетіп беремін. Ал биліктегілерге 1 принципті ұстаса жеткілкті, ол қатаң тәртіп, тек ұрламау керек! Белгілі себептермен біз Қытай сияқты аса ауыр жазалау шарасына бара алмаймыз ғой. Ең алдымен биліктегілер ізгілік пен әділеттілікті негізге алу керек. Абайша мұны «нұрлы жүрек ісі» деп білсек те болады. Осыны әр адам, тіпті ұлыларда ұстанса, адам өмірі баянды болады, кемеліне жетеді. Әркім адалдық пен ақиқатты, бір-біріне деген мейірмандылықты ел арасында уағыздау керек. Біз осылайша алда тән құмарлығынан гөрі жан құмарлығына қызығушылыққа басымдылық берілген заманға жетеміз. Керек болса, біз құдайдың алдында бар байлығымызбен жауап бермейміз, керісінше, руxани құндылығымыз бен санамыз қай денгейде екендігімізбен есеп береміз! Сонда руxани адам жамандық жасай алмайды. Себебі оның ар - намысы, моралі жібермейді. Осылайша өркениеттің төріне шыға алған жағдайда, біз Қазақ елі ежелден ата-тегіміз Түркі империясы, Рим империясы сияқты әлемнің алты цивилизациясының бірі болғанын екінші рет дәлелдей аламыз! Іске сәт!

Ардақты әріптестер, қара орман халқым осы ой – ұсынысым туралы пікір білдірулеріңізді сұраймын.

Оразалы Сәбден,

Қазақстан Ғалымдар одағының президенті,

ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты,

э.ғ.д., профессор, академик     

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


  • 2 ай бұрын

    4. Бұл утопия. Адалдыққа шақыру утопия. Жүз пайыз бар шенеуікті ауыстыру керек, 80-90 пайызға қысқарту керек. Көп мекемелерді мүлде жою керек. Адал жұмыс жасайтындар жеткілікті, халық арасында. Бір өзі қазіргі 10 шенеуіктің жұмысын атқара алатын.

    1
    Нұрсұлтан Назарбаев: Мен еліміздің игілігі үшін қызмет ете беремін
    23/05 18:52 0 193
    2
    Tele2 Қазақстан нарығынан кететін болды
    23/05 18:22 0 100
    3
    Оқушыларды жасыл мата алуға міндеттеп жатыр
    23/05 18:09 0 206
    Зеленский Украинаны смартфонмен басқарғысы келеді
    23/05 17:57 0 179
    Таразда зергерлер мен қолөнер шеберлерінің қалашығы ашылды (фоторепортаж)
    23/05 17:51 0 81

    Таныстырылғандар

    Байбек қаланы қоғамдық көлікпен аралап жүр
    Байбек қаланы қоғамдық көлікпен аралап жүр
    Байбек қаланы қоғамдық көлікпен аралап жүр
    Қоғамдық көліктердің бірінде баласымен бірге отырған суретін жарялаған қала басшысы Алматыдағы қоғамдық көліктердің хал-ахуалын айтып өткен.
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 15:00 0 908
    Терминалдың соры  болған қарақшылар қолға түсті (видео)
    Терминалдың соры болған қарақшылар қолға түсті (видео)
    Терминалдың соры болған қарақшылар қолға түсті (видео)
    Алматы облысында қарақшылықпен айналасқан қылмыстық топ ұсталды
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 16:53 0 357
    Әлібек Науаров Құлсарыдан Ақкиізтоғайға дейін 31 шақырымды қалай жүгіріп өтті?
    Әлібек Науаров Құлсарыдан Ақкиізтоғайға дейін 31 шақырымды қалай жүгіріп өтті?
    Әлібек Науаров Құлсарыдан Ақкиізтоғайға дейін 31 шақырымды қалай жүгіріп өтті?
    Жүгіру үшін дүйсенбіні я болмаса сәрсенбінің сәтін күтудің қажеті жоқ
    Аудио тыңдау
    21/05/2019 11:33 0 380
    Украина саған айтам, Қазақстан, сен тыңда!
    Украина саған айтам, Қазақстан, сен тыңда!
    Украина саған айтам, Қазақстан, сен тыңда!
    Украинаның жаңа сайланған президенті Владимир Зеленский ұлықтау рәсімінен кейін елдің саясаты мен жағдайын өзгертуге кірісті
    Аудио тыңдау
    21/05/2019 12:11 0 5918
    "Тірісінде болмап еді бағалы..."
    "Тірісінде болмап еді бағалы..."
    "Тірісінде болмап еді бағалы..."
    Ол үлгілі әке бола білді. Әкелерінің ерлік істерін мақтана айтып жүретін екі ұл тәрбиеледі
    Аудио тыңдау
    21/05/2019 16:41 0 440
    Зеленский Ресеймен бірге референдум өткізуге дайын
    Зеленский Ресеймен бірге референдум өткізуге дайын
    Зеленский Ресеймен бірге референдум өткізуге дайын
    Владимир Зеленскийдің штабы Донбасс мәселесі бойынша Ресеймен бірге референдум өткізу туралы ой толғауда
    Аудио тыңдау
    22/05/2019 01:47 0 732
    Лондон мен Нью-Йорк қалалары жер бетінен жойылуы мүмкін. Неге?
    Лондон мен Нью-Йорк қалалары жер бетінен жойылуы мүмкін. Неге?
    Лондон мен Нью-Йорк қалалары жер бетінен жойылуы мүмкін. Неге?
    Бұл үдеріс теңіз деңгейінің 62 сантиметрден 238 сантиметрге дейін көтерілу қаупін төндіреді.
    Аудио тыңдау
    22/05/2019 09:35 0 2216
    Атырауда болашақ бизнесмендер байқауы өтті
    Атырауда болашақ бизнесмендер байқауы өтті
    Атырауда болашақ бизнесмендер байқауы өтті
    Атырауда болашақ бизнесмендер байқауы өтті
    Аудио тыңдау
    22/05/2019 16:55 0 187
    Әкімдер не себепті телефон тұтқасын көтермейді?
    Әкімдер не себепті телефон тұтқасын көтермейді?
    Әкімдер не себепті телефон тұтқасын көтермейді?
    Қазір әкімдермен байланысу қиын. Неге?
    Аудио тыңдау
    22/05/2019 18:19 0 324
    Өмір үшін күрестен шаршаған қыз Қазақстанға қайта алмай отыр
    Өмір үшін күрестен шаршаған қыз Қазақстанға қайта алмай отыр
    Өмір үшін күрестен шаршаған қыз Қазақстанға қайта алмай отыр
    Шетелдік дәрігерлер де 4-дәрежеге дейін асқынған дерттің дауасын таппады.
    Аудио тыңдау
    23/05/2019 04:04 0 2257
    Жетістікке жету үшін  өнімді жұмыс істеудің 10 қағидасы
    Жетістікке жету үшін өнімді жұмыс істеудің 10 қағидасы
    Жетістікке жету үшін өнімді жұмыс істеудің 10 қағидасы
    Осы қағидалар ішінен өзіңіздің бойыңызда бар әрекеттерді байқаған болсаңыз, онда осы қағида міндеттеелерін орындап көрсеңіз болады.
    Аудио тыңдау
    23/05/2019 04:44 0 273
    Қытай компаниясы Қазақстан заңнамасын белшеден басты
    Қытай компаниясы Қазақстан заңнамасын белшеден басты
    Қытай компаниясы Қазақстан заңнамасын белшеден басты
    Бауыржан Юсупов бұрғылау бригадасының инженер-технологы қызметін қайтару үшін адвокат жалдап, сотта өз құқығын қорғап шығуға барын салған.
    Аудио тыңдау
    23/05/2019 11:07 0 3008
    Бір данасы 50 мың теңге тұратын қазақтың тиыны жарық көрді (видео)
    Бір данасы 50 мың теңге тұратын қазақтың тиыны жарық көрді (видео)
    Бір данасы 50 мың теңге тұратын қазақтың тиыны жарық көрді (видео)
    Алтыннан жасалған 50 мың теңгелік монетаның салмағы 1 келі
    Аудио тыңдау
    23/05/2019 12:00 0 643
    ҰБТ-да қызына көмектескен аудандық білім департаментінің басшысы жазаланды
    ҰБТ-да қызына көмектескен аудандық білім департаментінің басшысы жазаланды
    ҰБТ-да қызына көмектескен аудандық білім департаментінің басшысы жазаланды
    Аудандық білім бөлімінің басшысын жаза күтіп тұр...
    Аудио тыңдау
    23/05/2019 13:58 0 284
    Тоқаев Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы Ұлықбек Есдәулетті қабылдады
    Тоқаев Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы Ұлықбек Есдәулетті қабылдады
    Тоқаев Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы Ұлықбек Есдәулетті қабылдады
    Қасым-Жомарт Тоқаев ұлттық рухани әлеуетті ілгерілету ісінде ақын-жазушылар қауымы маңызды рөл атқаратынын атап өтті.
    Аудио тыңдау
    23/05/2019 16:30 0 110