Қазақстандағы банктер халықтың 43%-ы ауылда тұратынын әлі білмейді

Қазақстандағы банктер халықтың 43%-ы ауылда тұратынын әлі білмейді
Ⓒqamshy.kz

Осыдан 10 жыл бұрынғы дағдарыс кімнің де болса есінде. 2009 жылғы қаржылық дағдарыс Қазақстанның біраз банктерін тұралатып кетті. Сол жылы елімізідің  Альянс банк, БТА банк тәрізді қаржы инститтутары «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қорынан демеу қаржы алып, Үкімет елдегі бірқатар банктердің қанатының астына алған болатын. Ондағы демеу қаржы сомасы 476 млрд теңгені құрады. Артынша бұл банктер қаржы нарығында өздерін банкрот жариялады. Содан бері қандай да бір қиындық туса, үкімет банктерді демеуді назардан тыс қалдырған емес. Зейнетақы қорынан банктерге қаржы бөлу, Ұлттық қордан демеу қаржы бөлу, Самұрық-Қазынадан банктерге үлес қаржы бөлу дейсіз бе, толып жатқан қолдау қаржылар банктерді сауықтыруға жұмсалды. Бірақ бұдан біздегі банк жүйесі халықаралық дәрежеге жете қойған жоқ. Тіпті, өткен жылдың аяғында Халықаралық валюта қорының мамандары Қазақстандағы банк жүйесін сынап та тастады.

Халықаралық сарапшылар алға тартып отырғандай, Қазақстан тәрізді банктеріне шамадан тыс «қорғаныш» болып отырған мемлекет кезікпейді. Бұл ретте Халықаралық валюта қорының мамандары «екінші деңгейлі банктерге зейнетақы қорынан қаржы бөлу дұрыс емес. Үкімет екінші деңгейлі банктерді қолдай бермей, оларға уақытша және қысқа мерзімді қайтарымды түрде көмек көрсету керек. Банктерге демеу қаржы бөлумен емес, оларды тұрақтандыру ісімен айналысқан жөн. Ол үшін халықтың банктерге деген сенімін арттыру керек» – деген болатын.

Отандық мамандардың пайымдауынша да, тұралаған банктер мен қалжыраған қорларға қаржы құю арқылы мәселе шешілмейді. Бұл мәселенің бетін ғана қалқып, түп-төркінін аңғармай өте берудің бір түрі.

«Біздегі банктерде сауатты мамандар жасақталмаған. Егер банк саласына сауатты менеджерлер келген болса, онда біз кез келген дағдарыста қиналмайтын едік. Қай салада болсын, сауатты мамандардың жоқтығы сол саланы тұралатады. Банктерді дағдарыстан алып шығатын сауатты топ менеджерлер легінің қалыптаспауы – сын. Біздегі банктер тек несие берумен ғана айналысып келеді. Банк пен өндіріс арасында жақындық жоқ. Олар экономиканың нақты секторын қаржыландырудан қашқақтайды. Халыққа несиеге беретіндері депозитте жатқан қаржылары. Депозиттегі қаржыны ұзақ мерзімге несиеге беру үшін үлкен тәуекел керек. Біздегі банктердің жұмысын тұрақтандыру үшін банк пен өндіріс арасы тығыз байланыста болуы керек. Түсімі мол өндіріс орындарын қаржыландырып, ірі-ірі жобаларға қаржы салынса ғана банктердің қаржысы қайтарымды болады. Сонда олар Үкіметке алақан жаймайды», - дейді экономист-ғалым Бейсенбек Зиябеков.

Маманның айтуынша, осылайша дағдарыс кезінде банк секторының да жұмысын жандандыруға болады. Олай етпесек, біздегі банктер «бел қайыстырмай, Үкімет қолдайды» деп отыра беретін күйге жетті.

Бейсенбек Зиябековтың пікірін қаржыгер Арман Мусин де қуаттап отыр. Қаржыгердің байыптауынша, осы уақытқа дейін Үкімет банктерді қолдап келді. Ендігі кезекте банктер де «алмақтың да салмағы бар екенін» сезінуі тиіс

«Банктердің қай салаға несие беретінін ескерсек, саудаға-19,7%, құрылысқа 12,8%, өнеркәсіпке 11,5%, көлікке 3,2%, ауыл шаруашылығана 2,1% арзан несие берген. Арзан дегендерінің 7-14 пайыздың аралығын құрайды. Аңғарсақ, өнеркәсіпке бөлінген қаржы мардымсыз. Ауыл шаруашылығына бөлініп отырған қаржы да ауыз толтырып айтарлықтай емес. Қазір банктер үшін жекелеген адамдарға 28 пайызбен несие беру тиімді болып отыр. Біздегі банктердің қолынан келетін тірлігі – осы. Алдағы уақытта осы мәселені Үкімет банктерге төтесінен қоя білу керек. Банктерді жекеменшіктің қолына тұтастай беріп қою да дұрыс емес. Осы арқылы біз арзан несие жүйесін қолданыстан шығарып алдық. Банк пен халық арасында алшақтық пайда болды. Елдегі несиенің пайыздық көрсеткіші соңғы 10 жылда бір түскен емес. Ал бұл дағдарыстың үстіне дағдарыс жамап, инфляцияны қоюландыра беретін жайт. Ал инфляцияны жеңбей, Үкіметтің жоспары дұрыс орындалмайды. Елдегі ақша-несие саясатын жүйелемей, дағдарыс та басымыздан кетпейді. Сондықтан бұл арада банк секторының жұмысын дұрыстау қажет», - дейді қаржыгер Арман Мусин.

Қаржыгердің байыптауынша, «ақша-несие саясатын біз айналымдағы ақшаны көбейту» деп қана қарамауымыз керек. Ол ақшаны жұмыс істету жағын қарастырумыз керек. Несиеге берілген қаржы да жұмыс істеп тұруы керек.

«Кезінде халыққа дұрыс түсіндіру жұмыстары жүргізілмеді. Қарапайым халық 2005 жылдары несиені тегін ақша тәрізді қаулатып алды. Артынша  оны банктерге қайтармай қашты. 2009 жылы бірқатар банктердің жағымсыз несие қоржыны еселеп көбейді. Осыдан барып дағдарыстың үстіне дағдарыс жамап алдық. Ал мұндайда Үкіметтен қолдау қаржы бөле беру ол уақытша дем беру. Осыны сезінсе банктер өндіріс орындарын қолдап, оларға арзан несие беріп,  оларға түскен түсімдерінен пайыздарын алып отыруы керек еді. Бірақ мұндай капитализмді біздің банктер меңгере алмай жатыр»,- дейді Арман Мусин.

Сондай-ақ мамандардың байыптауынша, Қазақстандағы банктер республика халқының 43 пайызы ауылда тұратынын әлі ескермей жатыр.

«Республика халқының 43 пайызы ауылды жерлерде тұрады. Банктер ауылда қалай жұмыс істеуі керектігін терең меңгерген жоқ. Ауыл шаруаларын арзан несиемен қамту әлі жолға қойылған жоқ. Кезінде Кеңестік кезеңде банктер тарапынан ең көп қаржыландырылатын сала ауыл шаруашылығы болған. Мұнайдан кейінгі негізгі экспортқа шығарып отырған өніміміз астық болғаннан кейін осыған орай түрлі идеяларды жүзеге асыруға болатын еді. Ауылды жерлерде заманға сай астық терминалдарын құру, наубайханаларды қаржыландыру, ұн тартатын диірмендер желісін құру оны қаржыландыру, мал бордақылау орталықтарын қаржыландыру тәрізді жұмыстар қайтарымсыз болмайды. Бірақ біздегі банктер тек шетелден қарыз әкелеп, оның үстіне үстеме қосып халыққа несие беруді жақсы меңгерген. Ал банктер қиналса Үкімет те оларды қолдауға дайын. Бірақ бұл бізді дағдарыстан алып шығатын жол емес. Тұралаған банктер мен қорларға қолдау көрсете беру арқылы дағдарысты өзімізден алыстата алмаймыз. Керісінше, біз оған жақындай түсеміз. Сондықтан елдегі банктерді ауылды қаржыландыруға, өндірісті арзан несиемен қамтуға, шағын бизнеске қаржы беруге тереңірек бағыттаған абзал», - дейді Арман Мусин.

Қарлығаш Зарыққанқызы

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    "Астана атауын ауыстыруға наразы" тұрғынды полиция ұстады
    21/03 13:10 0 304
    2
    "Вашингтонмен салыстыратындар не білімсіз, не пропагандист..."
    21/03 13:06 0 107
    3
    Димашты Мәскеу халқы қалай қарсы алды? (видео)
    21/03 12:53 0 133
    Облыс әкімі: Қазақ тілі қытай тілінен қиын емес шығар?
    21/03 12:41 0 181
    Әз Наурыз туралы таза шындық...
    21/03 11:31 0 150

    Таныстырылғандар

    Банктер Үкіметтен ақша алып, оны халыққа жоғары пайызбен несиеге беріп отыр – экономист
    Банктер Үкіметтен ақша алып, оны халыққа жоғары пайызбен несиеге беріп отыр – экономист
    Банктер Үкіметтен ақша алып, оны халыққа жоғары пайызбен несиеге беріп отыр – экономист
    Қазір елдегі банк саласына қатысты сын айтушылар да, жанашыр пейілмен ақыл-кеңес берушілер де жетіп-артылады
    Аудио тыңдау
    15/03/2019 16:38 0 2020
    Самал Еслямова «Азияның үздік актрисасы» атанды
    Самал Еслямова «Азияның үздік актрисасы» атанды
    Самал Еслямова «Азияның үздік актрисасы» атанды
    «Бұл өте ірі жетістік. Шығармашылық команданы шын жүректен құттықтаймын!»
    Аудио тыңдау
    18/03/2019 07:20 0 686
    Жәрдемақы көбейгенмен, мәселелер азаймайтынын Үкімет біле ме?
    Жәрдемақы көбейгенмен, мәселелер азаймайтынын Үкімет біле ме?
    Жәрдемақы көбейгенмен, мәселелер азаймайтынын Үкімет біле ме?
    Биылғы жылдың 1 шілдесінен бастап мемлекеттік бюджет қызметкерлерінің жалақысын өсіру үшін Ұлттық қордан 980 млрд теңге алынады
    Аудио тыңдау
    18/03/2019 09:31 0 790
    Атырауда өзен жағалауынан 4,3 тонна өлі балық жиналды
    Атырауда өзен жағалауынан 4,3 тонна өлі балық жиналды
    Атырауда өзен жағалауынан 4,3 тонна өлі балық жиналды
    Атырау облыстық әкімдігі Жайық өзеніне ғылыми зерттеу жүргізуге 80 млн теңге бөлді
    Аудио тыңдау
    18/03/2019 09:41 0 360
    Әлемнің үздік 3 банкінің қатарына қазақстандық банк кірді
    Әлемнің үздік 3 банкінің қатарына қазақстандық банк кірді
    Әлемнің үздік 3 банкінің қатарына қазақстандық банк кірді
    12 наурызда Нью-Йоркте "Global Finance" журналы жыл сайынғы дәстүр бойынша 26-шы рет әлемнің үздік банктерін марапаттады.
    Аудио тыңдау
    18/03/2019 15:07 0 920
    "Конордың өмірінде маңызды сәт туды"
    "Конордың өмірінде маңызды сәт туды"
    "Конордың өмірінде маңызды сәт туды"
    Егер қорқынышын тыйып, Нурмагомедовты жеңе алмаса, бұл өмір соңына дейін маза бермейтін болады
    Аудио тыңдау
    18/03/2019 16:52 0 842
    Қазан шұңқырлар. Адамзаттың Жер-ананы қорлағанының дәлелі дерсің...
    Қазан шұңқырлар. Адамзаттың Жер-ананы қорлағанының дәлелі дерсің...
    Қазан шұңқырлар. Адамзаттың Жер-ананы қорлағанының дәлелі дерсің...
    Адамның атақ абырой, ақша-дәулет үшін Жер-ананың байлығын қалай тонағанын, жазылмас терең жараны қалай салғанын көріңіз
    Аудио тыңдау
    19/03/2019 09:26 0 316
    Наурыз көжені ұлттық брендке айналдырудың 3 тетігі
    Наурыз көжені ұлттық брендке айналдырудың 3 тетігі
    Наурыз көжені ұлттық брендке айналдырудың 3 тетігі
    Егер біз отандық кәсіпорындарға наурыз көжені жасауды міндеттесек, оның жасалу технологиясы да дами түсетіні даусыз.
    Аудио тыңдау
    19/03/2019 09:21 0 261
    Ұшқын Жамалбек: Мен мұнда жалғызбын, менің туыстарым сіздерсіздер...
    Ұшқын Жамалбек: Мен мұнда жалғызбын, менің туыстарым сіздерсіздер...
    Ұшқын Жамалбек: Мен мұнда жалғызбын, менің туыстарым сіздерсіздер...
    "Сен өзің бөлек өскен бөлтіріксің ғой. Өз орманыңа келдің. Енді осы далада ізің қалсың. "
    Аудио тыңдау
    19/03/2019 13:48 0 684
    Марғұлан Сейсембай: Тәуелсіздігімізді жоғалтуға бір-ақ адым қалады...
    Марғұлан Сейсембай: Тәуелсіздігімізді жоғалтуға бір-ақ адым қалады...
    Марғұлан Сейсембай: Тәуелсіздігімізді жоғалтуға бір-ақ адым қалады...
    Үкімет мемлекеттік бағдарламалары бойынша мойнына алған міндеттерінің біреуін де толық орындамай отыр!
    Аудио тыңдау
    19/03/2019 15:50 0 1970
    Серікболсын Әбділдин: Тілімді тістеп қалғым  келмейді...
    Серікболсын Әбділдин: Тілімді тістеп қалғым  келмейді...
    Серікболсын Әбділдин: Тілімді тістеп қалғым  келмейді...
    Серікболсын Әбділдинмен болған сұхбатты назарларыңызға ұсынады
    Аудио тыңдау
    20/03/2019 10:23 0 5287
    Қара шаңырақты сыйламаған қара келін
    Қара шаңырақты сыйламаған қара келін
    Қара шаңырақты сыйламаған қара келін
    Қайнағам жоқ екен деп қара шаңырағын сыйламай төрге шығатын мені бір көргенсіз деп пе еңдер?
    Аудио тыңдау
    20/03/2019 16:07 0 529
    Жанат Ешмағамбетов ҚР әділет министрінің орынбасары қызметінен босатылды
    Жанат Ешмағамбетов ҚР әділет министрінің орынбасары қызметінен босатылды
    Жанат Ешмағамбетов ҚР әділет министрінің орынбасары қызметінен босатылды
    Әділет министрінің орынбасары лауазымына 8 сәуір 2016 жыл тағайындалды.
    Аудио тыңдау
    20/03/2019 17:08 0 256
    Шымкентте Назарбаев даңғылы пайда болды
    Шымкентте Назарбаев даңғылы пайда болды
    Шымкентте Назарбаев даңғылы пайда болды
    Мұндай шешім қалалық мәслихаттың сессиясында қабылданды.
    Аудио тыңдау
    20/03/2019 18:22 0 196
    Назарбаевтың өміріндегі қызықты деректер (видео)
    Назарбаевтың өміріндегі қызықты деректер (видео)
    Назарбаевтың өміріндегі қызықты деректер (видео)
    Елбасы отыз жыл ішінде тәуелсіз республиканың іргетасын қалап, Орта Азиядағы көшбасшы ел қатарына жеткізді
    21/03/2019 10:35 0 316