Қазақстанда бала өсірудің машақаты: Жәрдемақы қай жыртықты жамайды?

Қазақстанда бала өсірудің машақаты: Жәрдемақы  қай жыртықты жамайды?

Шілде айында Қазақстанның 18 миллионыншы тұрғыны дүниеге келді. 2020 жылға дейін қазақстандықтар санын 20 миллионға жеткізу мақсатына бір табан  болса да жақындадық. Егер көп балалы отбасыларға мемлекет тарапынан көрсетілетін жәрдемақы мен жас отбасыларға, сонымен қатар дүниеге келген әрбір баланың күтіміне арналған жәрдемақы мөлшері өсіп, жағдай жасалса бәлкім туу деңгейі бұдан жоғары көрсеткішті көрсетерме еді, кім білсін? Десек те бал ашпай нақты цифрларға сүйенсек.

Қазақстанның демографиялық мәселесін шешу үшін түрлі сыйақылар, жеңілдіктер қарастырылды. Десек те күнін әрең көріп жүрген көп балалы отбасылар баршылық. Оның ішінде үлкен отбасын асырап отырған жалғыз басты аналар мен әкелер де бар. Оларға қалталы азаматтардың көмек қолын созып жүрген жағдайлар да аз емес. Дегенмен, бір айлық азық-түлікпен қамтамасыз етіп немесе балаларына бір қысқа жылы киім сатып алып бергеннен жағдай түзелмейтіні анық. Бұл іштен ғана емес, мемлекеттік деңгейде шешілуі қажет.

«Қазақ көбею керек!» деп әр бұрышта ұрандатамыз. Осы кезде жаңа отбасын құрған жас отбасылар Қазақстанда көп балалы болағынымызбен, олардың барлығын бірдей қажеттімен қамтамасыз ете аламыз ба? Сапалы білім, сенімді медициналық көмек бере аламыз ба деген секілді сұрақтар мазалайды. Qamshy.kz ақпарат агенттігі Қазақстанда бала асыраудың машақаты қандай, мемлекет тарапынан қандай жағдайлар жасалғанын және ол қазақстандық отбасылар үшін жақсы өмір сүруге көмегін тигізе ала ма деген сұраққа жауап іздеуге тырысты.

Бала күтіміне берілетін жәрдемақы

2017 жылдың басында-ақ бюджетпен базалық көрсеткіштер бекітіліп қойған. Соған сай, бірінші балаға – 13070 теңге, екінші балаға – 15452 теңге, үшінші балаға – 17812 теңге, ал төртінші және одан да көп балаға 20195 теңге төленеді.  Ал егер егіз бала дүниеге келсе, олардың әр қайсысына жеке-жеке жәрдемақы қарасытырылған.

Әйелдер бала күтіміне байланысты декреттік демалысқа кететіндіктен, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры ай сайын аналардың орташа жалақысының 40%-н төлеп отырады.

Ал мүмкіндігі шектеулі балаларды тәрбиелеп отырған отбасылардың жағдайы өзгерек. Оларға тағайындалған жәрдемақы мөлшері 25682 теңге. Бұл қаржы отбасының кірісіне байланысты емес. Яғни отбасындағы кіріс мөлшері қанша болса да аталған сомманы алуға құқылы.

Бұл ретте балалардың мүгедектік тобына қатысты да берілетін жәрдемақы мөлшері әртүрлі болатынын ескеру керек.

Мемлекет тарапынан берілетін жәрдемақы бір бала күтіміне жеткілікті ме?

Мұнай бағасының түсуі, девальвация, экономикадағы тұрақсыздық, дағдарыс сайып келгенде жаппай қысқарту мен қымбатшылыққа соғатыны белгілі. Осындай нарық заманы мен қымбатшылық жайлаған уақытта балаға қажеттінің барлығын сатып алу қалтаға ауырлық етеді.

Дүниеге келген балаларға кететін шығынды орташа есеппен есептеп көрейік.

  1. Жөргек – санына байланысты бағасы 3000-7000 арасында.
  2. Егер ана сүті аздық етсе қосымша берілетін тамақ тағы бар. Жасанды сүт. Құрамына байланысты бағасы 1000 – 20 000 дейін барады. Ешкіні сүтінде бар дәрумендермен байытылғандары тіптен қымбат.
  3. Медициналық тексеру – тіркеуі барлар тұрғылықты жері бойынша жергілікті емханада ақысыз тексеріледі. Ауруханаға жату қажет болғанда жолдамаңыз болса ауруханаға жатып емделу тегін.

Басқа да шығындарды есептемегенде жергөк пен қосымша тамаққа орта есеппен 20 000 теңге кетеді. Ал мемлекеттен бір балаға берілетін 13 мың теңге тек жөргекке жетеді екен.

Бала өседі. Онымен қоса оған кететін шығын да артады. Әрбір ата-ана бауыр еті баласына ең жақсысын ұсынуға  тырысады. Сапалы ойыншық, қымбат киім, саябаққа апару секілді қыдыртуы тағы бар.

Қазір ойыншыққа лицензиясы бар, денсаулығына еш зиянын тигізбейді деген сапалы ойыншықтардың  бағасы – 1000 теңгеден басталып керек десеңіз 100 мыңға дейін жетіп ары қарай аспандап кете береді.

Балаңызға қарапайым көлікті алып бересіз бе, әлде пультпен басқарылатын, үлкендердің жүргізетін көлігінен аз ғана айырмашылығы бар ойыншықты сатып аласыз ба оны қалтаңызға қарап шешесіз.

Киім-кешек бағасы да көңіл көншітпейді. Балаларға арналған киімдер өлшемі кішкентай болса да, құны қомақты. Балаңызды бастан аяқ киіндіру үшін қалтаңызда кемінде 50 мың теңгеңіз болу керек. Әсіресе мектепке барар кезде тек киім сатып алумен шектелмей, оған қосымша  кеңсе тауарлары, портфеліңізді тағы қосыңыз.

Әріге бармай баланың балабақшаға беру ақысын алайық. Бұл уақытқа дейін балаға берілетін жөргекпұл да тоқтайды. Екі жақтап жұмыс істеп балаларын асырауды мақсат тұтқан отбасылық жұп баласын балабақшаға береді. Ондағы орташа баға баланың жасына байланысты 25 мың теңгеден бастау алады.

Тізбектей берсең көп. Десек те, ең маңызды және көзге көрінетін шығындар да осылар. Мұның барлығы тек бір балаға ғана кететін шығын.

Ал көп балалы отбасылар үйдегі үлкенінің киген киімін тоздырып, ойнаған ойыншығы бүтін жетсе соны місе тұтады.

Әр адам баланы ең алдымен өзі үшін дүниеге алып келетін анық. Оны тәрбиелеп, қатарға қосып, асырау әр ата-ананың басты борышы. Сол үшін ол аянбай еңбек етеді, өзі тоя жемесе де қолындағы бар дәмдісін баласының аузына тосады, өзі 5 жыл бұрынғы тозығы жеткен киіммен жүрсе де бауыр еті баласына соңғы үлгідегі сәнді киім алып беруге тырысады. Қазір қатарынан қалмауы үшін қымбат ұялы телефондарын да ұстатып қойды.

Осындай жарқыраған заманда балаңызды қажеттімен де, қажетсізбен де көмкеріп қоя аласыз. Оған бірінің жағдайы келсе, енді бірінің мұршасы бола бермейді. Қазақстандағы орташа жалақы 100 мың теңгеге жетпейді. Баспана болмаған жағдайда пәтерақы, азық-түлік, жол ақысына кететін шығындар да біраз отбасын қыспаққа алып отырғаны жасырын емес.

«Балаңа кеткен қаржыны шығын деу күнә, іштен шыққан баланың қуанышы мен бақыты үшін жұмсалған қолдың кірі не тәйірі», - десек те әлеуметтік жағдай, қаржылық қиындық бар.

«Жағдайың болмаса баланы не үшін алып келесіңдер? Ал баланы дүниеге алып келген екенсің, мемлекетке міндет қылмай өзің бақ» дейтіндер де табылады. Дұрыс-ақ. Алайда демография сияқты ауқымды мәселені жекелеген отбасы болып емес, ұйымдасқан, жақсы ойластырылған стратегия арқылы жүзеге асатынын естен шығармайық. Ата-ана онсыз да шамасы келгенше үкімет көмектессе де, көмек қолын созбаса да өз баласын өзі бағатыны анық. Алайда екінші құрылған жаңа отбасы сондай машақатты көре тұра көп балалы болуға жүрегі дауалайды ма екен?

Бір үзік сыр

Тарихқа үңілсек қазақ халқы талай нәубеттерді бастан өткерді. Соғысты да, қолдан жасалған ашаршылықты да, түрлі революцияны. Осындай қиын қыстау заманда көптеген қара көз қазақ қаза болды. Миллиондаған қандасымыз қырылды.

Қазір етек-жеңімізді жинап, тәуелсіздігімізді алып, тарыдай шашылған қазақты тарихи отанына оралуына жағдай жасап жатырмыз.

Көп балалы отбасыларға түрлі қаржы түріндегі сыйақылар қарасытырылып, жас отбасыларға жергөкпұл бекітілді. Осылайша шытынаған Қазақстанның демография мәселесін қолымыздан келгенше жамап, қалпына келтіруге тырысып бағып жатырмыз.

Ата-бабамыздың білегінің күшімен найзаның ұшымен сақтап қалған кең байтақ жерінде осыдан бірнеше жыл бұрын ғана 17 миллион халық тұрды. Әлемдегі жер көлемі бойынша 9-шы орынды алатын Қазақстан секілді ел үшін бұл төмен көрсеткіш. Сондықтан сырттан келетін қауіп те күшті еді.

Барлығын саралай келе қара көз қазақтың санын көбейту алдыңғы шептегі басты мәселелердің қатарына қосылды. Демографияны көтеру үшін түрлі жол мен әдістер бар. Оның бір сара жолы – дүниеге көптеп бала алып келу. Болашақта Қазақстанды жаңа, жоғары деңгейге көтеретін тағы бір қазақстандыққа дүние есігін ашуға мүмкіндік беру. Қазақстың кең-байтақ дархан даласын қорғап, келер ұрпаққа мирас ретінде жеткізетін қазақтың санын көбейту арқылы күшті біріктіру. Сол үшін әрбір қазақстандық баласының аш, жалаңаш қалмасына, сапалы білім алып, қажетті медициналық көмек көрсетілетініне сенімді болатын жағдайға жету жолында жасалып жатқан қадамдардың кем-кетігі тезірек бітеліп, түзелсе деген ниет білдіреміз.

Әсем Әлмұханбет

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


  • 1 жыл бұрын

    Бул маселе шешимин омири таппайтын маселе. Жастар баланы дуниеге акелу былай турсын уйленуге коркады. Себеби тусиникти, акша жок.Акша жок жерде адам шарасыз куй кешеди. Казакстанда айлык жалакы тек тамагынан артылмайды, калганын кредит алып оны отеумен журеди.

    • 1 жыл бұрын

      позорбайдың политикасы!!!!

      • 1 жыл бұрын

        Автор,сіз көпбалалы отбасыларға арналған қайдағы сыйақыларды айтып отырсыз?Ашалап жазсаңыз жақсы болар еді,қандай жеңілдіктер бар дегендей келесі мақалаңызда.Әйтпесе,біз Ресейдің,Саудияның,Еуропаның балаларына арналған жәрдемақылары мен жеңілдіктерін білеміз,ал,біздегілер әрқашанда ауыздарын қу шөппен сүртіп отырады.Оның үстіне он сегізге дейін балалары бар көпбалалы отбасыларға төленетін өте аянышты жағдайдағы 1МРП,яғни,1АЕК-ті де кенже балаң 3-ке толса болды алып тастағалы жатыр,міне,сол туралы да мәселе көтеріңіздер.Анасы жұмысқа шықсын дейді үкімет!Ал,шиеттей бала-шағаны кім бағады?!

        1
        Қырғыздардың сүйіктісіне айналған қазақ көкпаршысы (видео)
        19/05 18:21 0 683
        2
        Арнольд Шварценеггерге шабуыл жасаған кім? (видео)
        19/05 18:11 0 359
        3
        Қазақстандағы жалғыз каллиграф – Асылбек Орынбасаров (сұхбат, фото)
        19/05 17:50 0 186
        Ғажап! Мешіт күмбезін көтеруге көмектескен көгершін(видео)
        19/05 16:36 0 575
        Жол апаты әйел адамның өмірін жалмады (видео)
        19/05 14:01 0 721

        Таныстырылғандар

        Қате дағдылар: сіз өміріңізді қалай қиындатып жүргеніңізді білесіз бе?
        Қате дағдылар: сіз өміріңізді қалай қиындатып жүргеніңізді білесіз бе?
        Қате дағдылар: сіз өміріңізді қалай қиындатып жүргеніңізді білесіз бе?
        Күзетші немесе аула сыпырушы болып қызмет етіп, 60 мың теңге жалақымен бақытты күн кешіп жатқандар да бар.
        Аудио тыңдау
        15/05/2019 02:55 0 677
        Айлығын ала алмай жүрген ақтаулық жұмысшылар қаланы тазартудан бас тартты
        Айлығын ала алмай жүрген ақтаулық жұмысшылар қаланы тазартудан бас тартты
        Айлығын ала алмай жүрген ақтаулық жұмысшылар қаланы тазартудан бас тартты
        «Қала жолдары» коммуналдық  мемлекеттік кәсіпорнының жұмысшылары сәуір айындағы жалақыларын төлеуді талап етті
        Аудио тыңдау
        15/05/2019 11:18 0 274
        Жаңа жылдан бері жалақы алмаған жұмысшылар наразылық білдіруде
        Жаңа жылдан бері жалақы алмаған жұмысшылар наразылық білдіруде
        Жаңа жылдан бері жалақы алмаған жұмысшылар наразылық білдіруде
        Петропавлда вагон шығарумен айналысатын "Зиксто" зауытының жұмысшылары үш айға жақын жалақыларын алмағандарын айтып, наразылық білдірді
        Аудио тыңдау
        15/05/2019 17:07 0 290
        Қазақ ауа-райын ертеден болжаған: "Құралай салқыны" туралы білесіз бе?
        Қазақ ауа-райын ертеден болжаған: "Құралай салқыны" туралы білесіз бе?
        Қазақ ауа-райын ертеден болжаған: "Құралай салқыны" туралы білесіз бе?
        Мұны қазақ "Құралай салқыны", "Құралай желі" деп атап кеткен.
        Аудио тыңдау
        16/05/2019 01:11 1 5461
        ҰБТ-2019: жас түлектерді қандай "тосын сый" күтіп тұр?
        ҰБТ-2019: жас түлектерді қандай "тосын сый" күтіп тұр?
        ҰБТ-2019: жас түлектерді қандай "тосын сый" күтіп тұр?
        Ақылы бөлімге түсу үшін талапкерлерге 4 ҰБТ біріне қатысып, шекті балл жинаса жеткілікті.
        Аудио тыңдау
        16/05/2019 01:59 0 539
        Ат мінгізген айып па?
        Ат мінгізген айып па?
        Ат мінгізген айып па?
        Тіпті Тоқаевтың өзі бұл істі қатаң бақылауына алып, шара қолданатынын жеткізген-ді.
        Аудио тыңдау
        16/05/2019 12:42 0 2497
        Назарбаев: Мен тек жаңа президентке қолдау көрсетемін
        Назарбаев: Мен тек жаңа президентке қолдау көрсетемін
        Назарбаев: Мен тек жаңа президентке қолдау көрсетемін
        Сондай-ақ Назарбаев аздаған қолайсыздық тудырған мәселелер туралы да пікір білдірді.
        Аудио тыңдау
        16/05/2019 14:30 0 1464
        Мопед мінген бозбала  мотор үстінде мәңгілік сапарға аттанды  (Видео)
        Мопед мінген бозбала мотор үстінде мәңгілік сапарға аттанды (Видео)
        Мопед мінген бозбала мотор үстінде мәңгілік сапарға аттанды (Видео)
        Қатты жылдамдықпен келе жатқан екі дөңгелекті көліктің иесі оқиға орынында тіл тартпай кетті.
        Аудио тыңдау
        16/05/2019 15:45 0 1557
        Тоқаев Қытай шенеунігін қабылдады: Не айтты?
        Тоқаев Қытай шенеунігін қабылдады: Не айтты?
        Тоқаев Қытай шенеунігін қабылдады: Не айтты?
        ҚХР Мемлекеттік кеңесі Премьерінің орынбасары Қазақстанға алғаш рет сапармен келгенін атап өтіп, біздің еліміздің жақсы әсер қалдырғанын айтты.
        Аудио тыңдау
        16/05/2019 16:08 0 500
        Көпбалалы аналардың тісін емдетуіне дейін бюджеттен ақша бөлінген: неге білмейміз?
        Көпбалалы аналардың тісін емдетуіне дейін бюджеттен ақша бөлінген: неге білмейміз?
        Көпбалалы аналардың тісін емдетуіне дейін бюджеттен ақша бөлінген: неге білмейміз?
        Атаулы әлеуметтік көмекке қатысты сұрақтарды Smart Astana қосымшасынан білуге болады.
        Аудио тыңдау
        16/05/2019 16:49 0 1509
        Елордадағы митинг: Сұлтанов сұраққа жауап беруді ғана біле ме? (видео)
        Елордадағы митинг: Сұлтанов сұраққа жауап беруді ғана біле ме? (видео)
        Елордадағы митинг: Сұлтанов сұраққа жауап беруді ғана біле ме? (видео)
        16 мамыр күні Нұр-Сұлтан қаласында көп балалы және жалғыз ілікті аналардың наразылығы өтті
        Аудио тыңдау
        16/05/2019 17:14 0 2771
        Шри-Ланка қарызын қайтара алмай, Қытайға жерін берді
        Шри-Ланка қарызын қайтара алмай, Қытайға жерін берді
        Шри-Ланка қарызын қайтара алмай, Қытайға жерін берді
        Қытайға 1 млрд доллардан аса қарыз Шри-Ланка ақыры өз аумағындағы "Хамбантота" айлағын ҚХР иелігіне берді
        Аудио тыңдау
        16/05/2019 23:52 1 9354
        Қабыл болған ата-ана тілегі: Тоқаевтың президент болуын сұраған
        Қабыл болған ата-ана тілегі: Тоқаевтың президент болуын сұраған
        Қабыл болған ата-ана тілегі: Тоқаевтың президент болуын сұраған
        "Мен сол кезде осындай бақытты әрі жауапкершілігі мол тіршілік біздің Жомартқа да бұйырғай деп тілек тіледім.
        Аудио тыңдау
        17/05/2019 14:33 0 617
        Ержан Максим Нұр-Сұлтан қаласында алғашқы концертін береді
        Ержан Максим Нұр-Сұлтан қаласында алғашқы концертін береді
        Ержан Максим Нұр-Сұлтан қаласында алғашқы концертін береді
        Концертте, сонымен қатар, әнші Сәкен Майғазиев, Мөлдір Әуелбекова, Ренат Гайсин, Айқын Төлепберген өнер көрсетеді деп жоспарлануда.
        Аудио тыңдау
        17/05/2019 15:38 0 211
        Уәдесінде тұру үшін ломбардқа дүние-мүлкін салған кандидат кім?
        Уәдесінде тұру үшін ломбардқа дүние-мүлкін салған кандидат кім?
        Уәдесінде тұру үшін ломбардқа дүние-мүлкін салған кандидат кім?
        Қазір "кандидат қатарлы" үгіт-насихат науқанында жұмыс жасауда.
        Аудио тыңдау
        18/05/2019 02:54 0 1340