Қазақша сөйлемейтін шенеуніктер қазақты қалай басқарады?

Қазақша сөйлемейтін шенеуніктер қазақты қалай басқарады?
Ⓒqamshy.kz

Тәуелсіздік алғанымызға ширек ғасырдан асса да, қазақ тіліне мұрнын шүйіре қарайтындар бар. Әсіресе, коммунистік партияның шекпенінен шыққан шенеуніктер мен солардың ізіне ергендер мемлекеттік тілде сөйлеуді мүлде қажет етпейді. Qamshy.kz ақпарат агенттігі сондай шенеуніктердің бір тобын назарларыңызға ұсынады.

Орысша сөйлегенде орыстардың өзін шаң қаптырып кететін кейбір шенеуніктер қазақшаға келгенде тегіс жерде сүрінеді. Сүрінеді дейміз-ау, омақаса жығылады.

Мысалы, 2016 жылдың мамыр айында Ішкі Істер министрі Қалмұханбет Қасымов Мәжіліс депутаты Генадий Шиповскихтің қазақша сауалына орыс тілінде жауап беріп, біраз назарға іліккен болатын.
Мәжіліс депутатының «Соңғы сегіз жылдың көлемінде республика бойынша уақытша оқшаулау орталығы, бейімделу мекемелеріне 70 мыңнан астам кәмелетке толмаған жасөспірім жеткізілді. Сізге сұрағым, осы көрсеткіштерді азайту үшін нақты қандай іс-шаралар қолданып жатырсыздар?», - деген сұрағына министр Қалмұханбет Қасымов былай деп жауап берген: «Сұраққа рахмет! Рұқсат болса, мен орысша жауап берейін. Я сказал, что нам надо заниматься. Какие школы нам надо решать. Всего у нас 8 учебных заведений и всего одна спецшкола для тех, кто совершил преступление».

Министр Қасымов «Тілдер туралы» заңда анық көрсетілген «Мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдардың азаматтардың өтініштеріне жауаптары және басқа құжаттар мемлекеттік тілде немесе өтініш етілген тілде қайтарылады», - деген талапты ұмытып кеткен бе, әлде қаперіне ілмей ме, ол жағы түсініксіз.

Қалмұханбет Қасымов

Қазақ тілін білмейтін қазақты көрсек оған еш мән бермейміз, бұл құбылысқа халықтың еті үйреніп кеткен. Ал біздің мемлекеттік тілімізді білетін өзге ұлттың азаматын көрсек, ауызымыз ашылып, қызықтап, таңырқап қалатынымыз рас. Оларды ерекше құрметке бөлеп, мәртебесін асқақтатып жіберуге дейін барамыз.

Мысалы, биыл қаңтар айында депутат Наринэ Микаелян «Қазақстан Республикасы мен Вьетнам Социалистік Республикасы арасындағы ұстап беру туралы шартты ратификациялау туралы» заң жобасын толықтай қазақ тілінде қорғап шығып, мәжіліс төрағасы Нұрлан Нығматуллиннің ерекше қолпаштауына ие болды. Ал ең сорақысы – дәл сол жиында бірқатар лауазымды тұлғалар өздерінің баяндамаларын орыс тілінде жасап, қойылған сұрақтарға да ресми тілде жауап қатты.

Қазақ тілін жалпыға бірдей міндеттеудің орнына, «Сұрақ қойылмаған тілде жауап бермегендер қызметтен қуылсын!» деген заңды мақұлдап қойғанымыз тағы бар.

Қазақ тілінде екі сөздің басын құрап айта алмайтын, өз ойларын ашық жеткізе алмайтын шенеуніктердің басым көпшілігі – қазақтар. Сонымен қатар елімізде бір емес бірнеше тілді қатар меңгерген азаматтар да жоқ емес. Қаны қазақ, жаны қазақ азаматтарымыз кез келген тілді оңай меңгеріп алатыны сөзсіз. Тек өзінің ана тілінен басқа...

Өзге тілдерді біліп, өз тіліне құрметін жоғалтқандардың қатарын Ерлан Ыдырысов толықтырады. Ағылшын тіліне судай, емін-еркін сайрап тұрған французшасы тағы бар, онымен қоймай Пәкістанның ресми тілі – урду тілін де сол елдің азаматтарындай жақсы біледі. Хинди тіліне де жетік полиглоттың қазақ тіліне үйренуге сауаты жетпей қалған тәрізді.

Ерлан Ыдырысов

Өз ана тілінде сөйлеуді қажат етпейтіндердің қатарында еліміздің мақтанышы, ғарышкер Талғат Мұсабаев та бар. Кез келген жиында, кез келген сұхбатында өзінің мәлімдемесін толыққанды орыс тілінде жасап жүрген ғарышкердің бұл қылығы бір емес, бірнеше рет сынға іліккен.

Талғат Мұсабаев

Билік басында қазақша майын тамызып сөйлейтіндерден гөрі қазақ тіліне қырын қарайтын шенеуніктердің қарасы көп. Бұл күні бүгін қылаң берген құбылыс емес. Еліміз тәуелсіздігін алғалы бері шешімін таппай келе жатқан мәселе.

Онымен қоймай, толыққанды қазақ тілінде баяндама жасаған аудан әкімін сынның астына алған Шымкент қаласының әкімі Нұрлан Сауранбаев та халықтың ашу-ызасын тудырған болатын.

«Елбасы бізге пример де көрсетіп жатыр. Везде на всех мероприятиях должны вестись на двух языках. Вот вы Послание Жолдауды соңғы естідіңіз ғой? Два вопросты Елбасы қазақша айтты, екі вопросты орысша айтты. Поэтому в этом отношений доступность информации и Конституционная права они должны всегда соблюдаться. Поэтому Бауыржан 10 балный система, саған… сізге бәрі солай деді. Бірақ, мына жағынан я думаю есть вопросы которые… Баяндама жасағанда тағы да ішінде или дополнение обязательно нетіп неғылыңдар. Ол жағынан я думаю правильное замечание от жителя города была. Поэтому эти вопросы я думаю что надо обязательно соблюдать», - деп қай тілде сөйлегені белгісіз қала әкімі біраз сынға іліккен еді.

Нұрлан Сауранбаев

Осылардың ауызына қарап отырған өзге тілді қауым не ойлайды екен? «Қазақ тілі деген тұтықпа, кекеш, сақаулардың тілі ме?», - дейтін шығар.

Қайран қазақ тілі! Ақындардың ауызынан түйдек-түйдегімен ақтарылып, би-шешендердің көкірегінде дамылдаған ең бай, ең оралымды, ең көркем тіл бүгінде дүбәра шенеуніктерге қор болып жатыр.

«Тұрып жатқан елінің тілін қонақ, нақұрыс немесе өз тілінің үстемдігін орнатқан басқыншылар білмеуі мүмкін», - депті бір данышпан. Ал біздің шенеуніктер осы үшеуінің қайсысына жатады?

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


  • 6 ай бұрын

    Ар мен Ұяттарынан сәл жұқантақтары болса... бұлар сияқтылар түгелдей басқару салаларынан кеткендері жөн...

    • 6 ай бұрын

      Бұлар өздерін-өздері сыйламайтындар,..Осындайларға Ел басқартып,үміт артып отырған Өзіміз қандаймыз,әуелі осы төңірегінде ойланып көрейікші...

      • 6 ай бұрын

        Балдыр батпақ тілде- қойыртпақ тілде сөйлеген жалғыз əкімі осы дейсіздер -бұл ғана емес эшелондардың шенділердің бəрі осы.қазақ тілінде қойыртпақ балдыр-батпақский сөйлейтіндер кетуі керек.

        1
        Кәсіпкер Ресейде 48 адамды ажалдан арашалаған семейлікке 1 млн теңге берді
        15/08 11:28 0 16
        2
        "16 жастағы жігіт құлдықта": полиция тексеру жұмыстарын жүргізді
        15/08 10:34 0 69
        3
        Абай ауылында зорланған 7 жастағы баланың ісіне қатысты жаңа дерек
        15/08 10:08 0 179
        Намаз оқыған оқушыларды балағаттаған мұғалім халықтан кешірім сұрады
        14/08 21:20 0 145
        Норвегияда қазақты орыспен шатастырып, үрке қарайды
        14/08 17:45 0 1410

        Таныстырылғандар

        Сот жүйесін цифрландыру Халықаралық прокурорлар қызығушылығын тудырды
        Сот жүйесін цифрландыру Халықаралық прокурорлар қызығушылығын тудырды
        Сот жүйесін цифрландыру Халықаралық прокурорлар қызығушылығын тудырды
        ҚР Бас прокуратурасында Халықаралық прокурорлар ассоциациясының президенті Герхард Ярошпен кездесу өтті
        19/07/2018 11:52 7 1242
        Дәрігерлер Денис Тенді неге аман алып қала алмағанын түсіндірді
        Дәрігерлер Денис Тенді неге аман алып қала алмағанын түсіндірді
        Дәрігерлер Денис Тенді неге аман алып қала алмағанын түсіндірді
        Ержан Құттығожиннің айтуынша, Денис Тен ауруханаға сағат 15.23-те түсті.
        19/07/2018 18:42 0 6664
        Денис Тенді өлтірген екінші күдіктінің сипаттамасы пайда болды
        Денис Тенді өлтірген екінші күдіктінің сипаттамасы пайда болды
        Денис Тенді өлтірген екінші күдіктінің сипаттамасы пайда болды
        Денис Тенді өлтірген екінші күдіктіні ұстау шарасына ҚР Ішкі істер министрлігінің барлық күші және аймақтық Ішкі істер департаментінің күші жұмылдырылды
        20/07/2018 11:11 0 2558
        Димаш Құдайбергенов: Өз қазағымыздың қолынан қаза тапқаныңа сене алмаймын
        Димаш Құдайбергенов: Өз қазағымыздың қолынан қаза тапқаныңа сене алмаймын
        Димаш Құдайбергенов: Өз қазағымыздың қолынан қаза тапқаныңа сене алмаймын
        Танымал әнші Димаш Құдайберген қайтыс болған Қазақстанның даңқты спортшысы Денис Теннің қазасына қатысты пікір білдірді.
        20/07/2018 11:51 0 6940
        Қайтыс болған атақты актердің өмірінен естелік видео
        Қайтыс болған атақты актердің өмірінен естелік видео
        Қайтыс болған атақты актердің өмірінен естелік видео
        Бірқатар отандық фильмдерде бой көрсеткен Бауыржан Оралбеков 17 шілдеден 18 шілдеге қараған түні қайтыс болған еді.
        23/07/2018 13:50 0 2555
        Сайрагүл Сауытбайдың соты 1 тамызға шегерілді
        Сайрагүл Сауытбайдың соты 1 тамызға шегерілді
        Сайрагүл Сауытбайдың соты 1 тамызға шегерілді
        Сайрагүл Сауытбайдың адвокаты Абзал Құспан соттың кейінге шегерілуінен күдіктенудің қажеті жоқ дейді.
        23/07/2018 19:50 0 1973
        Нартай Бекежанов атындағы драма театры «Фриндж» фестиваліне қатысады
        Нартай Бекежанов атындағы драма театры «Фриндж» фестиваліне қатысады
        Нартай Бекежанов атындағы драма театры «Фриндж» фестиваліне қатысады
        Қазақтың халық жазушысы Ғабит Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш-Баян Сұлу» лиро-эпостық драмасының желісі бойынша сахналанған «Ақбаян» спектаклімен қатысады
        25/07/2018 13:15 0 572
        Жамбыл облысында пойыз рельстен шығып кетті
        Жамбыл облысында пойыз рельстен шығып кетті
        Жамбыл облысында пойыз рельстен шығып кетті
        Жүк вагондарының жолдан шығып кетуіне байланысты жолаушылардың бес пойызы уақытынан кешіктірілді.
        31/07/2018 12:52 0 1304
        Перудегі пойыздың қақтығысуынан 31 адам зардап шекті
        Перудегі пойыздың қақтығысуынан 31 адам зардап шекті
        Перудегі пойыздың қақтығысуынан 31 адам зардап шекті
        Шетелдік БАҚ-тың мәліметіне сәйкес, қазіргі таңда 5 азамат хал үстінде жатыр.
        01/08/2018 10:02 0 377
        Қазақстанда Е-виза қандай мақсатпен берілмек
        Қазақстанда Е-виза қандай мақсатпен берілмек
        Қазақстанда Е-виза қандай мақсатпен берілмек
        Елімізде «Электрондық виза» жол картасын жүзеге асыру бойынша жұмыстар жүргізілуде
        03/08/2018 15:25 0 706
        Елбасы Путинге көңіл айту жеделхатын жолдады
        Елбасы Путинге көңіл айту жеделхатын жолдады
        Елбасы Путинге көңіл айту жеделхатын жолдады
        Нұрсұлтан Назарбаев Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путинге көңіл айту жеделхатын жолдады
        04/08/2018 13:42 1 2063
        Алматыда «I`m a singer» талант-шоуының екінші маусымының тұсауы кесілді
        Алматыда «I`m a singer» талант-шоуының екінші маусымының тұсауы кесілді
        Алматыда «I`m a singer» талант-шоуының екінші маусымының тұсауы кесілді
        Биылғы маусымда сарапшылар да нағыз жұлдыздардан құралған. Олардың арасында Сәкен Майғазиев, Мақпал Жүнісова сынды әншілер бар
        07/08/2018 15:29 0 301
        Полиция қарапайым қазаққа неге өш?
        Полиция қарапайым қазаққа неге өш?
        Полиция қарапайым қазаққа неге өш?
        Өз елін, өз жерін мекендесе де, әділдік іздеп зарлап жүрген де, жұмыс іздеп сарылып жүрген де, пәтерден пәтерге көшіп жүрген де өзіміздің қазақ.
        13/08/2018 11:13 0 1208
        Даниал Ахметов Өскемен әкімін жұмыстан қуды
        Даниал Ахметов Өскемен әкімін жұмыстан қуды
        Даниал Ахметов Өскемен әкімін жұмыстан қуды
        Өскемен қаласына жақын арада жаңа басшы тағайындалады.
        13/08/2018 15:22 0 270
        ҚМДБ өкілі намаз оқуға кедергі жасаған мұғалімді қатаң айыптады
        ҚМДБ өкілі намаз оқуға кедергі жасаған мұғалімді қатаң айыптады
        ҚМДБ өкілі намаз оқуға кедергі жасаған мұғалімді қатаң айыптады
        Тараз қаласындағы "Атлетик" спорт кешенінде мұғалім намаз оқып жатқан оқушыларды балағаттап, бөлмеден қуып шыққан еді.
        13/08/2018 18:21 0 9441