25Қыркүйек

Қазақ неге өз жерінде өгей?

Қазақ неге өз жерінде өгей?
Ⓒaltyn-orda.kz

Біз немерем екеуміз далаға шығып, таза ауа жұтып қыдыруды әдетке  айналдырғанбыз.

Бірде немерем:

– Ата, қазақтар неге баспанасыз және тұрмыстары неге жұпыны? – деп сұрады.

– Жұмыссыз адамның тұрмысы енді қалай болуы керек еді? – деп мен қарсы сауал қойдым.

– Қазақтар неге жұмыссыз? – деді немерем өз кезегінде.

– Еее... қарағым, бұл кеселдің себебі әріде жатыр, – деп күрсіндім мен, – бұл ғасырлар бойы қазақты бодандықта ұстаған озбыр ұлттың көрсеткен құлдығының, соның жат тєрбиесінің салдары ғой.  Билеуші  ұлтқа  қазақтың  жері мен  байлығы ғана керек еді, қазақ халқы оған тек жұмыс қолы (құл) ретінде ғана керек болды.

Қазақ жерінің байлығына ие болу үшін оларға айдағанға жүретін, илегенге көнетін надан тобыр қажет еді. Сондықтан қазақ халқы өте қатал адам төзгісіз қанауға, сонымен қатар ең зұлым рухани қанауға түсті. Қазақты рухынан, тілінен айырды. Сөйтіп ол тарихын, мәдениетін, салт-дәстүрін білмейтін мәңгүртке айналды.

Міне, сөйтіп қазақтар ұлттық тәрбие, салт-дәстүрден жұрдай керенау ұлтқа айналды. Осының ызғары болар, қазіргі кезде ата-аналардың көпшілігі балаларының тәрбиесімен айналыспайды, сондықтан қандастарымыз мектепте дұрыс оқымайды, өз беттерімен жүреді нәтижесінде олар білімсіз, тәрбиесіз. Білімсіз адамды ешкім жұмысқа алмайды, себебі  жұмыс берушілерге білімді, білікті мамандар қажет. Ал жұмыссыз, табыссыз адамда баспана қайдан болсын?

Білімсіз, тәрбиесіз адам ұлттық дәстүрден, мәдениеттен бейхабар, ол ұлтының тарихын білмейді. Өйткені ата-анасы жас кезінен оның санасына ұлттық дәстүрді, мәдениетті сіңірмеген. Ол меңіреу өзінің қараңғылығынан, ата-бабасы қандай ержүрек, батыр болғанын, осынау кең-байтақ жерді көк найзаның үшімен, ақ семсердің жүзімен жаулардан қорғап қалғанынан мақұрым. Ол бейбақ өз қандастарының арасынан ұлы, әлемге әйгілі адамдар шықанынан да бейхабар.

Надан адам өзінің ұлттық тілін менсінбейді, оны құрметтемейді. Ұлттық  тәрбие көрмегендіктен, ол ана тілін білмейтін азғын мәңгүртке айналады. Ұлттық езгінің құрбаны болған мәңгүрт бейшара орысша тәрбиеленіп, сол тілде ақпарат алады, ал өз тілінде оқи алмағандықтан, төл тарихынан, мәдениетінен, дәстүрінен мақұрым қалады. Егер отаршылдық саясаттың мақсаты билеуші ұлттың мәртебесін асырып, ал қаналушы ұлтты төмендету, жасыту  екенін ескерсек, әрине, төл мәдениетінен бейхабар мәңгүрт бейшара басқа ұлттың мәдениетін мойындап, соны дәріптейді. Мамандардың пайымдауынша, адам өзі оқитын, сөйлейтін тілдің иесі болып табылатын ұлтқа рухани жақын және сол ұлттың өкілі болады.

Өкінішке қарай, отбасында, білім беру ошақтарында, бұқаралық ақпарат құралдарында ұлттық тәрбие жүргізілмейді, соның салдарынан қазақтың баласы өз ұлтының тарихын, мәдениетін, дәстүрін білмейді. Баланы жастайынан білімге, өнерге, спортқа, еңбекке баулу қажет.

Сорақысы сол, қазіргі кезде орысқа сіңіп кеткен төл сөзімізді қайта аударып жүрміз, мысалы: «таможня» бұл – «тамға» – «таңба», «белгі» деген мағанадан шыққан өзіміздің төл сөзіміз, ал біз оны «кеден» деп екінші рет аударамыз, сонымен қатар «мама», «папа» деген сөздер, олар біздің «баба» (папа), «мәмәдан» (мама) алынған. Ата-бабамыз әйелдің омырауын «мәмә» (мама) деп атаған – мамық, жұмсақ дегенді білдіреді. Ал біз оны өзіміздің қараңғылығымызбен «апа» деп қайта аударамыз, қазақ жасы келген әйелді солай атайды. Масқара болғанда, топас, қараңғы қазақтар орысша сөйлемейтін қандастарын «мәмбет», «мамба» деп мазақ қылады. Ол надандардың «мәмбет» – Мұхаммед пайғамбардың қазақша мағынасы екені ойларына да кірмейді.

Сондай-ақ ана тілін менсінбей, орыс тілінде шүлдірлеп жүрген малғұндардың, олар дәріптеп жүрген Ресей елдімекендері атауларының басым көпшілігі түрік тілінде екенін, естеріне түсіргім келеді. Айталық, Алтай, Байкөл (Байкал), Сулы жер (Сибирь), Орынбор (Оренбург), Сары тау (Саратов), Есентоқа (Есентуки), Енесай (Енисей), тағы басқалары, - деп түсіндірдім.

– Ата, қазақтар неге жаяу кісіге арналған тротуармен жүрмей, көлік жүретін жолмен жүреді және олар жүріп бара жатқан машинаны жібермей, оның алдынан жанталасып жүгіріп өтеді? - деп сұрады немерем.

– Шырағым, ол тағы да сол тәрбиесіздік пен санасыздықтан туады. Байқайтын болсаң, хайуан да жүріп келе жатқан көліктің алдына қарай жүгіреді, өйткені оның санасы жоқ, ол мақұлыққа тән инстинкке бағынады.

– Қандастарымыз неге шығатын есіктен кіріп, кіретін есіктен шығады және неге жолда адамға қарсы жүреді? – деп немерем тағы да сауалын жалғастырды.

– Бұл – тағы да сол тәрбиесіздікпен қараңғылықтың салқыны, өйткені ол бейбақтар отбасында, мектепте ондай тәрбие алмаған. Ол надандар біздің елде жол жүрісі оң жақтан (правостороннее движение) екенін білмейді. Сондықтан, балам, жолдың оң жағымен жүру керек, – деп сөзімді түйіндедім мен.

Көкжал

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


  • 6 ай бұрын

    Бұның бәріне бір ақ нәрсе кінәлі балық басынан шіріиді деген мақал бар шіріген іріген қоғамда өмір сүріп отырсың немерем деп айту керек еді

    • 6 ай бұрын

      билікте ынсапсыз ұры отыр оған марқұм рахат айтқандай кеудесін керіп жүретін қазақ керек емес ондай керемет күн туса бір сағатта оны отырған орнында отырғызбай күлтөкпеге лақтыра салады. ал енді күнімді қалай көрем деп жүрген бейшара қазаққа ондай мәрттік жетпей тұр.

      • 6 ай бұрын

        Сосын өзінің қателігін басқаға жапқан дұрыс емес ата

        1
        Алматының орталық бөлігіндегі көшелер қайта жаңғырады
        24/09 17:28 0 1912
        2
        "Жомарт Ертаев отбасыңмен бірге бауыздап тастаймын деп қорқытты" - Евгений Пак
        24/09 15:51 0 1540
        3
        Альварес Головкиннің жеңісін мойындады
        24/09 15:12 0 4504
        9 қабаттан секірмекші болған астаналық аман қалды
        24/09 14:49 0 702
        Алматы мектептерінде Ерлік сабағы өткізілуде
        24/09 14:40 0 1060

        Таныстырылғандар

        Некелеспеген ер мен әйел бірге билесе, онда ол той халал емес...
        Некелеспеген ер мен әйел бірге билесе, онда ол той халал емес...
        Некелеспеген ер мен әйел бірге билесе, онда ол той халал емес...
        Бұдан бөлек біздің тойдағы көңіл көтеруді де ескерген жөн. Біздегі тойларда музыка қойылып, ән айтылады, жастар шығып би билейді.
        29/08/2018 00:26 0 5510
        Өгей әкесінің тепкісін көрген 20 жастағы Айсұлу күйеуге шығуды армандамайды
        Өгей әкесінің тепкісін көрген 20 жастағы Айсұлу күйеуге шығуды армандамайды
        Өгей әкесінің тепкісін көрген 20 жастағы Айсұлу күйеуге шығуды армандамайды
        «күйеуге шығамын, бақытты боламын» деп ақ көйлек киетін тойды аңсамайды.
        29/08/2018 15:37 0 3539
        Қаңғыбастың айтқаны жан-тәнімді күйзелтті
        Қаңғыбастың айтқаны жан-тәнімді күйзелтті
        Қаңғыбастың айтқаны жан-тәнімді күйзелтті
        Қаңғыбастан бұлайша сұрақ күтпеген мен, не дерімді білмей аңтарылып қалдым.
        01/09/2018 10:54 1 4090
        Қазақтың ризық-несібесін шашу осылай басталған
        Қазақтың ризық-несібесін шашу осылай басталған
        Қазақтың ризық-несібесін шашу осылай басталған
        Әрине, әуелі өзімнің Олжас Сүлейменовты тұлға ретінде құрметтейтінімді айта кеткім келеді. Әрине, оның ядролық қаруға тыйым салу, Семейдегі ...
        03/09/2018 16:21 0 2984
        «Өзім жетім болсам да, тілім жетімсіремесін» деген Мұқағалидың қолынан қамшы түспесін дейік
        «Өзім жетім болсам да, тілім жетімсіремесін» деген Мұқағалидың қолынан қамшы түспесін дейік
        «Өзім жетім болсам да, тілім жетімсіремесін» деген Мұқағалидың қолынан қамшы түспесін дейік
        «Ауруханадағы жеңіс менікі емес, халықтыкі», - деген жігіт өзін қолдаған барша қазақстандықтарға алғыс білдірді.
        04/09/2018 11:55 0 2354
        Шымкенттік ару: Кореяда тұрсам да, кәріске тұрмысқа шықпаймын
        Шымкенттік ару: Кореяда тұрсам да, кәріске тұрмысқа шықпаймын
        Шымкенттік ару: Кореяда тұрсам да, кәріске тұрмысқа шықпаймын
        Кореяның көші-қон полициясы отандастарымызды қуып, тіпті қамап жатқан көрінеді. Ал әуежайда тексеріс күшейіп, талап та қатайған.
        05/09/2018 11:30 0 2405
        Атыраулық ата-аналар сүйіншілерін дайындай берсін
        Атыраулық ата-аналар сүйіншілерін дайындай берсін
        Атыраулық ата-аналар сүйіншілерін дайындай берсін
        2018 жылғы 5 қыркүйектен бастап Атырауда garden.atyrau.gov.kz сайты жұмыс жасай бастады.
        06/09/2018 17:28 1 1246
        "Жат жерде көз жұмған бауырымның Сирияда қалған балаларын елге қайтара алмай отырмыз"
        "Жат жерде көз жұмған бауырымның Сирияда қалған балаларын елге қайтара алмай отырмыз"
        "Жат жерде көз жұмған бауырымның Сирияда қалған балаларын елге қайтара алмай отырмыз"
        Біз 90 отбасымыз. Сол 90 отбасының 135 кішкентай бүлдіршіндері біреуге немере, біреуге бауыр.
        07/09/2018 14:48 0 1204
        Қайық мінген екеуін сот жақтады
        Қайық мінген екеуін сот жақтады
        Қайық мінген екеуін сот жақтады
        Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы кодекстің 434-бабына сәйкес хаттама толтырған бойда екеуіне 5 АЕК (әрбіріне 12 мың 025 теңге) айыппұл салған еді.
        14/09/2018 13:43 0 860
        Өлімге асығып тұрамын... (Ермұхан атаның айтқаны)
        Өлімге асығып тұрамын... (Ермұхан атаның айтқаны)
        Өлімге асығып тұрамын... (Ермұхан атаның айтқаны)
        Сұмдық-ай, күйеуінің әке-шешесін сыйламаған келіннің, соңынан еріп ата-анасынан безген баланың ана дүниеде жазасы болар.
        17/09/2018 13:47 0 3199
        Үлкенге қол көтерген Түркия азаматы кешірім сұрады (видео)
        Үлкенге қол көтерген Түркия азаматы кешірім сұрады (видео)
        Үлкенге қол көтерген Түркия азаматы кешірім сұрады (видео)
        Әлеуметтік желіде жедел жәрдем жүргізушісіне қол көтерген Түркия азаматының кешірім сұраған видеосы таралды
        21/09/2018 11:55 0 2253
        Индонезия Түркістанға қызығып отыр
        Индонезия Түркістанға қызығып отыр
        Индонезия Түркістанға қызығып отыр
        Түркістан-Самархан-Индонезия туристік бағытын қалыптастырып, әуе рейстерін ашылмақ.
        21/09/2018 13:49 0 879
        Ежелгі қазақтар қалай амандасқан?
        Ежелгі қазақтар қалай амандасқан?
        Ежелгі қазақтар қалай амандасқан?
        Қарақыпшақ Қобыланды батыр атамыз сияқты амандасу салты қазаққа ауадай қажет болып тұрған сыңайлы.
        24/09/2018 09:42 0 814
        Қазақстанда 20 жыл құлдықта болған қырғызстандық әйел әпкесімен қауышты
        Қазақстанда 20 жыл құлдықта болған қырғызстандық әйел әпкесімен қауышты
        Қазақстанда 20 жыл құлдықта болған қырғызстандық әйел әпкесімен қауышты
        Қазақстанда 23 жыл бойы темекі өсіретін өрісте жұмыс істеген 51 жастағы қырғызстандық Отанына оралып, әпкесімен қауышты.
        24/09/2018 10:37 0 5965
        Жоқшылықпен күрескен қос мұңлық һәм қымбатқа түскен жайнамаз...
        Жоқшылықпен күрескен қос мұңлық һәм қымбатқа түскен жайнамаз...
        Жоқшылықпен күрескен қос мұңлық һәм қымбатқа түскен жайнамаз...
        Екі құрбыға да көп балалы ана болу бақыты бұйырды, бірақ 7-8 баласы бар олар бақытты ма?
        24/09/2018 13:24 0 5938