Қасым ханның қымызы немесе Вильгельмнің сырасы...

Қасым ханның қымызы немесе Вильгельмнің сырасы...
Ⓒqamshy.kz

И.Ильф пен Е.Петровтың «12 орындық» романын оқыған боларсыз. Сол кітапта мынадай керемет сөз бар: «Статистика – бәрін біледі».

Романдағы кейіпкеріндей бриллиант іздемесек те статистиканы шарлап отырып бір жайды көріп, көңілім құлазып қалды.

Миымда Вильгельм мен Қасым хан айқасып, «Он екінші» орындықтағы пиво бірінші орындықта, ал іздеп жүрген қымыз мүлде басқа жақта болып шықты.

Статистиканың Вильгельмге, Қасым ханның медицинаға қандай қатысы бар дейтін боларсыз. Ендеше әліміз жеткенше түсіндіріп көрейік.

Статистикада мен мынадай сандарды көрдім.

«Қазақстанда 2018 жылы 517,4 миллион литр сыра шығарылыпты. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 10% көп».

Түсініп отырсыз ба, бір ғана жылда 517,4 миллион литр сыра!

Тарихқа сәл шегініс жасайық.

1516 жыл.

Біздің бабаларымыз жайлауда жатып, саумал қымыз ішіп жатқанда Бавария билеушісі IV Вильгельм сыра туралы заңға қол қойды. Бұл оқиға тарихта «немістің таза сырасы» деген атпен қалды. Ойлап қараңыз, сонау Қасым ханның кезінде неміс сырасы брендке айнала бастады. Король сарайында графтар, маркиздер бокал соғыстырып, сыра ішіп жатқанда біздің бабаларымыз ағаш тостақтағы бал қымызды сіміріп, рахатқа батқан еді. Осыдан үш жыл бұрын...

1513 жыл.

Қазақ ордасының атақты билеушісі Қасым ханға Моғолстан елінен Саид хан елшілікке келді. Бұл кезде әлсіреп жатқан моғолдар Қасым ханның 300 мыңдық әскерінен көмек сұрай келген еді. Сонымен елшілер бірнеше ай қазақ ханының сыйлы қонағы болды. Қасым ханның бүкіл үйірге татитын екі жылқысы бар еді. Соның бірі Оғлан Тұрықты моғол ханына сыйлайды. Сыйлыққа риза болған елшілер тағы да бірнеше ай қалуды жөн санаса керек.

Өз елінің жайын таныстырған Қасым хан дала көшпендісінің ең қымбат қазынасы – жылқы, ал ең сүйікті сусыны – қымыз екендігін түсіндіреді. Осы кезде хан ордасында мынадай қызық оқиға орын алды. Қасым хан қонағына қымызды ұсынғанда, ол одан бас тартып, ішімдікті қойғанын айтты.

 Қасым хан:

«Бұрын айтқандай біздің сусынымыздың ең кереметі – жылқының сүті және одан дайындалатын тамаша өнімдер болып табылады. Егер бұл өтінішімізді орындамасаңыз, қонақ күтуде әлжуаз болып қаламыз».

Осыдан соң Саид хан 20 күн бойы қазақ ханымен қымыз ішіп, жайлауда демалады. Еліне оралған Моғолстан әміршісі Қасым ханның осы сыйын өле-өлгенше айтып жүрген екен.

Екі халық та өз сусындарын мақтан тұтты және «үздік» екендігіне ешқашан шек келтірген емес. Иә, келісемін, әркімнің өз шындығы бар. Бірақ ақиқат күн сияқты, бәрімізге ортақ. Мүмкін сіз мені өз жұртын дәріптеп бос мақтанға салынды деп сөгетін боларсыз. Онда ақиқаттың жігін ашу үшін ғылыми медицина тілімен сөйлейік.

  • Сыра есте сақтау мен зейінді нашарлатса, қымыз керісінше ойлау қабілетін жоғарылатып, сергек жүруге көмектеседі.
  • Сыра ішкен адам бауыр гепатитіне ұшырап, жүрегінің жұмысы бұзылса, қымыз жүрек жұмысын жақсартып, жүйке жүйесін қалпына келтіреді.
  • Сыра бүйрек тамырларын зақымдап, ерлердің жыныстық қабілетін төмендетсе, қымыз әйелдерді бедеуліктен, ерлерді белсіздіктен қорғайды.
  • Қымыз құрт ауруларының алдын алады, ауырған адамның қайта қалпына келуіне ықпал етеді. Саумал қымыз ем ретінде буын ауруларын, созылмалы сары ауру (гепатит), ұйқысыздық, ішектегі жара (гастрит) сияқты аурулардың бірден-бір емі. Сыра ішкен адамның тәбеті шектен тыс ашылып, мұның соңы ас қорыту мен асқазан жұмысын бұзса, қымыз ішкен адамның тәбеті жақсарып, ас қорыту жүйесі еселеп артады. Сол себепті қымыз күні кешеге дейін далалық фармацевтикада нөмірі бірінші препарат ретінде қолданылып келді. Қасым өзінің құрметті қонағы Саид ханға қымыз ұсынуы да бекер емес. Ал айранның арқасында ауруынан айыққан Англия патшасы Арыстан жүректі Ричардтың жайы оқырманыма белгілі.

Қазақта «Сұрап алған аурудың емі жоқ» деген керемет сөз бар.  Егер осыны біле тұра зиянды сусынды сіміре беріп, соңында «бауырым ісіп кетті», «бедеу болып қалдым», «менде гастрит бар екен», «тез ұмытшақ болып барам», - деп шағымданудың қажеті жоқ.

Миллиондаған литр сыраның шығарылғанына қарағанда демек халық арасында сұраныс бар. 517,4 миллион литр сыра сыртқа ағып немесе далаға төгіліп жатқан жоқ. Ол сіздің немесе бауырыңыздың, апа-қарындасыңыздың, болмаса жақын танысыңыздың ішіне кетіп жатыр.

Қымыздың өзін бабымен ішкен бабаларымыз немістің сырасымен ауызын да шаймас еді ғой.

Енді Қасым ханның қымызын ішесіз бе, әлде Вильгельмнің сырасын ішесіз бе, ол жағын өзіңізге қалдырдық.

Р. Рамазанұлы, тарихшы, “Әлем халықтары жазушылары одағының” мүшесі

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Мәулен Әшімбаев Жамбыл облысында жол апатынан қаза тапқандарға көңіл айтты
    20/04 14:08 0 446
    2
    Алматы-Ташкент автожолында ірі көлік апаты болды: қаза тапқандар бар
    20/04 12:02 0 213
    3
    "Субарумен" соғысқан мопедтегі жігіттердің халі мүшкіл
    20/04 11:50 0 183
    Желдеткіш зауытындағы кайдзен жүйесі: бонус беретін берекелі бизнес
    20/04 00:01 0 344
    Оразаға дайындығың қалай?
    19/04 17:46 0 767

    Таныстырылғандар

    Қазақстан әскери мүлкін Тәжікстанға беруді жоспарлап отыр
    Қазақстан әскери мүлкін Тәжікстанға беруді жоспарлап отыр
    Қазақстан әскери мүлкін Тәжікстанға беруді жоспарлап отыр
    Тәжікстан мен Ауғанстан шекарасындағы жағдай күннен-күнге нашарлап барады
    11/04/2019 12:03 0 2192
    Адам көзінде өмір сүрген ара
    Адам көзінде өмір сүрген ара
    Адам көзінде өмір сүрген ара
    Естімеген елде көп. Адам көзінде өмір сүрген аралар.
    12/04/2019 15:57 0 1395
    «Ханымдар, көп ұйықтап, диетада отыра бермеңіздер!»
    «Ханымдар, көп ұйықтап, диетада отыра бермеңіздер!»
    «Ханымдар, көп ұйықтап, диетада отыра бермеңіздер!»
    «Егер дәрігер түсініксіз талдау жасат, ота жасау керек деген кезде одан өз балаңа, етене жақын туыстарыңа да осы ақылды айтар ма едің деп сұра?»
    14/04/2019 10:18 0 4107
    Семіздік қазақтың қанында бұрыннан бар ма?
    Семіздік қазақтың қанында бұрыннан бар ма?
    Семіздік қазақтың қанында бұрыннан бар ма?
    Қазақстан Республикасында артық салмақ және семіздік бойынша соңғы зерттеу 2014 жылы жүргізілген
    15/04/2019 11:29 0 507
    Трамп қайта сайлану үшін 41 миллион доллар жинап үлгерді
    Трамп қайта сайлану үшін 41 миллион доллар жинап үлгерді
    Трамп қайта сайлану үшін 41 миллион доллар жинап үлгерді
    Демократиялық партияның Ұлттық комитеті өздерінің қанша қаржы жинағанын ашып айтқан жоқ.
    15/04/2019 15:15 1 427
    Адамзат туралы айтары бар ерекше 17 ескерткіш
    Адамзат туралы айтары бар ерекше 17 ескерткіш
    Адамзат туралы айтары бар ерекше 17 ескерткіш
    "Өмірдегі ең бастысы — лайк», "Әйелдің күшін басшылықта біліңдер. Оның өзіндік құны бар"
    15/04/2019 17:32 0 1167
    Сақ болыңыз: обырдың байқалмайтын белгілері
    Сақ болыңыз: обырдың байқалмайтын белгілері
    Сақ болыңыз: обырдың байқалмайтын белгілері
    Күніне екі немесе одан да көп шыныаяқ кофе ішетін адамдардағы өкпе қатерлі ісігінің қаупі 41 пайызға артады.
    16/04/2019 07:00 0 1232
    Елімізге белгілі еңбек сіңірген қайраткер өмірден озды
    Елімізге белгілі еңбек сіңірген қайраткер өмірден озды
    Елімізге белгілі еңбек сіңірген қайраткер өмірден озды
    Қазақ руханиятына жасаған адал қызметі ешқашан ұмытылмайды... - деп жазады министр
    16/04/2019 10:18 0 626
    Павлодарда XI республикалық пән олимпиадасы өтті
    Павлодарда XI республикалық пән олимпиадасы өтті
    Павлодарда XI республикалық пән олимпиадасы өтті
    Сайыс нәтижесі psu.kz сайтында және басқа да БАҚ-та жарияланады.
    16/04/2019 11:29 0 164
    ҰБТ-2019: Мамандыққа сәйкес пәндерді таңдаудың  жолы айтылды
    ҰБТ-2019: Мамандыққа сәйкес пәндерді таңдаудың жолы айтылды
    ҰБТ-2019: Мамандыққа сәйкес пәндерді таңдаудың жолы айтылды
    Биылғы ҰБТ-да қандай өзгерістер барын білгіңіз келсе, оқыңыз.
    16/04/2019 15:20 0 577
    Головкин жанкүйерлеріне уәде берді
    Головкин жанкүйерлеріне уәде берді
    Головкин жанкүйерлеріне уәде берді
    Кейін Головкиннің өзі кезекті жекпе-жек туралы пікірімен бөлісті.
    17/04/2019 05:31 0 736
    Жас жұбайлардың тракторлардан құралған кортежі жұртты таңғалдырды (видео)
    Жас жұбайлардың тракторлардан құралған кортежі жұртты таңғалдырды (видео)
    Жас жұбайлардың тракторлардан құралған кортежі жұртты таңғалдырды (видео)
    қалыңдық бұл туралы тойдың алдында ғана білген екен.
    17/04/2019 09:45 0 546
    Азат Перуашев Гүлшара Әбдіқалықоваға хат жолдады
    Азат Перуашев Гүлшара Әбдіқалықоваға хат жолдады
    Азат Перуашев Гүлшара Әбдіқалықоваға хат жолдады
    Азат Перуашев Үкіметке тарихи атаудың қайтарылуына дәлелдер келтірді
    18/04/2019 11:06 2 856
    Экономикалық одақтың төрағасы атану Елбасымызға қандай пәрмен бермек?
    Экономикалық одақтың төрағасы атану Елбасымызға қандай пәрмен бермек?
    Экономикалық одақтың төрағасы атану Елбасымызға қандай пәрмен бермек?
    Қазақстанның бұрынғы президенті, ұлт көшбасшысы , қауіпсіздік кеңесінің тұрақты төрағасы Нұрсұлтан Назарбаев жақында жаңа титулға ие болмақ
    18/04/2019 17:02 0 1086
    Паркинсон ауруы туралы білесіз бе?
    Паркинсон ауруы туралы білесіз бе?
    Паркинсон ауруы туралы білесіз бе?
    Қазіргі таңда тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлемі аясында ем жүргізілетін сырқат түрлері өте көп
    19/04/2019 10:49 0 258