18Желтоқсан

Қасым ханның қымызы немесе Вильгельмнің сырасы...

Қасым ханның қымызы немесе Вильгельмнің сырасы...
Ⓒqamshy.kz

И.Ильф пен Е.Петровтың «12 орындық» романын оқыған боларсыз. Сол кітапта мынадай керемет сөз бар: «Статистика – бәрін біледі».

Романдағы кейіпкеріндей бриллиант іздемесек те статистиканы шарлап отырып бір жайды көріп, көңілім құлазып қалды.

Миымда Вильгельм мен Қасым хан айқасып, «Он екінші» орындықтағы пиво бірінші орындықта, ал іздеп жүрген қымыз мүлде басқа жақта болып шықты.

Статистиканың Вильгельмге, Қасым ханның медицинаға қандай қатысы бар дейтін боларсыз. Ендеше әліміз жеткенше түсіндіріп көрейік.

Статистикада мен мынадай сандарды көрдім.

«Қазақстанда 2018 жылы 517,4 миллион литр сыра шығарылыпты. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 10% көп».

Түсініп отырсыз ба, бір ғана жылда 517,4 миллион литр сыра!

Тарихқа сәл шегініс жасайық.

1516 жыл.

Біздің бабаларымыз жайлауда жатып, саумал қымыз ішіп жатқанда Бавария билеушісі IV Вильгельм сыра туралы заңға қол қойды. Бұл оқиға тарихта «немістің таза сырасы» деген атпен қалды. Ойлап қараңыз, сонау Қасым ханның кезінде неміс сырасы брендке айнала бастады. Король сарайында графтар, маркиздер бокал соғыстырып, сыра ішіп жатқанда біздің бабаларымыз ағаш тостақтағы бал қымызды сіміріп, рахатқа батқан еді. Осыдан үш жыл бұрын...

1513 жыл.

Қазақ ордасының атақты билеушісі Қасым ханға Моғолстан елінен Саид хан елшілікке келді. Бұл кезде әлсіреп жатқан моғолдар Қасым ханның 300 мыңдық әскерінен көмек сұрай келген еді. Сонымен елшілер бірнеше ай қазақ ханының сыйлы қонағы болды. Қасым ханның бүкіл үйірге татитын екі жылқысы бар еді. Соның бірі Оғлан Тұрықты моғол ханына сыйлайды. Сыйлыққа риза болған елшілер тағы да бірнеше ай қалуды жөн санаса керек.

Өз елінің жайын таныстырған Қасым хан дала көшпендісінің ең қымбат қазынасы – жылқы, ал ең сүйікті сусыны – қымыз екендігін түсіндіреді. Осы кезде хан ордасында мынадай қызық оқиға орын алды. Қасым хан қонағына қымызды ұсынғанда, ол одан бас тартып, ішімдікті қойғанын айтты.

 Қасым хан:

«Бұрын айтқандай біздің сусынымыздың ең кереметі – жылқының сүті және одан дайындалатын тамаша өнімдер болып табылады. Егер бұл өтінішімізді орындамасаңыз, қонақ күтуде әлжуаз болып қаламыз».

Осыдан соң Саид хан 20 күн бойы қазақ ханымен қымыз ішіп, жайлауда демалады. Еліне оралған Моғолстан әміршісі Қасым ханның осы сыйын өле-өлгенше айтып жүрген екен.

Екі халық та өз сусындарын мақтан тұтты және «үздік» екендігіне ешқашан шек келтірген емес. Иә, келісемін, әркімнің өз шындығы бар. Бірақ ақиқат күн сияқты, бәрімізге ортақ. Мүмкін сіз мені өз жұртын дәріптеп бос мақтанға салынды деп сөгетін боларсыз. Онда ақиқаттың жігін ашу үшін ғылыми медицина тілімен сөйлейік.

  • Сыра есте сақтау мен зейінді нашарлатса, қымыз керісінше ойлау қабілетін жоғарылатып, сергек жүруге көмектеседі.
  • Сыра ішкен адам бауыр гепатитіне ұшырап, жүрегінің жұмысы бұзылса, қымыз жүрек жұмысын жақсартып, жүйке жүйесін қалпына келтіреді.
  • Сыра бүйрек тамырларын зақымдап, ерлердің жыныстық қабілетін төмендетсе, қымыз әйелдерді бедеуліктен, ерлерді белсіздіктен қорғайды.
  • Қымыз құрт ауруларының алдын алады, ауырған адамның қайта қалпына келуіне ықпал етеді. Саумал қымыз ем ретінде буын ауруларын, созылмалы сары ауру (гепатит), ұйқысыздық, ішектегі жара (гастрит) сияқты аурулардың бірден-бір емі. Сыра ішкен адамның тәбеті шектен тыс ашылып, мұның соңы ас қорыту мен асқазан жұмысын бұзса, қымыз ішкен адамның тәбеті жақсарып, ас қорыту жүйесі еселеп артады. Сол себепті қымыз күні кешеге дейін далалық фармацевтикада нөмірі бірінші препарат ретінде қолданылып келді. Қасым өзінің құрметті қонағы Саид ханға қымыз ұсынуы да бекер емес. Ал айранның арқасында ауруынан айыққан Англия патшасы Арыстан жүректі Ричардтың жайы оқырманыма белгілі.

Қазақта «Сұрап алған аурудың емі жоқ» деген керемет сөз бар.  Егер осыны біле тұра зиянды сусынды сіміре беріп, соңында «бауырым ісіп кетті», «бедеу болып қалдым», «менде гастрит бар екен», «тез ұмытшақ болып барам», - деп шағымданудың қажеті жоқ.

Миллиондаған литр сыраның шығарылғанына қарағанда демек халық арасында сұраныс бар. 517,4 миллион литр сыра сыртқа ағып немесе далаға төгіліп жатқан жоқ. Ол сіздің немесе бауырыңыздың, апа-қарындасыңыздың, болмаса жақын танысыңыздың ішіне кетіп жатыр.

Қымыздың өзін бабымен ішкен бабаларымыз немістің сырасымен ауызын да шаймас еді ғой.

Енді Қасым ханның қымызын ішесіз бе, әлде Вильгельмнің сырасын ішесіз бе, ол жағын өзіңізге қалдырдық.

Р. Рамазанұлы, тарихшы, “Әлем халықтары жазушылары одағының” мүшесі

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Медиация – азаматтық-құқықтық дауларды шешудің ерекше жолы
    17/12 16:55 0 110
    2
    Қатерлі ісікке шалдыққан Нұрдәулеттің әкесі: Балапанымызға жәрдемші болыңыздаршы (фото)
    17/12 14:30 0 344
    3
    Димаш: Мен шын мәнінде бақытты әнші екенмін (видео)
    17/12 12:50 0 1679
    Алматыда 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасының құрбандарына тағзым көрсетілді
    17/12 12:35 6 312
    Экс-президенттің ұлдары аштық жариялады
    17/12 10:50 0 691
    Кешегі Қайратым руxтанған алаңда бүгінде шырша тұр...
    16/12 22:57 0 658
    Мен алаңға өлім іздеп барған жоқ едім ғой - Ербол Сыпатаев
    16/12 17:25 10 5336
    "Басқа амалдың жоқ болғанын халық түсінсе екен..." - Елбасы (видео)
    16/12 16:51 0 4008
    Қазақстандық әнші-боксер қарсыласын нокаутпен жеңді
    16/12 16:35 7 2159
    "Екі аңыз адамның кездесуі": Шетелдік суретші Димаштың таңғажайып суреттерін жариялады (фото)
    16/12 16:10 12 2929

    Таныстырылғандар

    Шыңғыс қаған мен Абылай ханның тулары неге ақ болған?
    Шыңғыс қаған мен Абылай ханның тулары неге ақ болған?
    Шыңғыс қаған мен Абылай ханның тулары неге ақ болған?
    Біз қазір әділеттің ақ туы «Ақ байрақты» ту етіп көтеруге ылайықпыз ба? Ол бөлек әңгіме...
    07/12/2018 10:58 0 3251
    Ел болашағы үшін еңбек ету – әркімнің міндеті
    Ел болашағы үшін еңбек ету – әркімнің міндеті
    Ел болашағы үшін еңбек ету – әркімнің міндеті
    Ұлт көшбасшысы Н.Ә.Назарбаев ұсынған түрлі салалардағы мәселерді шешу жолдарын жас ұландықтар қолдайды
    07/12/2018 15:47 11 766
    Маңғыстауда құны 266 млрд.теңгені құрайтын 81 жоба іске асырылмақ
    Маңғыстауда құны 266 млрд.теңгені құрайтын 81 жоба іске асырылмақ
    Маңғыстауда құны 266 млрд.теңгені құрайтын 81 жоба іске асырылмақ
    Ішкі өңірлік өнім өткен жылмен салыстырғанда 98,6%-тен 103,4%-ке дейін өсті, өнеркәсіп өнімінің көлемі - 101,1%-ды құрады
    Аудио тыңдау
    10/12/2018 13:56 0 1194
    Аборт жасатуды заңдастырмауды талап етеміз!
    Аборт жасатуды заңдастырмауды талап етеміз!
    Аборт жасатуды заңдастырмауды талап етеміз!
    Гиппократ мектебінен шыққан ол кездегі дәрігерлер: «...мен ешқашанда түсік тастауға дәрі-дәрмек қолданбаймын» деп ант берген.
    Аудио тыңдау
    10/12/2018 14:05 1 1252
    Тұйыққа тірелген тергеу ісінің артында түріктер тұр ма?
    Тұйыққа тірелген тергеу ісінің артында түріктер тұр ма?
    Тұйыққа тірелген тергеу ісінің артында түріктер тұр ма?
    Ресей билігінің позициясы уақыт өткен сайын әлсірей түсуде.
    Аудио тыңдау
    11/12/2018 15:30 0 2085
    Із-түзсіз жоғалған қытайлық фотографтың жантүршігерлік 21 туындысы (фото)
    Із-түзсіз жоғалған қытайлық фотографтың жантүршігерлік 21 туындысы (фото)
    Із-түзсіз жоғалған қытайлық фотографтың жантүршігерлік 21 туындысы (фото)
    Дамыған мемлекеттің шынайы бет-бейнесі осындай. Бір кем дүние...
    Аудио тыңдау
    12/12/2018 14:11 0 19801
    Алматыда Дүниежүзілік сақ мәдениетінің орталығы ашылады
    Алматыда Дүниежүзілік сақ мәдениетінің орталығы ашылады
    Алматыда Дүниежүзілік сақ мәдениетінің орталығы ашылады
    Бұл туралы Алматы қаласының әкімі Бауыржан Байбек зиялы қауым өкілдерімен кездесу барысында айтылды
    13/12/2018 12:41 0 1044
    Алматыда Жанайдар Сәдуақасовтың құрметіне ескерткіш тақта орнатылды
    Алматыда Жанайдар Сәдуақасовтың құрметіне ескерткіш тақта орнатылды
    Алматыда Жанайдар Сәдуақасовтың құрметіне ескерткіш тақта орнатылды
    Қайраткердің аты-жөні мен суреті бейнеленген тақтайша қаладағы Назарбаев даңғылы және Бөгенбай батыр көшесінің қиылысындағы өзі тұрған үйдің қабырғасына ілінді
    11/12/2018 12:52 0 986
    Бауыржан Байбек Қазақ күресі федерациясының президенті болды
    Бауыржан Байбек Қазақ күресі федерациясының президенті болды
    Бауыржан Байбек Қазақ күресі федерациясының президенті болды
    Алматы әкімі Бауыржан Байбекке Қазақ күресі федерациясының Құрметті президенті атағы берілді
    10/12/2018 13:09 0 499
    Самал Еслямованың бала кездегі арманы орындалды
    Самал Еслямованың бала кездегі арманы орындалды
    Самал Еслямованың бала кездегі арманы орындалды
    Аталмыш жиында Самал Еслямова да Елбасының қолынан "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" атағын алды.
    Аудио тыңдау
    14/12/2018 13:26 0 836
    16 желтоқсанда құрбандарға құран бағыштап, 25 қазанда Тәуелсіздік тойын тойлайық!
    16 желтоқсанда құрбандарға құран бағыштап, 25 қазанда Тәуелсіздік тойын тойлайық!
    16 желтоқсанда құрбандарға құран бағыштап, 25 қазанда Тәуелсіздік тойын тойлайық!
    Еліміздің осы ең басты мейрамы қарсаңында студенттердің оқу үдерісін үзіп, жаппай каникулға жіберу әдетке айналған.
    Аудио тыңдау
    14/12/2018 16:08 4 2271
    Алмалы ауданында «Мүгедектер күніне» орай	экскурсия ұйымдастырылды
    Алмалы ауданында «Мүгедектер күніне» орай экскурсия ұйымдастырылды
    Алмалы ауданында «Мүгедектер күніне» орай экскурсия ұйымдастырылды
    Бұл мүгедек жандардың үлкен қызығушылығын туғызып ерекше әсерге бөледі
    07/12/2018 17:37 0 831
    Әміре: Мен әлемдік сахнада ән айтуға толықтай дайынмын
    Әміре: Мен әлемдік сахнада ән айтуға толықтай дайынмын
    Әміре: Мен әлемдік сахнада ән айтуға толықтай дайынмын
    Димаш маған «Ондай байқауларға қатыспа, сен әлемдік сахналарда ән айтуға лайықсың» деп кеңесін айтып жатыр.
    Аудио тыңдау
    15/12/2018 00:15 1 2228
    Елімізді тәуелсіздік мерекесімен алғашқылардың бірі болып құттықтаған – Google
    Елімізді тәуелсіздік мерекесімен алғашқылардың бірі болып құттықтаған – Google
    Елімізді тәуелсіздік мерекесімен алғашқылардың бірі болып құттықтаған – Google
    Ресейлік «Яндекс» іздеу жүйесі де Қазақстанды бүгінгі мерекесімен құттықтапты
    Аудио тыңдау
    16/12/2018 12:26 11 569
    "Басқа амалдың жоқ болғанын халық түсінсе екен..." - Елбасы (видео)
    "Басқа амалдың жоқ болғанын халық түсінсе екен..." - Елбасы (видео)
    "Басқа амалдың жоқ болғанын халық түсінсе екен..." - Елбасы (видео)
    Ақорданың баспасөз қызметі ЕлбасЫ Нұрсұлтан Назарбаевтың өміріндегі ең күрделі шешімдерді қабылдау сәті түсірілген видеона жариялады
    Аудио тыңдау
    16/12/2018 16:51 0 4008