"Қара тағдыр қазақ пен жезкиікті, тар қапасқа әкеліп қамадың-ау!"

"Қара тағдыр қазақ пен жезкиікті,  тар қапасқа әкеліп қамадың-ау!"
Ⓒqamshy.kz

"2015 жылы жазылған жүрекжарды дастанымды араға үш жыл салып Қамшыға беруімнің себебі  – былтыр қазақ жеріне Ресейдің кезекті «Протоны» құлап, соның салдарынан 150 000 бас жезкиік гептилден уланып қырылып қалды. Бұл алапатты қанша бүркемелегенмен, анығы – жезкиіктер гептилден жаппай қырылды. Жер жүзінде небәрі 300 000 бас қана жезкиік мекендейді екен, ал оның 90 пайызы осы өзіміздің, қазақтың жерінде өніп-өсіп, жайылады. Осы өлеңді ағылшын және басқа тілдерге аударса, алғыстан басқа айтарым болмас еді. Арманым – қазақтың абзал азаматтары  арқылы осынау кең байтақ қазақ даласының қасіретін жүрегінде титтей де болса мейірімі бар бар әлем тұрғындарының естіп-сезінуі. Мүмкін қазақ жерінде тірі қалған жезкиіктерді аман алып қалармыз, қазағымен бірге?.." деп алғысөз жазыпты автор Қуаныш Мұқтай.

Қамшы редакциясы "Жезкиік" деп аталатын поэма атауын сайт оқырмандары елең ететіндей мақсатта өзгертуді жөн санады.

 Жезкиік

Даласы қорған болмай қайран елік,

Тығылды жан сауғалап, тауға келіп.

Мекенін тастап тауды тұрақ қылған,

Мамықтай көрпе орнына шөп төселіп.

Құзар тау, қайың, терек,

Ну қарағай,

Шыңдары шытынайды жарылардай.

Сыңсыйды қапастағы сорлы бұлақ,

Елікке мұңын шағып ақтарғандай.

Перілер мекендеген боз жотаны,

Ерттеп ап, дүлей дауыл боздатады.

Сайтандар ойнақ салып сай-салада,

Үрейін қорқыныштың қоздатады.

Шыққандай көк елестер көр ішінен,

Жарылар жүрек қабы түр-түсінен.

Жан-жақтан албастылар анталаған,

Қоймады жезкиікті үрікпесінен.

Құздарда билеп пері, той тойлады,

Төрінде кілем төсеп жын аунады.

Мөлдіреп, жанарында жасын бұғып,

Жезкиік жаны қалмай жан сұрады...

Жапалақ жардан құлап ор қоянға,

Бас салды ұмар-жұмар,

Бояп қанға.

Шаңқылдап, сақ-сақ күліп, шибөрілер,

Құтырды, олар-дағы, тиіп жынға.

Тау-пері міңгірлейді тарлан үкі,

Ұлыйды құз-жартастан көкжал әкі.

Таң ата ию-қию орман іші,

Жезкиік дірілдейді қалмай дәті.

Тау іші ыңырсыған сиқырлы үнмен,

Қорқыныш тарқамады түнмен енген.

Малынды көкжиек те алтын түске,

Жұлдыздар бозарғанда шоғы сөнген.

Тау суы гүрілдейді асып-тасып,

Ақ маржан таңғы шықтар сәуле шашып.

Түнімен асыр салған жын-перілер,

Таң ата шыңырауға кетті қашып.

Ойнақшып күн де шықты құлақтанып,

Тырмысып тас төбеге тұрақтанып.

Сайрады бұлбұл құстар әсем әнмен,

Табиғат та мәз-мәйрам, тұр шаттанып.

Талма түс.

Тастөбеде күн ағарып,

Кеткендей тау да ағарып,

Жер де ағарып.

Дүние енді түске,

Аппақ түске

Жезкиік кетті шауып, шаң шығарып.

Таудағы қорқынышты қаласын ба?

Жезкиік ұшып барад даласына.

Арманы жету болды өлсе-дағы,

Кең байтақ қазағының даласына...

* * *

Кетіп бара жатты сәл,

Ноқат қара,

Даласына қазақтың жеке дара.

Өліп-өшіп өкпесі жетті ақыры,

Жезкиігі даланың мынаң қара!

Артында қорқынышты таулар қалып,

Тәжім етпек жазыққа құлай барып.

Қыран құс қалықтайды төбесінде,

Киігін күзеткендей шыр айналып.

Қос томардың қияқ шөп арасында,

Балапандар шиқылдап ұясында.

Аралар жүр гүл теріп, нәрін сорып,

Арқаның сары алтындай даласында.

Жидектен көз тұнады сай-салада,

Жұмақ десең, жұмақ бар айдалада.

Аспан асты шат күлкі,

Шаттанады

Жалаң аяқ жүгірген жас бала да.

Шіркін-ай!

Қазақ жері ғажап қандай!

Табиғат жан-жағыңнан наз артқандай.

Ағады сыңғыр-сыңғыр бұлақ суы,

Шалғыны түгін тартсаң май аққандай!

Киік тұр, «көрдім бе?» – деп, «көрмедім бе?!

Туған жерім – далама келгенім бе?

Мынау далам тұрғанда тауға барып,

Қорқыныштан соншама өлгенім не?»

Ей, киігім!

Даласыз тұра алмайсың!

Қазақпен бірге біткен мұрадайсың!

Естисің бе есі жоқ, ей, жезкиік?

Қазақтың даласынсыз жүре алмайсың!

Мекенің бар –

Елің бар,

Тұрақ қылған,

Бұл далада ертеде Сақтар тұрған!

Анталап, талмай шапқан жауларынан,

Тәңірі қазағына болған қорған!

Бұл дала не көрмеді,

Не көрмеді?!

Төсіне найза қадап жау өрледі.

Түсірген төбесінен жасын оғын,

Сынақтан кең далаға өрт төрледі...

Далаға ақыр заман орнағандай,

Қара күйік, ештеңе қалмағандай.

Жым-жылас, жердің беті әйнектеніп,

Айдаһар бар ғаламды жалмағандай.

Төңкеріліп, түсті аспан, жерге құлап,

Шұңқырда тозақ оты тұр алаулап.

Айнала сайтан құйын көкпар тартып,

Қазақ жері, қызыл шоқ, тұр жалаулап...

Балқыды жердің беті қорғасындай,

Атомның бомбасынан ат басындай.

Шарпыған от жалыны бет қаратпай,

Сәулесі жарқылдайды көк жасындай.

Жаны –

Өрт,

Басы –

Күйік қазақ жатты,

Орыстар тыңдамады ешбір датты...

Қылғанда астан-кестен Абай жерін,

Талқандап төбесінен тас уатты.

Шыжғырып қазақ жерін тай қазанда,

Тағдырын тозақ етті –

Сол жазаң да!

Не көрмеді киелі туған жерім,

Қасіреті мойнымда,

Сол – азам да!

Тартқызып жан азабын тағы міне,

«Протондар» құлайды ен жеріме.

Себелеп гептил уын төбемізден,

Төнді қатер төтеден тағы еліме!

Әлемет боп бар жатқан заман мынау!

Өлепат боп тағдырым тағы тұр-ау...

Қара тағдыр қазақ пен жезкиікті,

Тар қапасқа әкеліп қамадың-ау!

Сыңсыйды қапастағы қайран бұлақ,

Жылайды жезкиігім болмай тұрақ.

Қаламыз ба біз осы жер бетінде?!

Ақын жанын жеп барад осы сұрақ...

О, Көкшем!

Сұлу Көкшем,

Басыңда бұлт,

Отыр ғой етегіңде ақын ұлып!

Аяймын жезкиікті,

Ұлт тағдырын,

Көрсетпей жылап алам, жасырынып.

Ғашық едім,

Даламның келбетіне,

Сұлулық болса екен деп жер бетінде.

Аспанның астындағы алып таулар,

Тұрғандай жоқтау айтып тербетіле...

Даламда түк қалмапты қыбырлаған,

Самал да тыйылыпты сыбырлаған.

Жаңғыртып ен даланы аттан салып,

Ақынның үні шықты шырылдаған.

Ықты аң орыстардың гептилінен,

Шошынып қара дауыл түнегінен.

Не тауда, не даламда пана таппай,

Безді киік, жанынан, тұл өмірден...

Қазақты құтқаратын түнегінен,

Қазақтың өзі ғана, білемін мен.

Несібеміз бұйырса тағдыр жазып,

Сыбағамыз бар шығар бұл өмірден?

Несібеміз –

Жер беті,

Асты оның,

Тонауға түстің қазақ болмай жолың.

Заманның қате кеткен қиястығын,

Түзету керек боп тұр оң мен солын.

Болар-болмас қыбырлап ен далада,

Қарғыс айтып жезкиік ит налаға –

Нүктедей қозғалады сылтып басып,

Қалайда аман қалу, сол санада...

Тұншығып, демін алу былай қалып,

Тізе бүкпек ажалға құлай барып.

Өлекшін бірдеңені күткендейін,

Төнеді төбесінен шыр айналып.

Ойлағанда өзегім өртенеді,

Ойлағаным –

Қазақтың ертеңі еді.

Қазағымның өткені бүгін болып,

Бүгінгісі болар ма ертең енді?..

Қыздарым болса деп ем –

Қызғалдағым,

Ұлдарым болса екен деп –

Жанған жалын!

Ей, Тәңірім!

Бер маған тілеуімді,

Содан кейін ала бер, міне –

Жаным!

Қуаныш Мұқтай

ақын, қоғам қайраткері

08.06.2015 жыл

 

 

 

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Оразаға дайындығың қалай?
    19/04 17:46 0 389
    2
    Үшемге жүкті болған келіншек егіз босанды
    19/04 17:33 0 195
    3
    Атырауда мамандандырылған ХҚКО шамамен 7 мың жүргізуші куәлігін берді
    19/04 17:17 0 149
    Бәзілбаев бесінші рет президент сайлауына түспек
    19/04 16:17 1 358
    Алтын қордағы үздік ертегілер мен жырлар арнайы жинақ болып шықты
    19/04 14:28 0 227

    Таныстырылғандар

    Н.Ноғаев қариялар үйі жөнінде: «Бұл – біздің дәстүрімізде жоқ, қоғамымызда ешқашан болмаған нәрсе»
    Н.Ноғаев қариялар үйі жөнінде: «Бұл – біздің дәстүрімізде жоқ, қоғамымызда ешқашан болмаған нәрсе»
    Н.Ноғаев қариялар үйі жөнінде: «Бұл – біздің дәстүрімізде жоқ, қоғамымызда ешқашан болмаған нәрсе»
    Н.Ноғаев қариялар үйі жөнінде: «Бұл – біздің дәстүрімізде жоқ, қоғамымызда ешқашан болмаған нәрсе»
    10/04/2019 19:31 0 506
    Қарғалар сайлаған падишах
    Қарғалар сайлаған падишах
    Қарғалар сайлаған падишах
    Қайта сайланған бақыт иесін көруге жұрт алаңға жиналды. Олар не көрді дейсіздер ме? Тау болып үйілген карғаның нәжісіне көміліп өліп жатқан падишахты көрді.
    11/04/2019 09:07 0 728
    Бүгін қазақтан шыққан тұңғыш академик – Қаныш Сәтпаевтың туған күні
    Бүгін қазақтан шыққан тұңғыш академик – Қаныш Сәтпаевтың туған күні
    Бүгін қазақтан шыққан тұңғыш академик – Қаныш Сәтпаевтың туған күні
    «Кеңес Одағында Қаныш Сәтбаев сынды әлемдік тұлғаның туғандығы – ғажап құбылыс» деген.
    12/04/2019 10:21 0 551
    Тасмағамбетов кандидатурасы: кім не дейді?
    Тасмағамбетов кандидатурасы: кім не дейді?
    Тасмағамбетов кандидатурасы: кім не дейді?
    Уағында дипломат Ғани Қасымов та сайлауға түскен. Иманғали Нұрғалиұлы бас тарта қоймас.
    14/04/2019 01:18 1 4016
    «Ханымдар, көп ұйықтап, диетада отыра бермеңіздер!»
    «Ханымдар, көп ұйықтап, диетада отыра бермеңіздер!»
    «Ханымдар, көп ұйықтап, диетада отыра бермеңіздер!»
    «Егер дәрігер түсініксіз талдау жасат, ота жасау керек деген кезде одан өз балаңа, етене жақын туыстарыңа да осы ақылды айтар ма едің деп сұра?»
    14/04/2019 10:18 0 4048
    Тоқаев пен Мирзиеев кездесуі: қазақ-өзбек шекарасы
    Тоқаев пен Мирзиеев кездесуі: қазақ-өзбек шекарасы
    Тоқаев пен Мирзиеев кездесуі: қазақ-өзбек шекарасы
    Әскери-техникалық, қорғаныс, шекара және келісімдік-құқықтық мәселелер сөз болды.
    15/04/2019 17:13 1 428
    Түркия: Жыл сайын 40 миллион турист
    Түркия: Жыл сайын 40 миллион турист
    Түркия: Жыл сайын 40 миллион турист
    Түркияға аса қызығушылық танытатындардың көшін ресейліктер, немістер мен ағылшындар бастап тұр
    15/04/2019 17:31 0 421
    Қытайда қазақ-қытай бірлесіп түсірген "Композитор" фильмнің көрсетілімі өтті
    Қытайда қазақ-қытай бірлесіп түсірген "Композитор" фильмнің көрсетілімі өтті
    Қытайда қазақ-қытай бірлесіп түсірген "Композитор" фильмнің көрсетілімі өтті
    Фестивальдің Tiantan ("Аспан ғибадатханасы") атты бас жүлдесі үшін түрлі елден барлығы 15 фильм бәйгеге түсетін болады.
    16/04/2019 08:42 0 206
    «Nur Otan» меморган басшыларын тыңдауды қолға алды
    «Nur Otan» меморган басшыларын тыңдауды қолға алды
    «Nur Otan» меморган басшыларын тыңдауды қолға алды
    Онда бизнесті қолдауға және дамытуға арналған «Бизнестің жол картасы-2020» мемлекеттік бағдарламасының жүзеге асырылу барысы туралы есеп тыңдалды.
    16/04/2019 21:06 0 109
    Әлеуметтік көмектің әлегі: 21 мың теңге үшін аналар бас көтерді
    Әлеуметтік көмектің әлегі: 21 мың теңге үшін аналар бас көтерді
    Әлеуметтік көмектің әлегі: 21 мың теңге үшін аналар бас көтерді
    Қарамай ма! Мына 8-10 баласы бар көпбалалы аналарға неге қарамайды. Әрбір үйге аяғын аттап кірмей ма!
    17/04/2019 10:18 0 1683
    Жетісайдағы зорлық-зомбылық: желіде таратқандар жазалануы мүмкін
    Жетісайдағы зорлық-зомбылық: желіде таратқандар жазалануы мүмкін
    Жетісайдағы зорлық-зомбылық: желіде таратқандар жазалануы мүмкін
    Түркістан облыстық полиция департаменті желі қолданушыларына қатаң ескерту жасады.
    17/04/2019 15:02 1 788
    Франциядағы өрт немесе қытай жастарының кекшілдігі
    Франциядағы өрт немесе қытай жастарының кекшілдігі
    Франциядағы өрт немесе қытай жастарының кекшілдігі
    Мұны Франциялықтар өз елі тарихындағы «үлкен трагедия» деп бағаласа, әлем халқы аталған шіркеуді «адамзат мәдениетінің асылы еді» деп аһ ұрып жатыр
    17/04/2019 16:00 0 7038
    2000 теңге пара беремін деп 505 000 теңге айыппұлға ілінді
    2000 теңге пара беремін деп 505 000 теңге айыппұлға ілінді
    2000 теңге пара беремін деп 505 000 теңге айыппұлға ілінді
    Қызылорда қаласында полицейге 2000 теңге сыйақы бергені үшін автокөлік жүргізушісіне 200 АЕК көлемінде айыппұл салынды
    17/04/2019 18:04 1 1010
    Үстіне шкаф құлап, еріні жыртылған баланың ата-анасы наразылық білдіруде
    Үстіне шкаф құлап, еріні жыртылған баланың ата-анасы наразылық білдіруде
    Үстіне шкаф құлап, еріні жыртылған баланың ата-анасы наразылық білдіруде
    Енді істің анық-қанығын нақтылауға полиция кірісті.
    18/04/2019 09:18 0 229
    Қазақстандық қаламгерлердің шығармалары әлемнің 6 тілінде басылып шықты
    Қазақстандық қаламгерлердің шығармалары әлемнің 6 тілінде басылып шықты
    Қазақстандық қаламгерлердің шығармалары әлемнің 6 тілінде басылып шықты
    Бұл кітаптар Алматыда Достық үйінде таныстырылды
    18/04/2019 12:30 0 294