24Қыркүйек

Қаңғыбастың айтқаны жан-тәнімді күйзелтті

Қаңғыбастың айтқаны жан-тәнімді күйзелтті
Ⓒашық дереккөз

Қаланың біз тұратын шағын ауданында, тар көшенің шетіндегі биіктеу текшеде орналасқан, қарама-қарсы қозғалмастай етіп жерге қадалған, ағаш орындықтарына 5-6 адам еркін сиятын күмбез пішінді, төбесі ағаштармен қыйылыстыра жабылған шағын орын бар еді. Бұрын кімдер үшін жасалғаны қайдам, қазір алқаштар мен қаңғыбастардың меншікті мекені.

Бұл “күмбез” ішінде кімдер отырмады десеңізші, жасы да, жасамысы да, ері де, әйелі де, әйтеу өміріне наразылар осы бір аядай “мекеннен” пана тауып жүрді. Бір қызығы олар жыл құсындай көктем келіп, қыс түсе ғайып болатын. Солардың ішінде осы жерден жиы табылатыны қырықтың қырқасындағы, қараторы қазақ жігіт. Мен осы ауданға көшіп келгелі үш жылдан бері оны көріп жүрмін. Ал одан бұрын қанша жүргені бір Құдайға аян.

Оны әр кез әр түрлі кейіпте көретінмін. Кейде бет-ауызы көкгеріп, ісіп, шаш-сақалы дудырап төмен қараған күйі, әлде-нені күбірлеп, сөзеген бұқаша томсырайып, теңселіп отырады. Енді бірде кірлеп, майланған шашын су салып тарап, сақал-мұртын ретке келтіріп, айналасына мойын соза қоқайлана отыратыны бар. Мен оның осындай “әдемі” сәттерінде қолына тиын-тебен немесе дүкеннен бір нан мен бір литр ауыз суын алып беріп кететінмін. Ол маған үнсіз басын изеп ризашылығын білдіргендей болатын.

Бүгін жұма еді. Садақа берейін деп, дүкеннен нан мен суымды алып, сол күмбездің қасына келдім. Ойлағанымдай қаңғыбас жігітім жалғыз отыр екен. Бүгін де сергек көрінеді. Ол отырған екі кісілік орындықтың шетіне заттарымды қойып жүруге ыңғайлана беріп едім.  Ол кенеттен:

-Бауырым,-деді тілі күрмеліңкіреп. Мен оның жүзіне жалт қарадым. «Бауырым» - дей ме, құлағыма жағымды, жүрегіме жылы сөз. Арақтан азап шегіп, адамдықтан арылып бара жатсада, бәрі-бір, қазақы көңілі, қазақы тілі өшпеген көрінеді.

-Сен бастықсың ба?

-Жоқ.

-Байсың ба? - Мен оның бұл сұрағына еріксіз мырс еттім де:

-Мұғаліммін-дедім.

Ол бас-аяғыма бір шолып шықты да, жүре бер деген кісіше, қолын бір сілтеді. «Қаңғыбас та мұғалімді көзіне ілмейді» осы бір ащы мысқыл көңілімде бүлк етіп, танауымды мырс еткізді. Екі-үш қадам аттағаным сол еді:

-Мұғалім, тоқта - деді ол дауысын көтеріп. Мен тоқтап, мойнымды бұрдым.

-Алматы қаласында ремонт жүріп жатыр - деді ол маған қарап, әлде-бір маңызды ақпаратты жеткізгендей басын тік ұстап. Менің үнсіз қалғанымды көріп, тілі мен екі езуін кезек жалап алды да сөзін сабақтады:

-Орталықтың бәрі солай, жөндеп жатыр, жүру невозможна. Ол осыларды айтып отырып, кірлеген, қарайып күнге күйген қолдарымен, мен берген наннан бір жұлым алды да аузына бір-ақ тоғытып, екі ұртын бұлтыңдата шайнай жөнелді. Не айтпақ ойы бар екен, сөзін тыңдайын - деген оймен аялдадым. Ол суды қылқылдата жұтып, езуінен аққан тамшыларды қолының сыртымен сүртіп тастап:

-Осы жерді неге жөндемейді? - деп қолымен менің қиғаш ту сыртымдағы алаңды көрсетті. Оның нұсқап отырғаны төрт жағына үлкен де, ұзын қабат үйлер түскен ортасы әжептәуір ашық жер еді. Ашық алаңның бір шетін ала қойылған қолқаңды қабатын сасық исі анандайдан сезілетін қоқсық жәшіктері болса, енді бір тұсы  осы тектес қаңғыбастардың меншікті мекендеріне айналған жан-жағы ашық, үсті жабық ағаш лашықтар еді. Ал қалған басым бөлігі доп тепкен балалардың шаңына «шомылып» жатқан сұрықсыз дала. Жаңбыр суы ақсын деген ниетпен жасалған арықтың іші тұрмыстық қалдықтарға толы. Оларды қаңғыбастар әлде тұрғындар жоқ әлде осы аулалардың тазалықшылары тастағаны белгісіз. Әйтеу, қалалық мәдениеттен, тіпті, жай адамгершіліктен алшақ қылық. Оның сазайын жаңбыр жауғанда көреміз. Ол көріністі Қазақстандықтарға суреттеп жатудың басы артық жұмыс, онсыз да таныс дүние ғой. Қаңғыбастан бұлайша сұрақ күтпеген мен, не дерімді білмей аңтарылып қалдым. Бір жағынан қызық, бұл араның жөндеу көрмегені үй-күйсіз бейшараның қай қабырғасына батып отырғанын білгім келіп:

-Осы маңда тұрып па едің жоқ әлде жақын біреуің тұра ма?

-Жоқ-ей, әншейін үйренген жер ғой.

Ол езу тартып күлді. Үстіңгі бір қасқа тісінің опырыла сынғаны болмаса, басқа тістері әзірге аман көрінеді. Күлгенде әжім басқан көз жиегі тіпті де қатпарланып кетеді екен. Оның күлгенін алғаш көруім. Томсырайып, қатуланып, тозып жүретін жүзден күлкіні көрудің өзі бір түрлі сезіледі екен. Адам деген қызық қой, осынау жүдеп-жадап жүрген жандардан жылы сөз, жылымық күлкі көруді бір түрлі ерсі санаймыз. Барлық қайғыны, азып-тозуды тек солардың ғана маңдайына жазғандай, тек солардан ғана  ластықты, надандықты, есалаңдықты, қасіретті, торығуды көргіміз келеді. Алайда, жылт еткен жаңалықты, қуанышты, марқаюды, күлкіні, ақылды бір ауыз сөзді олардан күтпейміз, тіпті, оларға қыймаймыз да. Егер ондайды көре қалсақ, әлде-бір жануар аяқасты тіл қатып кеткендей таңданамыз да қаламыз.  Осы бір түйдек түйсіктер санамнан салтанат құрып өтуі сол екен, өзімнен-өзім қысылып, ұялып қалдым. Үнсіз барып қарсы алдындағы орындыққа жайғастым. Қаңғыбас маған қойған сұрағын ұмыт қалтырғандай немесе менен жауабын күтпегендей сол тозған алаңға қарап, нанын жеп, суын ішіп жайбырақат отыр. Еріксіз сөзді өзім бастадым:

-Қаланың орталықтары онсыз да жаман емес еді, осы шеткері тұстарын жөндесе жақсы болар еді, ә?

Менің дауысым оған зорға жеткендей әудем уақыттан соң тіл қатты:

-Қаланың барлық жері жақсы болуы керек. Мына сен сияқты әдемі киінген. Ол осыларды айтқанда көзінен әуелгі күлкінің үшқынын қайта көрдім. Бірақ бұл жолы оның күлкісін тосырқамай, солай қалыпты қабылдадым. Кенет оның жүзі сұрланып, көзінен бір түрлі мұңлы, шерлі күй ескендей болды. Маған әлгі алаңқай жақты нұсқап:

-Мына жер мен секілді.

Оның дауысы діріл аралас, әлсіз шықты. “Мен, мен оның тозғанын қаламаймын” - деді жүзі кемсеңдеп, көздері жұмылған күйі.

Ол осыларды айтып, қалған нан мен суды майласқан, сыдырмасының тістері әлде қашан түсіп қалған, әуелгі түсінің қандай екенін ажыратуға келместей кір мен шаң басқан сөмкесіне тоғытты да, орнынын тұрып басы ауған жаққа кете барды. Осы бір соры қайнаған, арықтап, еңкіш тартқан қазақтың сыртынан қарап отырып, шынымен жаным ашып кетті. Бұрын тек, Алланың ризашылығы үшін деп беретін садақамды, енді шын жүрегімнен бергім келді. Уа адам баласы-ай, күлімсі иіске көміліп жүрсең де, жұдырықтай жүрегіңдегі шыбын жаның мәңгілік нұрдың сәулесі болғандықтан, биікке, сұлулыққа, өмірге деген талпынысынан жаңылмайды-ау. Сен асықпа бауырым, әлі қаламыздың барлық жері құлпыратын болады. Сен де сол күнге дайын бол. Күлімдеген күннің астындағы, күңіренген күй ескен “күмбезден” осылай күйзелген көңілімді сүйретіп мен де үйіме қарай аяңдай бердім...

Қастер Сарқытқан

Абай атындағы ҚазҰПУ,

Елтану және туризм кафедрасының ұстазы

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


  • 2 апта бұрын

    Әсерлі, журекті босататын оқиға. Өзім тозсамда жерім тозбасын деген журегі таза азаматтың басына қандай күн туды екен деген сұрақ ойымнан кетпей қойды. Тағы бір жолыққанда әңгі еге тартып , өмір жолын сұрасаңыз қайтет? Мумкін емдеуге келетін жан шығар?

    1
    Алматының орталық бөлігіндегі көшелер қайта жаңғырады
    24/09 17:28 0 1694
    2
    "Жомарт Ертаев отбасыңмен бірге бауыздап тастаймын деп қорқытты" - Евгений Пак
    24/09 15:51 0 748
    3
    Альварес Головкиннің жеңісін мойындады
    24/09 15:12 0 2344
    9 қабаттан секірмекші болған астаналық аман қалды
    24/09 14:49 0 352
    Алматы мектептерінде Ерлік сабағы өткізілуде
    24/09 14:40 0 963

    Таныстырылғандар

    Некелеспеген ер мен әйел бірге билесе, онда ол той халал емес...
    Некелеспеген ер мен әйел бірге билесе, онда ол той халал емес...
    Некелеспеген ер мен әйел бірге билесе, онда ол той халал емес...
    Бұдан бөлек біздің тойдағы көңіл көтеруді де ескерген жөн. Біздегі тойларда музыка қойылып, ән айтылады, жастар шығып би билейді.
    29/08/2018 00:26 0 5392
    Танымал айтыскер 44 жасында қайтыс болды
    Танымал айтыскер 44 жасында қайтыс болды
    Танымал айтыскер 44 жасында қайтыс болды
    Бұл туралы айтыскер Балғынбек Имаш өзінің инстаграм парақшасына жариялады.
    01/09/2018 12:55 1 15832
    «Арбаға таңылған балаларымызды Елбасы көрмесін деп сахнаға шығармады»
    «Арбаға таңылған балаларымызды Елбасы көрмесін деп сахнаға шығармады»
    «Арбаға таңылған балаларымызды Елбасы көрмесін деп сахнаға шығармады»
    Олар фотокамера объективіне күлімдеп тұрғанымен, анасының жүрегі қан жылап тұрған сәт.
    03/09/2018 17:51 0 2705
    «Өзім жетім болсам да, тілім жетімсіремесін» деген Мұқағалидың қолынан қамшы түспесін дейік
    «Өзім жетім болсам да, тілім жетімсіремесін» деген Мұқағалидың қолынан қамшы түспесін дейік
    «Өзім жетім болсам да, тілім жетімсіремесін» деген Мұқағалидың қолынан қамшы түспесін дейік
    «Ауруханадағы жеңіс менікі емес, халықтыкі», - деген жігіт өзін қолдаған барша қазақстандықтарға алғыс білдірді.
    04/09/2018 11:55 0 2315
    Жұмыс іздеп жүріп оңбай алдандым...
    Жұмыс іздеп жүріп оңбай алдандым...
    Жұмыс іздеп жүріп оңбай алдандым...
    Мен жұмыс іздеймін деп оңбай алдандым... Бірақ басқа алданған адамдарға қарағанда, Құдайға шүкір, жағдайым тәуір..
    05/09/2018 15:57 0 4438
    Атыраулық ата-аналар сүйіншілерін дайындай берсін
    Атыраулық ата-аналар сүйіншілерін дайындай берсін
    Атыраулық ата-аналар сүйіншілерін дайындай берсін
    2018 жылғы 5 қыркүйектен бастап Атырауда garden.atyrau.gov.kz сайты жұмыс жасай бастады.
    06/09/2018 17:28 1 1195
    Ресейдегі қазақ тіліне деген құрметсіздіктің тағы бір көрінісі
    Ресейдегі қазақ тіліне деген құрметсіздіктің тағы бір көрінісі
    Ресейдегі қазақ тіліне деген құрметсіздіктің тағы бір көрінісі
    1,5 миллион қазақ ұлты өмір сүретін Ресейде қазақ тілін оқытатын бір ғана мектеп бар.
    07/09/2018 10:28 0 3681
    Алматы облысының әкімдігі Сөгетідегі жағдайға байланысты жауап берді
    Алматы облысының әкімдігі Сөгетідегі жағдайға байланысты жауап берді
    Алматы облысының әкімдігі Сөгетідегі жағдайға байланысты жауап берді
    2018 жылдың 12 қыркүйегінде ішкі істер органдарына қайта арыз беріліп, құбырларды қазуға қатысты жүргізіліп жатқан жұмыстарды тоқтату бойынша шара қабылданды.
    13/09/2018 17:36 0 2283
    Қайық мінген екеуін сот жақтады
    Қайық мінген екеуін сот жақтады
    Қайық мінген екеуін сот жақтады
    Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы кодекстің 434-бабына сәйкес хаттама толтырған бойда екеуіне 5 АЕК (әрбіріне 12 мың 025 теңге) айыппұл салған еді.
    14/09/2018 13:43 0 816
    "Халық банк" салық банкке айналғалы қай заман...
    "Халық банк" салық банкке айналғалы қай заман...
    "Халық банк" салық банкке айналғалы қай заман...
    "Халық Банктегі" бедірейген менеджерден сақта, кекірейген бөлім бастығынан сақта, қозғалмайтын кезектен сақта, картаңды қағар есептен сақта!"
    18/09/2018 14:51 3 6008
    "Абайдың басы күл-қоқыстың арасында жатыр. Сатып алатын жан бар ма?"
    "Абайдың басы күл-қоқыстың арасында жатыр. Сатып алатын жан бар ма?"
    "Абайдың басы күл-қоқыстың арасында жатыр. Сатып алатын жан бар ма?"
    Қалай болғанда да тұтас бір ұлттың рухани көсеміне айналған ұлы Абайдың бұлайша қорлануына жол бермеуіміз керек қой.
    20/09/2018 13:38 0 3397
    Индонезия Түркістанға қызығып отыр
    Индонезия Түркістанға қызығып отыр
    Индонезия Түркістанға қызығып отыр
    Түркістан-Самархан-Индонезия туристік бағытын қалыптастырып, әуе рейстерін ашылмақ.
    21/09/2018 13:49 0 827
    «Орыс емес, орысқұлдар қауіпті» топтамасынан 5 жыр
    «Орыс емес, орысқұлдар қауіпті» топтамасынан 5 жыр
    «Орыс емес, орысқұлдар қауіпті» топтамасынан 5 жыр
    Қырғыздардың жүрек жұтқан ерлігі біз Қазаққа үлгі болмай келеді-ау.
    22/09/2018 12:16 0 1971
    Ежелгі қазақтар қалай амандасқан?
    Ежелгі қазақтар қалай амандасқан?
    Ежелгі қазақтар қалай амандасқан?
    Қарақыпшақ Қобыланды батыр атамыз сияқты амандасу салты қазаққа ауадай қажет болып тұрған сыңайлы.
    24/09/2018 09:42 0 617
    Жоқшылықпен күрескен қос мұңлық һәм қымбатқа түскен жайнамаз...
    Жоқшылықпен күрескен қос мұңлық һәм қымбатқа түскен жайнамаз...
    Жоқшылықпен күрескен қос мұңлық һәм қымбатқа түскен жайнамаз...
    Екі құрбыға да көп балалы ана болу бақыты бұйырды, бірақ 7-8 баласы бар олар бақытты ма?
    24/09/2018 13:24 0 1963