Қаңғыбастың айтқаны жан-тәнімді күйзелтті

Қаңғыбастың айтқаны жан-тәнімді күйзелтті
Ⓒашық дереккөз

Қаланың біз тұратын шағын ауданында, тар көшенің шетіндегі биіктеу текшеде орналасқан, қарама-қарсы қозғалмастай етіп жерге қадалған, ағаш орындықтарына 5-6 адам еркін сиятын күмбез пішінді, төбесі ағаштармен қыйылыстыра жабылған шағын орын бар еді. Бұрын кімдер үшін жасалғаны қайдам, қазір алқаштар мен қаңғыбастардың меншікті мекені.

Бұл “күмбез” ішінде кімдер отырмады десеңізші, жасы да, жасамысы да, ері де, әйелі де, әйтеу өміріне наразылар осы бір аядай “мекеннен” пана тауып жүрді. Бір қызығы олар жыл құсындай көктем келіп, қыс түсе ғайып болатын. Солардың ішінде осы жерден жиы табылатыны қырықтың қырқасындағы, қараторы қазақ жігіт. Мен осы ауданға көшіп келгелі үш жылдан бері оны көріп жүрмін. Ал одан бұрын қанша жүргені бір Құдайға аян.

Оны әр кез әр түрлі кейіпте көретінмін. Кейде бет-ауызы көкгеріп, ісіп, шаш-сақалы дудырап төмен қараған күйі, әлде-нені күбірлеп, сөзеген бұқаша томсырайып, теңселіп отырады. Енді бірде кірлеп, майланған шашын су салып тарап, сақал-мұртын ретке келтіріп, айналасына мойын соза қоқайлана отыратыны бар. Мен оның осындай “әдемі” сәттерінде қолына тиын-тебен немесе дүкеннен бір нан мен бір литр ауыз суын алып беріп кететінмін. Ол маған үнсіз басын изеп ризашылығын білдіргендей болатын.

Бүгін жұма еді. Садақа берейін деп, дүкеннен нан мен суымды алып, сол күмбездің қасына келдім. Ойлағанымдай қаңғыбас жігітім жалғыз отыр екен. Бүгін де сергек көрінеді. Ол отырған екі кісілік орындықтың шетіне заттарымды қойып жүруге ыңғайлана беріп едім.  Ол кенеттен:

-Бауырым,-деді тілі күрмеліңкіреп. Мен оның жүзіне жалт қарадым. «Бауырым» - дей ме, құлағыма жағымды, жүрегіме жылы сөз. Арақтан азап шегіп, адамдықтан арылып бара жатсада, бәрі-бір, қазақы көңілі, қазақы тілі өшпеген көрінеді.

-Сен бастықсың ба?

-Жоқ.

-Байсың ба? - Мен оның бұл сұрағына еріксіз мырс еттім де:

-Мұғаліммін-дедім.

Ол бас-аяғыма бір шолып шықты да, жүре бер деген кісіше, қолын бір сілтеді. «Қаңғыбас та мұғалімді көзіне ілмейді» осы бір ащы мысқыл көңілімде бүлк етіп, танауымды мырс еткізді. Екі-үш қадам аттағаным сол еді:

-Мұғалім, тоқта - деді ол дауысын көтеріп. Мен тоқтап, мойнымды бұрдым.

-Алматы қаласында ремонт жүріп жатыр - деді ол маған қарап, әлде-бір маңызды ақпаратты жеткізгендей басын тік ұстап. Менің үнсіз қалғанымды көріп, тілі мен екі езуін кезек жалап алды да сөзін сабақтады:

-Орталықтың бәрі солай, жөндеп жатыр, жүру невозможна. Ол осыларды айтып отырып, кірлеген, қарайып күнге күйген қолдарымен, мен берген наннан бір жұлым алды да аузына бір-ақ тоғытып, екі ұртын бұлтыңдата шайнай жөнелді. Не айтпақ ойы бар екен, сөзін тыңдайын - деген оймен аялдадым. Ол суды қылқылдата жұтып, езуінен аққан тамшыларды қолының сыртымен сүртіп тастап:

-Осы жерді неге жөндемейді? - деп қолымен менің қиғаш ту сыртымдағы алаңды көрсетті. Оның нұсқап отырғаны төрт жағына үлкен де, ұзын қабат үйлер түскен ортасы әжептәуір ашық жер еді. Ашық алаңның бір шетін ала қойылған қолқаңды қабатын сасық исі анандайдан сезілетін қоқсық жәшіктері болса, енді бір тұсы  осы тектес қаңғыбастардың меншікті мекендеріне айналған жан-жағы ашық, үсті жабық ағаш лашықтар еді. Ал қалған басым бөлігі доп тепкен балалардың шаңына «шомылып» жатқан сұрықсыз дала. Жаңбыр суы ақсын деген ниетпен жасалған арықтың іші тұрмыстық қалдықтарға толы. Оларды қаңғыбастар әлде тұрғындар жоқ әлде осы аулалардың тазалықшылары тастағаны белгісіз. Әйтеу, қалалық мәдениеттен, тіпті, жай адамгершіліктен алшақ қылық. Оның сазайын жаңбыр жауғанда көреміз. Ол көріністі Қазақстандықтарға суреттеп жатудың басы артық жұмыс, онсыз да таныс дүние ғой. Қаңғыбастан бұлайша сұрақ күтпеген мен, не дерімді білмей аңтарылып қалдым. Бір жағынан қызық, бұл араның жөндеу көрмегені үй-күйсіз бейшараның қай қабырғасына батып отырғанын білгім келіп:

-Осы маңда тұрып па едің жоқ әлде жақын біреуің тұра ма?

-Жоқ-ей, әншейін үйренген жер ғой.

Ол езу тартып күлді. Үстіңгі бір қасқа тісінің опырыла сынғаны болмаса, басқа тістері әзірге аман көрінеді. Күлгенде әжім басқан көз жиегі тіпті де қатпарланып кетеді екен. Оның күлгенін алғаш көруім. Томсырайып, қатуланып, тозып жүретін жүзден күлкіні көрудің өзі бір түрлі сезіледі екен. Адам деген қызық қой, осынау жүдеп-жадап жүрген жандардан жылы сөз, жылымық күлкі көруді бір түрлі ерсі санаймыз. Барлық қайғыны, азып-тозуды тек солардың ғана маңдайына жазғандай, тек солардан ғана  ластықты, надандықты, есалаңдықты, қасіретті, торығуды көргіміз келеді. Алайда, жылт еткен жаңалықты, қуанышты, марқаюды, күлкіні, ақылды бір ауыз сөзді олардан күтпейміз, тіпті, оларға қыймаймыз да. Егер ондайды көре қалсақ, әлде-бір жануар аяқасты тіл қатып кеткендей таңданамыз да қаламыз.  Осы бір түйдек түйсіктер санамнан салтанат құрып өтуі сол екен, өзімнен-өзім қысылып, ұялып қалдым. Үнсіз барып қарсы алдындағы орындыққа жайғастым. Қаңғыбас маған қойған сұрағын ұмыт қалтырғандай немесе менен жауабын күтпегендей сол тозған алаңға қарап, нанын жеп, суын ішіп жайбырақат отыр. Еріксіз сөзді өзім бастадым:

-Қаланың орталықтары онсыз да жаман емес еді, осы шеткері тұстарын жөндесе жақсы болар еді, ә?

Менің дауысым оған зорға жеткендей әудем уақыттан соң тіл қатты:

-Қаланың барлық жері жақсы болуы керек. Мына сен сияқты әдемі киінген. Ол осыларды айтқанда көзінен әуелгі күлкінің үшқынын қайта көрдім. Бірақ бұл жолы оның күлкісін тосырқамай, солай қалыпты қабылдадым. Кенет оның жүзі сұрланып, көзінен бір түрлі мұңлы, шерлі күй ескендей болды. Маған әлгі алаңқай жақты нұсқап:

-Мына жер мен секілді.

Оның дауысы діріл аралас, әлсіз шықты. “Мен, мен оның тозғанын қаламаймын” - деді жүзі кемсеңдеп, көздері жұмылған күйі.

Ол осыларды айтып, қалған нан мен суды майласқан, сыдырмасының тістері әлде қашан түсіп қалған, әуелгі түсінің қандай екенін ажыратуға келместей кір мен шаң басқан сөмкесіне тоғытты да, орнынын тұрып басы ауған жаққа кете барды. Осы бір соры қайнаған, арықтап, еңкіш тартқан қазақтың сыртынан қарап отырып, шынымен жаным ашып кетті. Бұрын тек, Алланың ризашылығы үшін деп беретін садақамды, енді шын жүрегімнен бергім келді. Уа адам баласы-ай, күлімсі иіске көміліп жүрсең де, жұдырықтай жүрегіңдегі шыбын жаның мәңгілік нұрдың сәулесі болғандықтан, биікке, сұлулыққа, өмірге деген талпынысынан жаңылмайды-ау. Сен асықпа бауырым, әлі қаламыздың барлық жері құлпыратын болады. Сен де сол күнге дайын бол. Күлімдеген күннің астындағы, күңіренген күй ескен “күмбезден” осылай күйзелген көңілімді сүйретіп мен де үйіме қарай аяңдай бердім...

Қастер Сарқытқан

Абай атындағы ҚазҰПУ,

Елтану және туризм кафедрасының ұстазы

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


  • 2 ай бұрын

    Әсерлі, журекті босататын оқиға. Өзім тозсамда жерім тозбасын деген журегі таза азаматтың басына қандай күн туды екен деген сұрақ ойымнан кетпей қойды. Тағы бір жолыққанда әңгі еге тартып , өмір жолын сұрасаңыз қайтет? Мумкін емдеуге келетін жан шығар?

    1
    Азат Перуашев «Арселор Митталдағы» өрт туралы ауыз ашпай отырғандардың айыбын бетіне басты
    14/11 12:59 0 50
    2
    Отандық 25 cайтқа АҚШ елшілігі Chartbeat-ті тегін пайдалануға мүмкіндік берді
    14/11 12:44 1 176
    3
    "Төртеуін тең өлтіреміз бе?" Ашаршылық жылдары бір үйлі жанның басынан өткен шынайы оқиға
    14/11 11:58 0 428
    Бүгінгі диктанттан неше алдыңыз?
    14/11 11:28 0 554
    Назарбаев: Қытай өзге аумақтарға шабуыл жасамайды, қысым көрсетпейді
    14/11 11:01 0 361

    Таныстырылғандар

    "Баламды аман алып қалу үшін $30 000 керек" (видео)
    "Баламды аман алып қалу үшін $30 000 керек" (видео)
    "Баламды аман алып қалу үшін $30 000 керек" (видео)
    Кулманова Урила атты 4  баланың анасы қазақстандықтардан көмек сұрайды
    04/11/2018 13:38 0 6501
    Жастар – жазда, қарттар – қыста көбірек өледі екен. Неге?
    Жастар – жазда, қарттар – қыста көбірек өледі екен. Неге?
    Жастар – жазда, қарттар – қыста көбірек өледі екен. Неге?
    Жастардың көбісі жол-көлік оқиғасы, сондай –ақ әртүрлі жарақаттардан қайтыс болатын көрінеді.
    04/11/2018 14:42 0 1919
    "Баспана Хит" расымен де хитке айналды: Қайрат Алтынбековтен 3 тезис
    "Баспана Хит" расымен де хитке айналды: Қайрат Алтынбековтен 3 тезис
    "Баспана Хит" расымен де хитке айналды: Қайрат Алтынбековтен 3 тезис
    Қазақстандықтарды барынша қызықтырған сұрақтарды бір шолып өтіп, ипотекалық ұйым басшысы Қайрат Алтынбеков бар ойын үш тезиске сыйғызды.
    05/11/2018 11:01 0 1819
    Жалған статистика аралас некеге апаруы мүмкін
    Жалған статистика аралас некеге апаруы мүмкін
    Жалған статистика аралас некеге апаруы мүмкін
    «Еуропа мәденимін деп мақтанғанымен мәденилігі ұсталықта ғана, мінезі хайуандық сапарынан қайтқан жоқ» (Ә.Бөкейхан).
    06/11/2018 09:18 0 2015
    Өліп қалған ССРО-ның картасы Көкшетаудың төрінде ілулі тұр
    Өліп қалған ССРО-ның картасы Көкшетаудың төрінде ілулі тұр
    Өліп қалған ССРО-ның картасы Көкшетаудың төрінде ілулі тұр
    Біреуге бұл түк емес шығар, бізді өлтірсе, немқұрайлылық өлтіреді!
    06/11/2018 16:35 0 2762
    Бізге де  бір Сардана керек... (видео)
    Бізге де  бір Сардана керек... (видео)
    Бізге де  бір Сардана керек... (видео)
    Қазір «халықтың әкіміне» айналды. Ол – елдің ортасында. Кабинетінде отырмайды
    07/11/2018 11:19 0 3102
    Көкжайлау дауы: Елді елең  еткізген екі тарап пікірі
    Көкжайлау дауы: Елді елең еткізген екі тарап пікірі
    Көкжайлау дауы: Елді елең еткізген екі тарап пікірі
    Алматы қаласының тұрғындары үшін бүгінгі күннің өзекті тақырыбы – «Көкжайлау» жобасы.
    07/11/2018 14:44 0 2452
    Прокуратура кішкентай қыздың өлімін өз бақылауына алды
    Прокуратура кішкентай қыздың өлімін өз бақылауына алды
    Прокуратура кішкентай қыздың өлімін өз бақылауына алды
    Оқиға 3 қарашада «Нұр Ақтөбе» ауданындағы тұрғын үйлердің бірінде болған.
    07/11/2018 15:57 0 1087
    "Зашағанның" әкімі: Өкініп тұрмын. Кешірім сұраймыз
    "Зашағанның" әкімі: Өкініп тұрмын. Кешірім сұраймыз
    "Зашағанның" әкімі: Өкініп тұрмын. Кешірім сұраймыз
    Жіберілген қателік үшін міндетті түрде кешірім сұраймыз. Сіздерден де кешірім сұрағым келеді.
    09/11/2018 18:02 0 6540
    Димаш Ресейді бағындырды (видео)
    Димаш Ресейді бағындырды (видео)
    Димаш Ресейді бағындырды (видео)
    Димаш Құдайберген Мәскеудегі Кремль сахнасында ән салып, «НТВ» арнасының «Орталық телевидение» бағдарламасында қонақта болды
    12/11/2018 01:19 0 1425
    Әйелін күйеуіне қарсы қою – үлкен күнә
    Әйелін күйеуіне қарсы қою – үлкен күнә
    Әйелін күйеуіне қарсы қою – үлкен күнә
    Мұсылман адамға әйелін күйеуіне қарсы қоюға рұқсат етілмейді.
    12/11/2018 11:03 0 899
    Америкалық мамандар: Селфидің үш түрі бар
    Америкалық мамандар: Селфидің үш түрі бар
    Америкалық мамандар: Селфидің үш түрі бар
    Өзін шектеу селфи: Бұл жағдайда адамдар өзін күніне үш рет суретке түсіреді, бірақ оны әлеуметтік желіге салмайды.
    12/11/2018 12:22 0 352
    Ескендір Сүлейменовтің қазасы: Полковниктің қызына үкім шықты
    Ескендір Сүлейменовтің қазасы: Полковниктің қызына үкім шықты
    Ескендір Сүлейменовтің қазасы: Полковниктің қызына үкім шықты
    Малика Мұхитова  енді жазасын қоныс калониясында өтейтін болады.
    13/11/2018 10:43 0 758
    Қолмен жазудың қандай пайдасы бар?
    Қолмен жазудың қандай пайдасы бар?
    Қолмен жазудың қандай пайдасы бар?
    «Қолмен жазу миды жаттық­тырады» дейді мамандар.
    14/11/2018 09:27 0 212
    Жаңақорған ауданында өлген мал үшін иесіне өтемақы төленеді
    Жаңақорған ауданында өлген мал үшін иесіне өтемақы төленеді
    Жаңақорған ауданында өлген мал үшін иесіне өтемақы төленеді
    Мал иесі Ахмет Рахимовтың айтуынша, келген  - 116 бас қой.
    14/11/2018 10:05 0 141