"Президент айтты екен деп Ұлттық банк базалық сыйақыны түсіре салмайды"

"Президент айтты екен деп Ұлттық банк базалық сыйақыны түсіре салмайды"
Ⓒqamshy.kz

Президент Қасымжомарт Тоқаев Маңғыстаудағы сапарында экономика дамып, халықтың табысы артып, шағын және орта бизнес өркендеуі үшін арзан несиеге қолы жетуі керек. Сондықтан Ұлттық банкке биыл базалық мөлшерлемені төмендетіп, экономиканы қаржыландыру көлемін ұлғайту механизмін дайындауды тапсырамын» деген болатын.  Бірақ Ұлттық банкке Тоқаевтың «базалық мөлшерлемені түсір» деген тапсырмасын орындау қиынға түсетін сыңайлы. Бұл ретте мамандар «Президент айтты екен деп Ұлттық банк базалық мөлшерлемені түсіре салмайды, себебі қазір елде инфляция өршіп тұр. Ақша-несие саясатын реттеу оңайға соғып тұрған жоқ» дейді.

Біл ретте экономист-ғалым Бейсенбек Зиябековтың айтуынша,  алдағы үш жылда Қазақстандағы инфляция көлемі айтарлықтай төмендейтін болса ғана Ұлттық банк базалық мөлшерлемені азайту жайын ойлар еді. «Бірақ қазір керсінше,  әрбір тоқсан сайын өнімдер қымбаттап, халық қымбатшылықты нақты сезініп отыр» дейді экономист-ғалым.

Маманның пайымдауынша, егер 2019 жылы инфляция көлемі 4-6 пайыздық деңгейде сақталатын болса ғана , онда базалық сыйақы мөлшерлемесін  осы көктемнен бастап 9,25 пайыздан, 5-7 пайызға дейін төмендетуге мүмкіндік бар. Ал қазіргі жағдайда базалық сыйақыны төмендету қисынсыз.

«Ұлттық банк қазір базалық сыйақы мөлшерін 9,25 пайыз деңгейінде ұстап отыр. Негізінде, базалық сыйақы мөлшері елде инфляция көлемі тұрақты болғанда түсіріліп отыруы керек. Ұлттық банк осы арқылы ақша-несие саясатын реттеп отырады. Ақша-несие саясаты нақты экономикамен байланысты болуы керек. Егер біз отандық өндірісті, жаңа технологияны, ауыл шаруашылығын, өңдеу саласын дамытқымыз келсе, олардың қолына қаржы беруіміз керек. Ол үшін әрине кәсіпкерлерге арзан несие жүйесін ұсынуға тиіспіз. Сондықтан болашақта Ұлттық банк базалық сыйақы мөлшерлемесін төмендетсе жоғарыда аталған салаларға пайызы арзан несие алуға үлкен мүмкіндік ашылар еді. Бірақ қазір бізде инновация дамыған жоқ. Отандық өндіріс дағдарысқа әрең шыдас беріп отыр. Доллардың құны жоғарлап барады. Ұлттық валютамыздың құны төмендеп кетті. АҚШ федеральдық жүйесі де базалық сыйақы мөлшерін жоғарлатып отыр. Сырттан алатын қарыз мөлшері де өсті. Мұндайда Ұлттық экономика министрлігі де, Ұлттық банк те базалық сыйақыны төмендетуге асықпайды»,-деді экономист-ғалым Бейсенбек Зиябеков.

Бейсенбек Зиябековтың пайымдауынша, қазір екінші деңгейлі банктер Ұлттық банктен несие алғанда оны 9,25 пайызбен алып отыр. «Егер базалық сыйақы мөлшерлемесі төмендесе, екінші деңгейлі банктер де пайыздық үстемақыны міндетті түрде  төмендетер  еді» дейді-ғалым.

«2015-2016 жылдары Ұлттық банк базалық сыйақы мөлшерлемесін 16-17 пайыздың көлемінде тағайындаған кезеңдер де болды. Сол кезде екінші деңгейлі банктер арасында несиенің  пайыздық үстемақысын 28-30 пайызға дейін өсіріп жібергендер кездесті. Ал қазір 2018 жылдан бері  мөлшерлеме 9,25пайыз болып отыр. Бірақ екінші деңгейлі банктер пайыздық үстемакыны  түсіру өздері үшін әлі де тиімсіз екенін айтып, кәсіпорындарға, қарапайым халыққа арзан несие беруге асықпай отыр. Егер біз болашақта экономикамызды, халықтың тұрмысын дамытқымыз келсе, елде арзан несие

беру жүйесін қалыптастырып алуымыз керек. Ұлттық банк осы жағын ойлануы қажет. Ұлттық банк инфляцияны тежеумен немесе оны болжаумен ғана айналыспауы керек. Бізге өндірісті, модернизацияны, ауыл шаруашылығын қолдайтын ақша-несие саясаты керек. Тек қана мұнай мен газға иек артқан экономика бізді дағдарыстан шығармайды. Сондықтан Ұлттық банк түбегейлі қазіргі ұстанып отырған бағытын өзгертіп, банк пен бизнес арасындағы қарым-қатынасты жөндеу керек. Ақша-несие саясатына түбегейлі өзгеріс керек»,-дейді Бейсенбек Зиябеков.

Ұлттық банктің базалық ставканы төмен түсіретініне экономист-сарапшы Ілияс Исаев та күмәнмен қарайды. Себебі нақ қазіргі экономикалық жағдайда бізге базалық сыйақы мөлшерін төмендету аса көмекке келе қоймайды.

«Ұлттық банк инфляция көлемі 4-6 пайыздан аспайды дейді. Бірақ халықтың жағдайына қарасақ, елдегі инфляция көлемі 20 пайызға жетіп жығылды. 2018 жылы нақты инфляция 8 пайызды құрады. Ал 2019 жылы  күтіліп отырған инфляция 4-6 пайыз Әрине болжам жақсы. Бірақ қазіргі қалыптасып отырған жағдаймен салыстырсақ, бұлай болуы қиындау»,-деді экономист-сарапшы.

Сондай-ақ сарапшы маманның пайымдауынша, егер базалық сыйақыны төмендететін болсақ, өндіріске ұсынатын арзан несие көбейіп айналымдағы ақша массасы артады. Бірақ сол айналымдағы ақшаны біздің өндіріс игере ала ма?

« Қазір біз тұтынушыға қаншама ақшаны ұсынсақ та ол проблемалық несиеге айналып кетіп отыр. Себебі өндіріске беріліп отырған арзан несие жоғары деңгейде  өнім шығаруға, өндірістің қабілетін арттыруға айтарлықтай әсер етіп отырған жоқ. Өндірісітң қуаты артудың орнына, керсінше кеміп, айналымда ақша көбейіп кетіп, құнсызданып жатыр. Сондықтан бұл арада алдымен  инфляция көлемі нақты болжануы керек. Бізде нақтылық жоқ. Бейресми деректер «халықтың жайына қарап инфляция тіпті 20 пайызды межеледі» десе, ресми деректер 4-6 пайыздан аспайды деп болжайды. Ал нарықтағы жағдайды бағдарласақ елде әр тоқсан сайын қымбатшылық орын алып жатыр. Отандық өнім өндірушілер өнім өндіруге салған ақшаларын инфляция жеп құнсызданып кетіп жатқанын айтып шырылдайды»,-деді экономист-сарапшы Илияс Исаев.

Сондықтан маманның байыптауынша да,  Қазақстандағы ақша-несие саясатына серпіліс керек. Ұлттық банк макроэкономикалық жағдайларға бағдар жасауды терең игеруі тиіс.

«Болашақта Ұлттық банк  макроэкономикалық тепе-теңдікті зерттей білу керек. «Қаржыны қай салаға бөлсек, қайтарымы болады. Өндірістің қуаттылығы қандай? Берген қаржыны ұқсата ала ма, түсімі қаншалықты сенімді» деген мәселеге Ұлттық банк те бас ауыртуы тиіс. Бұл арада Ұлттық банк пен Үкімет бірлесіп жұмыс істегенде ғана мәселе шешімін табады»,-деді Илияс Исаев.

Қарлығаш Зарыққанқызы

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Оразаға дайындығың қалай?
    19/04 17:46 0 385
    2
    Үшемге жүкті болған келіншек егіз босанды
    19/04 17:33 0 190
    3
    Атырауда мамандандырылған ХҚКО шамамен 7 мың жүргізуші куәлігін берді
    19/04 17:17 0 147
    Бәзілбаев бесінші рет президент сайлауына түспек
    19/04 16:17 1 357
    Алтын қордағы үздік ертегілер мен жырлар арнайы жинақ болып шықты
    19/04 14:28 0 224

    Таныстырылғандар

    Қазақтар балаға инвестиция салу мәселесiне мүлде мән бермейдi – экономист
    Қазақтар балаға инвестиция салу мәселесiне мүлде мән бермейдi – экономист
    Қазақтар балаға инвестиция салу мәселесiне мүлде мән бермейдi – экономист
    Баяғыда біреу үлкен ғұламаға барып «өмірімнің соңына дейін бақытты, сәтті болуым үшін не қажет» деп сұрапты
    11/04/2019 09:55 0 1057
    Қостанай қаласында 2 оқушы қызды көлік қағып кетті (видео 18+)
    Қостанай қаласында 2 оқушы қызды көлік қағып кетті (видео 18+)
    Қостанай қаласында 2 оқушы қызды көлік қағып кетті (видео 18+)
    Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, оқушы қыздардың миына зақым келген.
    11/04/2019 10:05 0 700
    Қытайдағы көліктерде Димаштың әндерін шырқай аласыз (видео)
    Қытайдағы көліктерде Димаштың әндерін шырқай аласыз (видео)
    Қытайдағы көліктерде Димаштың әндерін шырқай аласыз (видео)
    Бұл көлікке мініп, компьютер арқылы нұсқау берсеңіз болды қалаған жеріңізге жеткізіп тастайды.
    12/04/2019 11:53 0 1100
    Құм басқан аймақтың тұрғындары ата­-бабасының қайда жатқанын таба алмайтын күйге түсті
    Құм басқан аймақтың тұрғындары ата­-бабасының қайда жатқанын таба алмайтын күйге түсті
    Құм басқан аймақтың тұрғындары ата­-бабасының қайда жатқанын таба алмайтын күйге түсті
    Қазақстан Экология Одағының мамандары Қазақстандағы құм басқан аймақтарды апатты аймақтардың санатына қосу керектігін айтып отыр
    12/04/2019 15:44 1 1759
    Тони Бьюзен: жад, жылдам оқу және мнемотехника
    Тони Бьюзен: жад, жылдам оқу және мнемотехника
    Тони Бьюзен: жад, жылдам оқу және мнемотехника
    Мидың қызметін зерттеген ғалым қандай құпияларды ашты?
    15/04/2019 10:00 0 368
    Тоқаев пен Мирзиеев кездесуі: қазақ-өзбек шекарасы
    Тоқаев пен Мирзиеев кездесуі: қазақ-өзбек шекарасы
    Тоқаев пен Мирзиеев кездесуі: қазақ-өзбек шекарасы
    Әскери-техникалық, қорғаныс, шекара және келісімдік-құқықтық мәселелер сөз болды.
    15/04/2019 17:13 1 428
    Димаш Өзбекстанда өнер көрсетіп, өзбек жұртын таңғалдырды (видео)
    Димаш Өзбекстанда өнер көрсетіп, өзбек жұртын таңғалдырды (видео)
    Димаш Өзбекстанда өнер көрсетіп, өзбек жұртын таңғалдырды (видео)
    15 сәуір күні Ташкентте Өзбекстандағы Қазақстан жылының ашылу рәсімі өтті.
    16/04/2019 08:33 0 2917
    Маусымнан бастап 1 миллион қазақстандықтың жалақысы өседі
    Маусымнан бастап 1 миллион қазақстандықтың жалақысы өседі
    Маусымнан бастап 1 миллион қазақстандықтың жалақысы өседі
    Президент биыл 1 маусымнан бастап бір миллионнан астам қазақстандықтың жалақысы өсетінін хабарлады.
    16/04/2019 09:05 0 461
    Ақтаудан алғашқы қазақстандық жүк кемесі аттанды
    Ақтаудан алғашқы қазақстандық жүк кемесі аттанды
    Ақтаудан алғашқы қазақстандық жүк кемесі аттанды
    Қытайдан Еуропаға бағытталған транзиттік жүк шоғырланып, қазақстандық экспорттық жүкпен бірге контейнерлермен жедел тасымалданады.
    16/04/2019 16:11 0 310
    Сауда капиталына неге мемлекет араласпауы керек?
    Сауда капиталына неге мемлекет араласпауы керек?
    Сауда капиталына неге мемлекет араласпауы керек?
    Біздің елдегі сауда нүктелерінің дені жекеменшіктің қолына өтіп кетті
    17/04/2019 10:03 0 393
    Жетісайдағы масқара: үш баладан кімнің өшін алды екен? (Видео +18)
    Жетісайдағы масқара: үш баладан кімнің өшін алды екен? (Видео +18)
    Жетісайдағы масқара: үш баладан кімнің өшін алды екен? (Видео +18)
    Масқара! Кішкентай қыздың әуретіне пышақ тыққан.
    17/04/2019 12:14 0 1753
    Алматыда теңге ілуден Азия чемпионаты басталды
    Алматыда теңге ілуден Азия чемпионаты басталды
    Алматыда теңге ілуден Азия чемпионаты басталды
    Ұлттық ат спорты түрлерінен өтіп жатқан жарысқа «Қазақстан РТРК» АҚ басты ақпараттық қолдау көрсетіп отыр
    18/04/2019 10:13 0 204
    Қазақстан ғылымы ауыр қазаға ұшырады
    Қазақстан ғылымы ауыр қазаға ұшырады
    Қазақстан ғылымы ауыр қазаға ұшырады
    Ғалым анамыздың отбасы мен туған-туыстарына қайғысына ортақтаса отырып көңіл айтамыз
    18/04/2019 12:19 0 4045
    Димаштың "бомба" бейнебаяны жарық көрді (видео)
    Димаштың "бомба" бейнебаяны жарық көрді (видео)
    Димаштың "бомба" бейнебаяны жарық көрді (видео)
    Игорь Крутой "Шаршаған аққулар махаббаты" әніне түсірілген бейнебаянның "бомба" болатынын айтқан еді.
    18/04/2019 21:28 0 6994