Озбыр қоғамның құрбаны немесе шерлі Шәміл

Озбыр қоғамның құрбаны немесе шерлі Шәміл
Ⓒwikipedia.org

«Он был из породы гениальных борцов». Ян Дымов ФИЛА-ның «Алтын орденінің» иегері, Украинаның еңбек сіңірген журналисі, күрестің білгір маманы.

Қазақ спортшыларының ішінен олимпиялық спорт түрлері бойынша бірінші әлем чемпионы Шәміл Серіков екенін спорттың есеп-шотын қағушылар жақсы біледі. Шәміл 1978 жылы алғаш рет әлем чемпионатында топ жарса, 1979 жылы екінші мәрте дүние жүзі чемпионатының алтын медалін жеңіп алды. Оның бұл жетістігін арада 40 жыл өтсе де бірде-бір қазақ балуаны қайталай алған жоқ. Яғни, қазақтың грек-рим, еркін күрес, дзюдо балуандарының арасында әлемнің 2 дүркін чемпионы болған жалғыз балуан осы Шәміл Серіков!

Осындай саңлақ балуан нағыз бабына енген тұста совет империясының қырына ілікті. Мәскеу атақты балуандарды Қиыр Шығыстағы Байкал Амур магистралы бойындағы жұмысшылармен бірнеше күндік кездесуге апарғанда Шәміл бармай қалады. Ол кезде Мәскеудің сөзін жерге тастау - империяның жағасына жармасқанмен бірдей. Шәмілдің бұл тірлігін Мәскеу кешірген жоқ. Оны совет құрамасынан шығарып тастады. Жалақысын кесті. Бұған қоса, Қазақстандағы спорт басшылары  Серіковті күреске жолатпай қояды. Шәміл амалсыздан саудаға жегіліп, көлігімен адам тасып, нәпақасын ілінген жерден іздейтін күйге түседі. Оның соңына советтің мемлекеттік қауіпсіздік саласының қызметкерлері аңдуға түсті, деген де сөз бар. Бұл да қисынға келеді.

Шәміл СеріковШәміл Серіков

Сөйтіп, кеше ғана миллиондаған жанкүйердің ықыласына бөленген есіл ер спорт басшыларына көзтүрткі адамға айналады. Бұған шыдамаған Шәміл 1989 жылы 33 жасында өзіне өзі қол жұмсайды.

«Шәмілдің күресі - нағыз спектакль еді,  - дейді Серіковпен бірге күрескен Олимпиада және әлем чемпионы Жақсылық Үшкемпіров. Иә,  Шәміл Серіковке кезінде әлемге әйгілі күрес мамандарының өзі қатты сүйсінетін. Себебі, қазақ балуаны қалыпқа сыймайтын, ерекше дарын иесі еді. Енді  оқырман назарына Шәмілдің боз кілемдегі қайталанбас сәттері туралы нақты деректерді келтіре кетейік.

1978 жыл - Совет Одағының чемпионаты

Финалға дейін 5 белдесуде қарсыластарын таза жықты. Шешуші сында Олимпиада чемпионы, ресейлік Виталий Константиновты 11:3 есебімен еркін еңсерді. Бұған дейін Константинов одақ чемпионатында ешкімнен дәл осылай ойсырай ұтылып көрмеп еді. Ол кезде грек-рим күресінен әлемдегі ең мықты мемлекет Совет одағы болатын. Совет чемпионатын дәл Шәміл секілді емін-еркін ұтқан балуан тарихта тым сирек кездеседі. Қазіргі қазақ балуандары Шәмілге еліктесе, Шәміл шыңына тәуекел етсе, алаш ұлдарының боз кілемдегі несібесі мол болар еді..

1978 жыл - Әлем чемпионаты

Финалға дейін 5 қарсыласын аса қиналмай ұтқан Шәміл шешуші белдесуде Германия балуаны, кейін әлем чемпионы болған Паскуале Пасареллиді 29:9 есебімен тас-талқан қылды. Мұндай есеп гандболда немесе регбиде болады. Күресте осындай есеппен әлем чемпионы атану заманынан озып туған адамның ғана қолынан келеді. Сол тұстағы әлем чемпионаттарының финалында Шәміл Серіковтен басқа бірде-бір балуан қарсыласын дәл осындай ірі есеппен ұтқан емес.

1980 жыл - Мәскеу олимпиадасы

  1. Шәміл бірінші белдесуде бельгиялық Жульен Мевисті 2 минут 28 секундта таза жықты.
    2. Екінші кезекте румын Михал Боцилды 1 минут 25 секундта тізе бүктірді.
    3. Үшінші сында итальяндық Антонио Кальтабианоны ұпай санымен жеңді.
    4. Төртінші белдесуде чех Иожеф Кристаны 15:3 есебімен ойсырата ұтты. Бұл бәсекеде Шәміл қарсыласын үш рет кеудесінен асыра лақтырды, екі рет етпетінен түсіріп, төрттағанға салды. Екі рет партерден аунатты.
  2. Шәміл бұдан кейін швед Бенни Лунгбекті 2 минут 42 секундта таза жықты.
    6. Финал. Шәміл Серіков – Юзеф Липень (Польша) – 11:4.
    Алла Тағала ғаламат дарын сыйлаған балуан ғана Олимпиада ойындарын дәл осылай ұтса керек. Бұл тек құрғақ күшпен ғана келетін жеңіс емес. Шәміл ақыл-ойы, еңбекқорлығы, табиғи бейімі терең ұштасқан балуан еді. Жаратқан Иеміз Шәміл пендесіне балуандық қабілетті молынан бере салған екен. Осындай азаматтың қазақ болғаны біздің халықтың бойында балуандық өнердің мол қазынасы бар екенін білдірсе керек. Олай болса, қазақтан грек-рим күресі бойынша 20 жылдан бері әлем чемпионы неге шықпай жүр? Бойында қазақы қаны бар қаладағы қарадомалақтар, ауылда мал жайлап, су тасып  жүрген, оқу күнделігі төрт пен беске толы алаш баласы, осы жағын терең ойлап көрші...

Қадірлі оқырман! Біз Шәмілді толық зерттеген жоқпыз. Шәмілдің күресінен Алматыдағы спорт академиясында, елдің әр қиырындағы спорт мектеп-интернаттарында, күрес мектептерінде арнайы дәріс оқылса, балалар Шәміл туралы шығарма жазса, қазақтың небір алғыр балалары Серіковтей боламын деп, құлшынар еді, қолына қағаз-қалам алып, ойға, терең талдауға жүгінер еді. Амал не, қазіргі бапкерлер мен балуандардың басым көпшілігі Шәмілді зерттемек түгілі, бір бет күнделік жазуға ерінеді. Бойдағы қажыр-қайратың, үйренген әдіс-айлаң, талабың ақыл-оймен, ізденіспен, біліммен суарылмаса, боз кілемде Шәмілдей күресемін деу бекер.

Қазақ баласы! Қазіргі таңда әлемдік спорт ғылымға арқа сүйеп отыр. Олимпиада мен әлем чемпионатының шыңына нағыз ғалым бапкердің ғана шәкірті шыға алады. Осыны жадыңа мықтап сақтағаның дұрыс. Қазіргі қазақ балуандарында күш те, әдіс-айла да, тегеурін де бар. Тек бапкерлердің шығармашылық ізденісі  кем соғып жатыр. Сосын алтыбақан алауыздыққа тізгін бермеуіміз керек.

Табиғатынан балуандыққа бейім Шәміл Серіковтің тәлімгерлері Алдабергенов пен Жарков білімді, білікті жаттықтырушылар болатын. Ал ХХ ғасырда әлем күресін мойындатқан, боз кілемнің академигі Вадим Псарев ірі жарыстарға дайындық кезінде, сондай бәсекелер үстінде үнемі Шәмілдің қасында болды.Кеңес империясының қалыбына сыймаған Шәміл  осындай балуан еді…

Қыдырбек Рысбек

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


  • 2 апта бұрын

    Ия Шамил ағамыз ды улги тұту керек болашақ балуандар

    1
    Алматыда екі жігіт 35 жастағы әйелді буындырып, тонын шешіп алып кеткен (видео)
    21/02 12:28 0 633
    2
    Түрікмен полициясы әйелдердің көлік жүргізу куәлігін тартып алып жатыр (видео)
    21/02 12:17 0 123
    3
    Туыстарына әскери өмірдің ұнағанын айтқан сарбаз өз-өзін атып өлтірген
    21/02 12:05 0 221
    "Жануарларды азаптап, өнер көрсететін цирк қажет емес" – қоғам белсенділері
    21/02 11:52 0 110
    "Курица – не птица, Аблязов – не оппозиция". Мәні "кепкен" мәтелдер
    21/02 11:24 0 1075

    Таныстырылғандар

    Хиджабтағы мұз ханшайымы – Захра Лари
    Хиджабтағы мұз ханшайымы – Захра Лари
    Хиджабтағы мұз ханшайымы – Захра Лари
    Әлемге "Хиджабтағы мұз ханшайымы" ретінде танымал болған Захра Лари кім?
    Аудио тыңдау
    15/02/2019 09:33 0 2896
    "Ру" дегеніміз не?
    "Ру" дегеніміз не?
    "Ру" дегеніміз не?
    Атам қазақтың "руың кім?" дегені – сенің әлемге үлгі болған ең Ұлы атаңның аты кім дегені.
    Аудио тыңдау
    15/02/2019 09:30 0 4125
    Путин олимпиада чемпионынан "таяқ жеді" (видео)
    Путин олимпиада чемпионынан "таяқ жеді" (видео)
    Путин олимпиада чемпионынан "таяқ жеді" (видео)
    Жаттығудың соңында әрбір спортшымен жеке-жеке суретке түсіпті.
    Аудио тыңдау
    15/02/2019 12:05 0 1640
    Әбу Наср әл-Фарабидің «Қайырымды қаласы» дұрыс зерттелді ме?
    Әбу Наср әл-Фарабидің «Қайырымды қаласы» дұрыс зерттелді ме?
    Әбу Наср әл-Фарабидің «Қайырымды қаласы» дұрыс зерттелді ме?
    Әбу Наср әл-Фараби (Оған Алланың рақымы болсын!) осы кітапты жазуды Бағдадта бастаған еді.
    Аудио тыңдау
    16/02/2019 13:42 0 504
    Сексен төрттегі тарихи жеңіс!
    Сексен төрттегі тарихи жеңіс!
    Сексен төрттегі тарихи жеңіс!
    1984 жылы ақпанның соңы, наурыздың басында Ташкентте бокстан Кеңес одағының кезекті чемпионаты өтті.
    Аудио тыңдау
    16/02/2019 14:08 0 2654
    Хабиб Нұрмағамедов қазақ қызына көліктің кілтін табыстады (фото)
    Хабиб Нұрмағамедов қазақ қызына көліктің кілтін табыстады (фото)
    Хабиб Нұрмағамедов қазақ қызына көліктің кілтін табыстады (фото)
    Ол UFC чемпионымен бірге көліктің кілтін ұстап түскен суретін жариялап, "Көптен күткен күн", деген жазба қалдырды.
    Аудио тыңдау
    18/02/2019 09:43 0 2675
    12 жасында Ресей шақырып, пәтер сыйлаған шахматшы Бибісара елге оралмақ
    12 жасында Ресей шақырып, пәтер сыйлаған шахматшы Бибісара елге оралмақ
    12 жасында Ресей шақырып, пәтер сыйлаған шахматшы Бибісара елге оралмақ
    Химки қаласынан оған екі бөлмелі пәтер берілді, деген хабарды естігенде оны жатқа қимай, ішіміз ашып, кәдімгідей қапа болып едік
    Аудио тыңдау
    18/02/2019 09:45 1 6182
    Данияр Елеусіновтің жаңа қарсыласы анықталды
    Данияр Елеусіновтің жаңа қарсыласы анықталды
    Данияр Елеусіновтің жаңа қарсыласы анықталды
    Шаршы алаңда жеңілістің дәмін татып көрмеген қазақстандық талантты боксшы Данияр Елеусінов 2019 жылы өткізілетін алғашқы жекпе-жегіне сақадай сай.
    Аудио тыңдау
    18/02/2019 15:19 0 216
    Букмекер орталықтарының күні не болмақ?
    Букмекер орталықтарының күні не болмақ?
    Букмекер орталықтарының күні не болмақ?
    «Олимп» орталығы неге өзгелерден қарағанда танымал?
    Аудио тыңдау
    18/02/2019 16:52 0 457
    "Қазақтар мұны қызғаныштан жасап отыр"
    "Қазақтар мұны қызғаныштан жасап отыр"
    "Қазақтар мұны қызғаныштан жасап отыр"
    Оның айтуынша, Қырғызстанда Өзбекстандағы чемпионатты өткізуге арналған тайқазан жасалып жатыр.
    Аудио тыңдау
    19/02/2019 10:12 0 846
    Ауғандардың тұтқынына түскен совет сарбазы: Ресейге ешқашан қайтқым келмейді (видео)
    Ауғандардың тұтқынына түскен совет сарбазы: Ресейге ешқашан қайтқым келмейді (видео)
    Ауғандардың тұтқынына түскен совет сарбазы: Ресейге ешқашан қайтқым келмейді (видео)
    Өлгісі келмеген совет сарбазы тұтқынға түскеннен кейін Ислам дінін қабылдап, "Талибан" атты радикалды топтың қатарында болған.
    Аудио тыңдау
    19/02/2019 11:22 1 6653
    Қазақстандықтың бір ғана соққысы түркиялық боксшыны есеңгіретіп тастады (видео)
    Қазақстандықтың бір ғана соққысы түркиялық боксшыны есеңгіретіп тастады (видео)
    Қазақстандықтың бір ғана соққысы түркиялық боксшыны есеңгіретіп тастады (видео)
    Төреші нокдаун есептей бастады да, кейін жекпе-жекті тоқтатты. .
    Аудио тыңдау
    19/02/2019 15:32 0 3888
    Геннадий Головкин әлем чемпионы болуға жақын қалды
    Геннадий Головкин әлем чемпионы болуға жақын қалды
    Геннадий Головкин әлем чемпионы болуға жақын қалды
    WBO белбеуі - Головкин кәсіпқой бокста ала алмаған жалғыз титул
    Аудио тыңдау
    20/02/2019 09:54 0 1126
    Биыл "Түркістан – Самарқанд» халықаралық автобус бағыты ашылады
    Биыл "Түркістан – Самарқанд» халықаралық автобус бағыты ашылады
    Биыл "Түркістан – Самарқанд» халықаралық автобус бағыты ашылады
    Түркістан облысында 44 тасымалдаушы 1224 дана автобуспен (шағын автобуспен) жолаушылар тасымалдау қызметін көрсетуде.
    Аудио тыңдау
    20/02/2019 10:28 0 120
    Мақтааралда әлеуметтік  медициналық сақтандыру жүйесіндегі  өзгерістер туралы семинар  өтті
    Мақтааралда әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесіндегі өзгерістер туралы семинар өтті
    Мақтааралда әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесіндегі өзгерістер туралы семинар өтті
    Мақтаарал ауданында әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесіндегі өзгерістер туралы семинар өтті.
    Аудио тыңдау
    20/02/2019 10:56 0 131