Озбыр қоғамның құрбаны немесе шерлі Шәміл

Озбыр қоғамның құрбаны немесе шерлі Шәміл
Ⓒwikipedia.org

«Он был из породы гениальных борцов». Ян Дымов ФИЛА-ның «Алтын орденінің» иегері, Украинаның еңбек сіңірген журналисі, күрестің білгір маманы.

Қазақ спортшыларының ішінен олимпиялық спорт түрлері бойынша бірінші әлем чемпионы Шәміл Серіков екенін спорттың есеп-шотын қағушылар жақсы біледі. Шәміл 1978 жылы алғаш рет әлем чемпионатында топ жарса, 1979 жылы екінші мәрте дүние жүзі чемпионатының алтын медалін жеңіп алды. Оның бұл жетістігін арада 40 жыл өтсе де бірде-бір қазақ балуаны қайталай алған жоқ. Яғни, қазақтың грек-рим, еркін күрес, дзюдо балуандарының арасында әлемнің 2 дүркін чемпионы болған жалғыз балуан осы Шәміл Серіков!

Осындай саңлақ балуан нағыз бабына енген тұста совет империясының қырына ілікті. Мәскеу атақты балуандарды Қиыр Шығыстағы Байкал Амур магистралы бойындағы жұмысшылармен бірнеше күндік кездесуге апарғанда Шәміл бармай қалады. Ол кезде Мәскеудің сөзін жерге тастау - империяның жағасына жармасқанмен бірдей. Шәмілдің бұл тірлігін Мәскеу кешірген жоқ. Оны совет құрамасынан шығарып тастады. Жалақысын кесті. Бұған қоса, Қазақстандағы спорт басшылары  Серіковті күреске жолатпай қояды. Шәміл амалсыздан саудаға жегіліп, көлігімен адам тасып, нәпақасын ілінген жерден іздейтін күйге түседі. Оның соңына советтің мемлекеттік қауіпсіздік саласының қызметкерлері аңдуға түсті, деген де сөз бар. Бұл да қисынға келеді.

Шәміл СеріковШәміл Серіков

Сөйтіп, кеше ғана миллиондаған жанкүйердің ықыласына бөленген есіл ер спорт басшыларына көзтүрткі адамға айналады. Бұған шыдамаған Шәміл 1989 жылы 33 жасында өзіне өзі қол жұмсайды.

«Шәмілдің күресі - нағыз спектакль еді,  - дейді Серіковпен бірге күрескен Олимпиада және әлем чемпионы Жақсылық Үшкемпіров. Иә,  Шәміл Серіковке кезінде әлемге әйгілі күрес мамандарының өзі қатты сүйсінетін. Себебі, қазақ балуаны қалыпқа сыймайтын, ерекше дарын иесі еді. Енді  оқырман назарына Шәмілдің боз кілемдегі қайталанбас сәттері туралы нақты деректерді келтіре кетейік.

1978 жыл - Совет Одағының чемпионаты

Финалға дейін 5 белдесуде қарсыластарын таза жықты. Шешуші сында Олимпиада чемпионы, ресейлік Виталий Константиновты 11:3 есебімен еркін еңсерді. Бұған дейін Константинов одақ чемпионатында ешкімнен дәл осылай ойсырай ұтылып көрмеп еді. Ол кезде грек-рим күресінен әлемдегі ең мықты мемлекет Совет одағы болатын. Совет чемпионатын дәл Шәміл секілді емін-еркін ұтқан балуан тарихта тым сирек кездеседі. Қазіргі қазақ балуандары Шәмілге еліктесе, Шәміл шыңына тәуекел етсе, алаш ұлдарының боз кілемдегі несібесі мол болар еді..

1978 жыл - Әлем чемпионаты

Финалға дейін 5 қарсыласын аса қиналмай ұтқан Шәміл шешуші белдесуде Германия балуаны, кейін әлем чемпионы болған Паскуале Пасареллиді 29:9 есебімен тас-талқан қылды. Мұндай есеп гандболда немесе регбиде болады. Күресте осындай есеппен әлем чемпионы атану заманынан озып туған адамның ғана қолынан келеді. Сол тұстағы әлем чемпионаттарының финалында Шәміл Серіковтен басқа бірде-бір балуан қарсыласын дәл осындай ірі есеппен ұтқан емес.

1980 жыл - Мәскеу олимпиадасы

  1. Шәміл бірінші белдесуде бельгиялық Жульен Мевисті 2 минут 28 секундта таза жықты.
    2. Екінші кезекте румын Михал Боцилды 1 минут 25 секундта тізе бүктірді.
    3. Үшінші сында итальяндық Антонио Кальтабианоны ұпай санымен жеңді.
    4. Төртінші белдесуде чех Иожеф Кристаны 15:3 есебімен ойсырата ұтты. Бұл бәсекеде Шәміл қарсыласын үш рет кеудесінен асыра лақтырды, екі рет етпетінен түсіріп, төрттағанға салды. Екі рет партерден аунатты.
  2. Шәміл бұдан кейін швед Бенни Лунгбекті 2 минут 42 секундта таза жықты.
    6. Финал. Шәміл Серіков – Юзеф Липень (Польша) – 11:4.
    Алла Тағала ғаламат дарын сыйлаған балуан ғана Олимпиада ойындарын дәл осылай ұтса керек. Бұл тек құрғақ күшпен ғана келетін жеңіс емес. Шәміл ақыл-ойы, еңбекқорлығы, табиғи бейімі терең ұштасқан балуан еді. Жаратқан Иеміз Шәміл пендесіне балуандық қабілетті молынан бере салған екен. Осындай азаматтың қазақ болғаны біздің халықтың бойында балуандық өнердің мол қазынасы бар екенін білдірсе керек. Олай болса, қазақтан грек-рим күресі бойынша 20 жылдан бері әлем чемпионы неге шықпай жүр? Бойында қазақы қаны бар қаладағы қарадомалақтар, ауылда мал жайлап, су тасып  жүрген, оқу күнделігі төрт пен беске толы алаш баласы, осы жағын терең ойлап көрші...

Қадірлі оқырман! Біз Шәмілді толық зерттеген жоқпыз. Шәмілдің күресінен Алматыдағы спорт академиясында, елдің әр қиырындағы спорт мектеп-интернаттарында, күрес мектептерінде арнайы дәріс оқылса, балалар Шәміл туралы шығарма жазса, қазақтың небір алғыр балалары Серіковтей боламын деп, құлшынар еді, қолына қағаз-қалам алып, ойға, терең талдауға жүгінер еді. Амал не, қазіргі бапкерлер мен балуандардың басым көпшілігі Шәмілді зерттемек түгілі, бір бет күнделік жазуға ерінеді. Бойдағы қажыр-қайратың, үйренген әдіс-айлаң, талабың ақыл-оймен, ізденіспен, біліммен суарылмаса, боз кілемде Шәмілдей күресемін деу бекер.

Қазақ баласы! Қазіргі таңда әлемдік спорт ғылымға арқа сүйеп отыр. Олимпиада мен әлем чемпионатының шыңына нағыз ғалым бапкердің ғана шәкірті шыға алады. Осыны жадыңа мықтап сақтағаның дұрыс. Қазіргі қазақ балуандарында күш те, әдіс-айла да, тегеурін де бар. Тек бапкерлердің шығармашылық ізденісі  кем соғып жатыр. Сосын алтыбақан алауыздыққа тізгін бермеуіміз керек.

Табиғатынан балуандыққа бейім Шәміл Серіковтің тәлімгерлері Алдабергенов пен Жарков білімді, білікті жаттықтырушылар болатын. Ал ХХ ғасырда әлем күресін мойындатқан, боз кілемнің академигі Вадим Псарев ірі жарыстарға дайындық кезінде, сондай бәсекелер үстінде үнемі Шәмілдің қасында болды.Кеңес империясының қалыбына сыймаған Шәміл  осындай балуан еді…

Қыдырбек Рысбек

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


  • 2 ай бұрын

    Ия Шамил ағамыз ды улги тұту керек болашақ балуандар

    1
    Назарбаев: Менің сайлауға қатысқанымды қалайтындар көп
    23/04 12:28 0 174
    2
    "Балуан Шолақ" түсірілген Тоғызбұлақтың таңғажайып табиғаты (фото, видео)
    23/04 12:10 0 214
    3
    Ысырапшылдық – байлықтың қас жауы
    23/04 11:52 0 90
    "Нұр Отан" президенттікке үміткер ретінде Тоқаевты ұсынды
    23/04 11:27 0 453
    «Қазақтың қазанаты қайда?» деп президенттікке кандидат ретінде тіркелген азамат кім?
    23/04 11:13 0 306

    Таныстырылғандар

    "Рухани жаңғыру" бағдарламасын іске асыру жөніндегі ұлттық комиссияның отырысы өтті
    "Рухани жаңғыру" бағдарламасын іске асыру жөніндегі ұлттық комиссияның отырысы өтті
    "Рухани жаңғыру" бағдарламасын іске асыру жөніндегі ұлттық комиссияның отырысы өтті
    Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен жаңартылған Ұлттық комиссия құрамына Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы Марат Тәжин жетекшілік етеді.
    12/04/2019 15:31 0 739
    Жәнібек Әлімханұлы екі чемпиондық белбеуге қол жеткізді (видео)
    Жәнібек Әлімханұлы екі чемпиондық белбеуге қол жеткізді (видео)
    Жәнібек Әлімханұлы екі чемпиондық белбеуге қол жеткізді (видео)
    Қарсыласы бұған дейін 20 жекпе-жектің 16-сын жеңген тәжірибелі боксшы.
    13/04/2019 10:48 0 1431
    40 жастағы ер адамды жүк көлігі қағып өлтірді (видео)
    40 жастағы ер адамды жүк көлігі қағып өлтірді (видео)
    40 жастағы ер адамды жүк көлігі қағып өлтірді (видео)
    Mercedes-Benz Sprinter 40 жастағы ер адамды қағып кетті
    15/04/2019 09:23 0 1508
    Адамзат туралы айтары бар ерекше 17 ескерткіш
    Адамзат туралы айтары бар ерекше 17 ескерткіш
    Адамзат туралы айтары бар ерекше 17 ескерткіш
    "Өмірдегі ең бастысы — лайк», "Әйелдің күшін басшылықта біліңдер. Оның өзіндік құны бар"
    15/04/2019 17:32 0 1287
    Ақмола облысында сенбілікке шыққан оқушы қаза тапты
    Ақмола облысында сенбілікке шыққан оқушы қаза тапты
    Ақмола облысында сенбілікке шыққан оқушы қаза тапты
    Сенбілік кезінде болған қайғылы жайт туралы қаза болған баланың әпкесі айтып берді
    16/04/2019 10:54 0 5973
    XI пән олимпиадасы өтуде
    XI пән олимпиадасы өтуде
    XI пән олимпиадасы өтуде
    С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінде журналистика мамандығы бойынша ХI пәндік олимпиаданың ашылу салтанаты өтті.
    16/04/2019 11:19 0 213
    Тексеріс аяқталды: қару мен ақша табылған көлік әкімнің ұлына тиесілі
    Тексеріс аяқталды: қару мен ақша табылған көлік әкімнің ұлына тиесілі
    Тексеріс аяқталды: қару мен ақша табылған көлік әкімнің ұлына тиесілі
    Жүксалғышынан бума-бума ақша мен оқ дәрі, травмат табылған.
    16/04/2019 16:35 1 1444
    Ғалымдар адамның бет жүзіне қатысты жаңа деректер айтты
    Ғалымдар адамның бет жүзіне қатысты жаңа деректер айтты
    Ғалымдар адамның бет жүзіне қатысты жаңа деректер айтты
    Бүгінде адамдар 20-дан астам әртүрлі эмоциялар санаттарын білдіру мүмкіндігіне ие болса, бұрынғы адамдар мұндай эмоциялардан мақұрым болған екен.
    16/04/2019 17:41 0 942
    СҚО әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды
    СҚО әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды
    СҚО әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды
    СҚО әкімінің орынбасары тағайындалды
    16/04/2019 18:59 0 502
    Головкин жанкүйерлеріне уәде берді
    Головкин жанкүйерлеріне уәде берді
    Головкин жанкүйерлеріне уәде берді
    Кейін Головкиннің өзі кезекті жекпе-жек туралы пікірімен бөлісті.
    17/04/2019 05:31 0 824
    1999 жылы мектеп бітіргендер 9 баласы бар сыныптасына жаңа үй сыйлады (фото)
    1999 жылы мектеп бітіргендер 9 баласы бар сыныптасына жаңа үй сыйлады (фото)
    1999 жылы мектеп бітіргендер 9 баласы бар сыныптасына жаңа үй сыйлады (фото)
    Түркістан облысы Шарадары ауданының 1999 жылғы мектеп түлектері 20 жылдық мерейтойды қайрымдылық шарасына
    17/04/2019 06:56 0 2287
    «Баспана Хит» бағдарламасының жылдық пайызы арзандады
    «Баспана Хит» бағдарламасының жылдық пайызы арзандады
    «Баспана Хит» бағдарламасының жылдық пайызы арзандады
    Азаматтардың ай сайынғы төлемдерін есептеуіне қолайлы болуы үшін Баспана Хит ипотекалық калькуляторы іске қосылды
    17/04/2019 11:02 0 415
    Биыл Алматыда 700-ден астам адамды ит қапқан
    Биыл Алматыда 700-ден астам адамды ит қапқан
    Биыл Алматыда 700-ден астам адамды ит қапқан
    Өткен жылы Алматыда 16 мыңнан аса қаңғыбас ит ауланса, биыл небәрі 4 айдың ішінде олардың саны 5000-ға жуықтап қалған.
    18/04/2019 07:12 0 350
    Элизабет Тұрсынбаева ресейлік шоуда өз нөмірін Денис Тенге арнады (видео)
    Элизабет Тұрсынбаева ресейлік шоуда өз нөмірін Денис Тенге арнады (видео)
    Элизабет Тұрсынбаева ресейлік шоуда өз нөмірін Денис Тенге арнады (видео)
    Ол әлем чемпионатында жеңіс тұғырына көтерілген алғашқы қазақстандық қыз ретінде тарихта қалады.
    21/04/2019 16:52 0 645
    Азия чемпионаты: көкпардан Қазақстан құрамасы чемпион атанды
    Азия чемпионаты: көкпардан Қазақстан құрамасы чемпион атанды
    Азия чемпионаты: көкпардан Қазақстан құрамасы чемпион атанды
    Финалда Моңғолиямен тартысқан қандастарымыз чемпион атанды.
    22/04/2019 10:00 0 200