Отандық өнімді Ресей мен Беларусьтің қақпанынан қалай алып шығамыз?

Отандық өнімді Ресей мен Беларусьтің қақпанынан қалай алып шығамыз?
ⒸAspekty.net

Қазір біздің дүкендерімізде Ресей мен Беларустің сүт және сүт өнімдері самсап тұр. Қазақтың қаймағы Ресейдің айранына өкпелеп жүр. Себебі Ресейдің ашып кеткен қою айраны дүкендерімізде қаймақ деп сатылады. Қазақтың кілегейі мен Ресейдің қаймағын салыстыруға да келмейді. Майлылығы аз, сапасы төмен өнімдер қаптап кетті. Өзгелер осындай сапасыз өнімдерін бізге өткізу арқылы  мол табыс табады.  Ал біз экспортқа агроөнім түрлерінен ұн, ет, союға жарамды мал басын ғана шығарамыз. Қатық, құрт, қазы, қарта, қымыз, айран, шұбат деген өнімдерді молынан экспортқа шығара алмай жүрміз. «Бұған себеп – мемлекеттік агросаясаттың дұрыс қалыптаспауы» дейді мамандар.

Бұл ретте мал шаруашылығы ғылымының докторы, профессор Макен Тойшыбековтың айтуынша, бізге шағын кластерлер құру көмекке келер еді.

«Шағын кластерлер құрылып, жан-жақты өнім өндіруге бет бұрылса, бұл аса қиындық туғызбас еді. Мысалы, жылқы өнімдерін өндіретін мемлекеттік шағын кластерлер құрылса, ол жерде жылқының еті мен қымызынан бастап, қазы-қарта, жал-жаясына дейін соңына дейін өңделіп, содан кейін ол өнімдер экспортқа жол тартса жақсы емес пе?! Сол тәрізді сүт және сүт өнімдері кластері құрылуы керек. Ол арада қаймақ, құрт, ірімшік өндірілсе... Әрине менің бұл ұсынысыма «ауылдың халқында мал басы аз. Олар қалай өнім өндіреді?» дейтіндер табылады.  Бірақ бұл арада асыл тұқымды мал өсіретін шаруашылықтар бар, ірі ет экспортымен  айналысатын отандық өндіріс орындары бар. Бұларға мемлекет арнайы қолдау білдіруі керек. Субсидиямен қамтып, дотация беруден бөлек, агроөнім өндірушілерге қаржыны өсімпұлсыз «каникулға» беріп,  бөліп-бөліп қайтарасың десе, бұл істен нәтиже шығаруға болар еді», - деді Макен Тойшыбеков.

Маман алға тартып отырғандай, мұндай бастамалар іргеміздегі қырғыз елінде, Өзбекстанда нәтижесін беріп келеді. «Қырғызстан қазірде сүт өндірушілерін қолдап, ет және сүт өнімдері соңғы өнімге дейін өңделіп экспортқа шыға бастады» дейді маман.

Экономист-ғалым Атамұрат Шәменовтың пайымдауынша, біз осы уақытқа дейін агросаясатымызда экспорттың көлемін ұлғайтып, одан пайда көру мақсатында   бірқатар шараларды атқардық. Агроөндірісті қолдау үшін бірнеше бағдарлама қабылдадық, жобаларды жасадық, «ауылдың экономикалық әлеуетін арттырамыз» деп «Ауыл жылын» жарияладық. Ауыл шаруаларына субсидия, дотация бөлу  жағын халықаралық талапқа сай еттік. Не керек, үкімет агроөнімдерімізді бәсекеге қабілетті етудің барлық шараларды қарастырып-ақ жатыр. Бірақ  «біздің осы бағытта ұстанған агросаясатымызда кемшін тұстар жетіп-артылады.  Біз ең негізгісі ауыл тұрғындары түсінетін агро-саясатты ұстанып отырған жоқпыз» дейді маман.

«Бізде әр министр келген сайын бір реформа ұсынып ауылдың халқын дүбара етті. Мысалы, Асылжан Мамытбековтің кезінде «Агро-бизнес-2020» бағдарламасы қолға алынды. Қазір ол бағдарламаның өзі қайда, нәтижесі қайда?! Бұдан соң жайылымдық жер мәселесі көтерілді. Мал шаруашылығын оның ішінде мал суаруды жетілдіру үшін 4 мыңға жуық құдық қазу қолға алынды. Нәтижесінде құдықтар құрдымға кетті. Жұрт құдық қазғызып, ақыры мемлекеттен оның қайтарымды ақшасын ала алмай зар болды. Бұдан соң министр Асқар Мырзахметов келгенде ауыл шаруашылығы кооперативтерінің басын біріктіру саясатын ұстанды. Жақсы ұстаным болатын. Республика бойынша 467 кооперативтер құрылып, олар 220 сүт қабылдау  және  103 мал сою пунктерінің, оған қоса 12 мың отбасылық мал бордақылау алаңдарының басын қоспақшы болған. Оның қорытындысы бойынша 135 мың жеке үй шаруашылықтары мен шаруа қожалықтары жұмыспен қамтылатын болған. Бірақ бұл да аяқсыз қалды. Ал қазір Өмірзақ Шөкеев мырза  бес жыл ішінде еңбек өнімділігі мен өңделген өнімдер экспортын 2,5 есе ұлғайту керек деген саясатты ұстанып отыр. Әрине, саясат жақсы. Нәтижесі оң болса тіптен дұрыс. Бірақ осындай реформалардың ауыса беретіндігі ауылдың халқын әрі-сәрі етті. Шындап келгенде ауылдағы жұртшылық біздің агросаясатты ұқпай жүр», - деді экономист-ғалым Атамұрат Шәменов.

Экономист-ғалымның пайымдауынша, бізге алдымен осы мәселені реттеп алу керек. Алдымен ауыл халқына ұғынықты саясатты ұстанып алып, ол реформа нәтижесін бергенде ғана келесі жаңашылдыққа ауысқан жөн. «Олай етпесек, біз ауылға арналған реформалар легінен шатасып кеттік» дейді ғалым.

 Мамандардың пайымдауынша, болашақта бізге агроөнімдерді экспорттауда, ұн мен еттің экспортына сүйене беру пайданы еселемейді. Бұл ретте мамандар «болашақта өзіміздің ішкі нарықты қамту үшін де, ұн қажет болады. Нан және нан өнімдерімен халықты қамту үшін экспортқа шектеу қоюға тура келеді. Сондықтан бізге ұнды өңдемей сыртқа шығара бергеннен, одан өнім өндіріп кептірілген кеспелер, макарон өнімдерін, салма, жаймаларды сыртқа шығарып үйренген абзал» дейді.

Сол тәрізді ет экспортына қатысты да сала мамандары шикі етті экспорттай бергеннен дайын өнімді өндіріп шығарғанның пайдасы барын алға тартып отыр.

Бұл ретте  экономист-ғалым Жаңабай Алдабергенов «Біз сыртқа ет өткіземіз. Ал өзімізде ет және ет өнімдерінің бағасы қымбат. Ұн экспорттаймыз, өзімізде ұннан шығарылатын өнімдер қымбат. Біз шетелден ет және ет өнімдерін тасымалдаймыз. Ресей, Беларус, Польша, Мексика, Канада елдерінен Қазақстанға енетін ет және ет өнімдерінің бағасы бізде аса қымбат. Біз отандық өнімдерімізбен ішкі нарықтың 80 пайызын қамтығанда  қазіргідей «отандық өнім импорттың татасында қалды» деп отырмайтын едік. Өкінішке қарай, қазір бізді импорт басып алды. Осыдан барып қымбатшылық та желкелеп тұр. Агросаясатты жетілдіруді ауылдан бастау керек. Кеңседе отырып алып агросаясат ұсынып, реформа жасаймын деу қисынсыз. Министр малдың жайын түсінбесе, мал шаруашылығы қалай дамиды? Одан өнім қалай алынады? Сондықтан жылы кеңседен шығып, ауылға қарай барып, бәрін көзбен көрмей реформа жасау қисынсыз. Егер агросаясатта жетістікке жетеміз десек, шикізаттан өнім өндіру формуласы дамуы керек. Ең соңғы өнім өндіріп, қазақы бренд қалыптасқанда ғана пайда еселеніп, түсім көбейетін болады. Сонда ғана біз Ресей мен Беларустің қақпанынан отандық өнімді құтқаратын боламыз. Ал олай етпсек, таяу үш жылда ішкі нарықты Ресей мен Беларусьтің өнімі жаулап алады. Сондықтан қазірден бастап сауатты қадамдар жасау керек»,- деді Жаңабай Алдабергенов.

Қарлығаш Зарыққанқызы

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Мәулен Әшімбаев Жамбыл облысында жол апатынан қаза тапқандарға көңіл айтты
    20/04 14:08 0 394
    2
    Алматы-Ташкент автожолында ірі көлік апаты болды: қаза тапқандар бар
    20/04 12:02 0 205
    3
    "Субарумен" соғысқан мопедтегі жігіттердің халі мүшкіл
    20/04 11:50 0 177
    Желдеткіш зауытындағы кайдзен жүйесі: бонус беретін берекелі бизнес
    20/04 00:01 0 336
    Оразаға дайындығың қалай?
    19/04 17:46 0 755

    Таныстырылғандар

    Азаматтық қоғам және дін істері комитеттерінің төрағалары тағайындалды
    Азаматтық қоғам және дін істері комитеттерінің төрағалары тағайындалды
    Азаматтық қоғам және дін істері комитеттерінің төрағалары тағайындалды
    Әлия Ғалымова Азаматтық қоғам істері комитетінің төрайымы болып және Ержан Болатқанұлы Нүкежанов Дін істері комитетінің төрағасы лауазымына тағайындалды.
    10/04/2019 20:06 0 557
    Қазақтар балаға инвестиция салу мәселесiне мүлде мән бермейдi – экономист
    Қазақтар балаға инвестиция салу мәселесiне мүлде мән бермейдi – экономист
    Қазақтар балаға инвестиция салу мәселесiне мүлде мән бермейдi – экономист
    Баяғыда біреу үлкен ғұламаға барып «өмірімнің соңына дейін бақытты, сәтті болуым үшін не қажет» деп сұрапты
    11/04/2019 09:55 0 1081
    Кезектен тыс Президент сайлауына қанша қаражат жұмсалатыны белгілі болды
    Кезектен тыс Президент сайлауына қанша қаражат жұмсалатыны белгілі болды
    Кезектен тыс Президент сайлауына қанша қаражат жұмсалатыны белгілі болды
    Қасым-Жомарт Тоқаев мәлімдеме жасап, сайлаудың 9 маусымда өтетінін айтқан болатын
    11/04/2019 13:13 0 707
    Қазақтың рухын әуелі патшалық Ресей, сосын Кеңестік Ресей өшіріп тастаған...
    Қазақтың рухын әуелі патшалық Ресей, сосын Кеңестік Ресей өшіріп тастаған...
    Қазақтың рухын әуелі патшалық Ресей, сосын Кеңестік Ресей өшіріп тастаған...
    Кейде мына бір тарихи деректерге қарап отырып, осы қазақты ең көп қырған, ең көп жерін тартып алған, ең көп қорлық-зорлық көрсеткен кім деген ойға кетемін
    11/04/2019 16:22 2 2075
    Көріпкел: Президент сайлауы екі рет өтеді
    Көріпкел: Президент сайлауы екі рет өтеді
    Көріпкел: Президент сайлауы екі рет өтеді
    Елімізде сайлау науқаны басталысымен нумеролог, астролог, экстрасенстердің жұмысы қыза түсті.
    12/04/2019 13:29 0 5561
    Құм басқан аймақтың тұрғындары ата­-бабасының қайда жатқанын таба алмайтын күйге түсті
    Құм басқан аймақтың тұрғындары ата­-бабасының қайда жатқанын таба алмайтын күйге түсті
    Құм басқан аймақтың тұрғындары ата­-бабасының қайда жатқанын таба алмайтын күйге түсті
    Қазақстан Экология Одағының мамандары Қазақстандағы құм басқан аймақтарды апатты аймақтардың санатына қосу керектігін айтып отыр
    12/04/2019 15:44 1 1769
    Маусымнан бастап 1 миллион қазақстандықтың жалақысы өседі
    Маусымнан бастап 1 миллион қазақстандықтың жалақысы өседі
    Маусымнан бастап 1 миллион қазақстандықтың жалақысы өседі
    Президент биыл 1 маусымнан бастап бір миллионнан астам қазақстандықтың жалақысы өсетінін хабарлады.
    16/04/2019 09:05 0 491
    "Президент айтты екен деп Ұлттық банк базалық сыйақыны түсіре салмайды"
    "Президент айтты екен деп Ұлттық банк базалық сыйақыны түсіре салмайды"
    "Президент айтты екен деп Ұлттық банк базалық сыйақыны түсіре салмайды"
    Ұлттық банкке Тоқаевтың «базалық мөлшерлемені түсір» деген тапсырмасын орындау қиынға түсетін сыңайлы
    16/04/2019 09:19 0 1536
    Маскүнем әйел өзінің екі баласын үйімен бірге өртеп жіберген
    Маскүнем әйел өзінің екі баласын үйімен бірге өртеп жіберген
    Маскүнем әйел өзінің екі баласын үйімен бірге өртеп жіберген
    Қылмыскердің тағы екі баласы бар екен
    16/04/2019 13:08 0 1504
    Ақтаудан алғашқы қазақстандық жүк кемесі аттанды
    Ақтаудан алғашқы қазақстандық жүк кемесі аттанды
    Ақтаудан алғашқы қазақстандық жүк кемесі аттанды
    Қытайдан Еуропаға бағытталған транзиттік жүк шоғырланып, қазақстандық экспорттық жүкпен бірге контейнерлермен жедел тасымалданады.
    16/04/2019 16:11 0 332
    Головкин жанкүйерлеріне уәде берді
    Головкин жанкүйерлеріне уәде берді
    Головкин жанкүйерлеріне уәде берді
    Кейін Головкиннің өзі кезекті жекпе-жек туралы пікірімен бөлісті.
    17/04/2019 05:31 0 736
    Нотр-Дам шіркеуін жөндеуге 200 миллион еуро бөлген кім?
    Нотр-Дам шіркеуін жөндеуге 200 миллион еуро бөлген кім?
    Нотр-Дам шіркеуін жөндеуге 200 миллион еуро бөлген кім?
    Біз ұлттың, елдің басына күн туғанда біріге білуіміз керек.
    17/04/2019 10:00 0 363
    Сауда капиталына неге мемлекет араласпауы керек?
    Сауда капиталына неге мемлекет араласпауы керек?
    Сауда капиталына неге мемлекет араласпауы керек?
    Біздің елдегі сауда нүктелерінің дені жекеменшіктің қолына өтіп кетті
    17/04/2019 10:03 0 419
    Үйіңіздегі кедейліктің белгілерін білесіз бе?
    Үйіңіздегі кедейліктің белгілерін білесіз бе?
    Үйіңіздегі кедейліктің белгілерін білесіз бе?
    Бұл үрдіс сізді автоматты түрде екінші санатқа ысырып тастайды.
    18/04/2019 17:12 0 3699
    Кешегі бай қазақтың ұрпағы бүгін неге кедей? Қаржыгер жауап береді
    Кешегі бай қазақтың ұрпағы бүгін неге кедей? Қаржыгер жауап береді
    Кешегі бай қазақтың ұрпағы бүгін неге кедей? Қаржыгер жауап береді
    Адамдар инвестицияны Қытайдан күтеді. Неге?
    19/04/2019 11:06 0 889