Несие аларда назар аударарлық 3 пункт

Несие аларда назар аударарлық 3 пункт
Ⓒwww.pravoslavie.ru

Әлемде екінің бірінде несие бар. Тіпті несие қалыпты өмірімізге әбден сіңісіп алған. Ал сол несиені банктер бізге тиімді жолмен рәсімдеп жүр ме? Несие алғанда нені ескеруіміз керек? Банктерге алданбас үшін нені білуіміз қажет? Несиеге қатысты осы және өзге де сұрақтардың жауабын экономист, "Pro Gente" экономикалық зерттеу орталығының зерттеушісі Мақсат Халық айтып берді.

Экономист маман ретінде ол қазақстандықтарға тұтынушылық несиелерді алуға кеңес бермейді. Себебі, біріншіден, несиенің пайыздық мөлшерлемесі тым жоғары. Ұлттық банк қойған несиенің ең жоғарғы пайызы – 56%. Заң бойынша ешбір банк бұл көрсеткіштен асып кете алмайды, алайда осы санға жақындау пайыздармен несие шартын рәсімдеуге тырысады.

Несиені тиімді рәсімдеу

Несие рәсімдеу үшін кез келген азамат алдымен пайыздық мөлшерлемеге назар аударатыны рас. Қай банкте пайыздық мөлшерлеме төмен, соған асығады. Алайда пайыздың өзіне бей-жай қарамаған абзал. Пайыздарды ұсынарда банктер де түрлі қитұрқы әрекеттерге барудан тайынбайды.

Пайыздық мөлшерлеменің екі түрі бар:

-атаулы пайыздық мөлшерлеме (номинальная ставка);

-тиімді (жылдық) пайыздық мөлшерлеме (годовая эффективная ставка вознограждения (ГСЭВ).

Мақсат Халықтың айтуынша, банктер көбіне атаулы пайыздық мөлшерлемені айтады. Көшедегі несиенің жарнамалары ілініп тұрған билбордтарда «15%-бен несие рәсімдейміз» деп жарқыратып жазып қояды. Бұған сенген халық сол банкке қарай ағылады да, алданып қалады. Қалайша? Мақсат Халық мұны былай түсіндірді:

«15-16 пайызбен несие береміз» деп жазылып тұрғандардың бәрі атаулы пайыздық мөлшерлеме. Тіпті банкке барғанның өзінде, сіз сол 15-16 пайызбен рәсімдеп жатқандай боласыз. Алайда банк менеджері сізге жылдық, яғни тиімді пайыздық мөлшерлемені айтпай қалады.  Өзім байқап жүрген әлгі жарнамалардың астында кішкентай әріптермен «ЖТПМ (ГСЭВ) 27%-дан басталады» деп жазылып тұрады. Оған көп адам мән бермеуі мүмкін. Мән бергеннің өзінде, ЖТПМ дегенді түсінбейтіндері бар. Яғни сіз банкке барасыз да, шын мәнісінде несиені 27 пайызбен рәсімдеп шығасыз. Сол себепті банк менеджерінің алдына барғанда міндетті түрде банктің тиімді пайыздық мөлшерлемесі қандай екенін сұрауыңыз шарт. Сонда ғана менеджер сіздің сауатты екеніңізді түсініп, бәрін егжей-тегжей түсіндіреді. Ал сіз атаулы емес, жылдық пайыздық мөлшерлемесі қай банкте аз, соған барып, келісімшарт жасар едіңіз», - деді маман.

Келісімшартпен түбегейлі танысу

Банктермен несие рәсімдерде келісімшартқа қол қоясыз. Ал сіз келісімшартқа қол қоймас бұрын онда не жазылғанының бәрін ерінбей оқып көрдіңіз бе? Әрине, жоқ. Күйбең тіршіліктің қамымен жүрген азаматтың оны оқып, уақыт жұмсауға зауқы да болмасы анық. Ал экономист маман келісімшартпен түбегейлі танысып шығуға кеңес береді. Себебі онда да сізге айтылмай қалған түрлі қулықтар жатуы әбден мүмкін.

Мақсат Халықтың айтуынша, бүгінде комиссияның 11 түріне рұқсат етілген. Бұл ақпарат Ұлттық банктің сайтында да жазылған екен. Сол 11 түріне тоқталып өтсек...

Жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесін есептеу кезінде ескерілетін, жеке тұлғаға берілген (берілетін) қарызды, микрокредитті беруге және оларға қызмет көрсетуге байланысты комиссиялар мен өзге де төлемдерге мынадай комиссиялар мен өзге де төлемдер жатады:

      1) қарыз, микрокредит алуға өтініш пен құжаттарды қарағаны үшін;

      2) қарыз, микрокредит ұйымдастырғаны үшін;

      3) микрокредит бергені үшін;

      4) қарыз беруге және оған қызмет көрсетуге байланысты банктік шоттарды ашқаны және жүргізгені үшін...

      Комиссияның 11 түрімен танысу үшін белгіленген сілтемеге өтіңіз.

Егер келісімшартыңыздағы комиссиялар саны 11-ден асып кететін болса, несие алған банкпен соттасып, артық төлемдеріңізді қайтарып ала аласыз. Тіпті кестеде халық ескере бермейтін «көрінбейтін пайыздар» деген болады. «Көрінбейтін» болғандықтан несие алушы оған аса мән де бермейді. Ал шын мәнісінде, ол «көрінетін комиссия».

«Мәселен, кестеде «қарызға қызмет көрсеткеніңіз үшін ұсталатын комиссия» деген тармақ бар. Оған сәйкес, сіз ай сайын банкке бір сомадағы қаржыны төлеп отырасыз. 2012 жылы Ұлттық банк «халықтан мұндай комиссияны алмау керектігін» хат түрінде жазған. Алайда әйтеуір халықтан қалай да артық ақша алып қалудың жолын ойлаған банктер басқа да қызметтерді сылтауратып, комиссия алып отырды. Ал 2016 жылы Ұлттық  мұндай комиссияны алуға қатаң тыйым салып, қазіргі уақытта қолданылмайды. Дегенмен, үш жыл бұрын несие рәсімдеп, әрі сол келісімшартыңыз қолыңызда болса, әлгі комиссия үшін төлеген сомаңызды өндіріп алуға құқылысыз», - деді Мақсат Халық.

Жалпы келісімшартты түбегейлі оқып алған жөн. Тіпті ұсақ жазулармен жазылған мәтіндерді де ерінбей оқыңыз.

«Мысалы, мынандай: "Егер елдегі инфляция деңгейі 10%-дан асып кетсе, банк келісімшартты қайта қарастырады немесе қайта қаржыландыруға жібереді" деген тармақшасы болуы мүмкін. 2015 жылы елдегі инфляция 13,6%-ды құрады, сонда әлгі тармақша жазылған келісімшартқа қол қоюшының несиесі қайта қаржыландыруға кетеді де, кейбіреулердің "төленетін сома неге көбейіп кеткен" деп жататыны содан», - деп түсіндірді маман.

Несиені қандай жолмен төлеп жүрсіз?

Несие рәсімдерде банк менеджері сізден «төлемнің қандай жолын таңдайсыз?» деп сұрауы тиіс. Оның біріншісі – тең бөліп төлеу (равными долями), енді бірі – аннуитеттік жолмен төлеу. Алайда банктер өзіне ақша түсу жолын таңдайды да халыққа тиімдісін айтпай жатады. Тіпті банктердің көбі төлеуді таңдау жолдарын ұсынбай, қолыңызға бір ғана келісімшарт береді. Ал сіз тұтынушы ретінде өзіңізге тиімдісін таңдай аласыз. Ол қалай? Мұны  Мақсат Халық түсіндіріп берді.

«Аннуитеттік төлем бойынша, үш жылға миллион теңге рәсімдемек болсаңыз, ай сайын тек 50 000 көлеміндегі қаражат төлейсіз. Ал тең бөліп төлеуде 65 мыңнан басталады да, әр айда түсіп отырады. Бірақ азаматтардың көбі бұған бас қатырғысы келмейді. Ай сайын санап отырғысы келмейді де, аннуитеттік төлемге келіседі. Ондайда бірден 200 000-ға ұтыласыз, неғұрлым жылы ұзақ болса, соғұрлым ұтыласыз. Аннуитеттік төлемде бірінші пайыздары төленеді. Мәселен, үш жылға ақша алады да, бір жылдан кейін ақшасы болып қалып, бәрін жауып тастамақ ниетпен банкке барса, бір жыл бойы тек 100 000 ғана төленіп тұрады. Сонда ол тек пайыздарды ғана төлейді. Яғни банктің пайдасын береді.

Егер тең бөліп төлеуді таңдасаңыз, 50 мың теңге төлесеңіз 25 мың теңгесі негізгі қарызды жабады, 25 мың теңгесі пайызға кетеді. Сонда сіз бір жылда 300 000 теңгеңізді жауып қоясыз. Бір жылдан кейін ақша болып барсаңыз, миллионды айтпайды, 700 мыңның көлеміндегі ақшаны айтады. Алайlа қаржы менеджерлері банктің мұндай жолдарын айтпайды», - деді экономист.

Бір несиесін жапса, екіншісін қайта аштыратын қазақстандықтар несие қарыздарын ғана өтеп қоймай, банктерді де асырап жүргенінен бейхабар немесе хабардар. Тіпті мұны біле тұра, қолын бір сілтейтін қарапайым халық қаржылық сауаттылығын арттырудан қашады. Үш жылға миллион алсаңыз, үстінен 700-900 миллионға дейін төлейсіз десе де алады. Төмен пайыздық мөлшерлемесі бар банктерді іздеуге ерінеді. Ал қатты қажеттілік туындап несие алсаңыз да, пайыздық мөлшерлемені аз төлесеңіз, қалған 700 мың ақшаны банкке емес өз керегіңізге жұмсасаңыз, ең тиімдісі осы емес пе?!

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Жаңаөзен жастары Елбасына видео үндеу жолдады (видео)
    21/02 13:57 0 16
    2
    Ұлтынан, тілінен мақұрым қалған қазақстандық әжей өз-өзін іздеп жүр
    21/02 13:48 0 36
    3
    Алматыда екі жігіт 35 жастағы әйелді буындырып, тонын шешіп алып кеткен (видео)
    21/02 12:28 0 1012
    Түрікмен полициясы әйелдердің көлік жүргізу куәлігін тартып алып жатыр (видео)
    21/02 12:17 0 146
    Туыстарына әскери өмірдің ұнағанын айтқан сарбаз өз-өзін атып өлтірген
    21/02 12:05 0 280

    Таныстырылғандар

    "7 жылға түрмеге қамалғаным үшін құдайға шүкіршілік етемін". Зорлық көрген әйелдің оқиғасы
    "7 жылға түрмеге қамалғаным үшін құдайға шүкіршілік етемін". Зорлық көрген әйелдің оқиғасы
    "7 жылға түрмеге қамалғаным үшін құдайға шүкіршілік етемін". Зорлық көрген әйелдің оқиғасы
    Түрмеге отырса, керісінше бостандықпен қауышатын әйелдер де барын білесіз бе? Ондай әйелдер түрмеге қамалып қана жан рахатын сезінеді,
    Аудио тыңдау
    14/02/2019 17:32 0 3323
    Өтірік неге керек шын болмаса...
    Өтірік неге керек шын болмаса...
    Өтірік неге керек шын болмаса...
    «Өлгеніңді жасырарсың, көмгенде қайтерсің» демекші  мұның жалған екенін халық күнделікті өмірде көріп жүр емес пе?
    Аудио тыңдау
    14/02/2019 18:00 0 499
    Тоқсан жасына дейін тақтан түспеген мемлекет басшылары
    Тоқсан жасына дейін тақтан түспеген мемлекет басшылары
    Тоқсан жасына дейін тақтан түспеген мемлекет басшылары
    Мемлекет басқару жасқа қарамайды.
    Аудио тыңдау
    15/02/2019 00:13 1 1743
    "Көп балалы аналардың қолына қаржы беріп, бизнеске баулу керек..."
    "Көп балалы аналардың қолына қаржы беріп, бизнеске баулу керек..."
    "Көп балалы аналардың қолына қаржы беріп, бизнеске баулу керек..."
    Қазір елде көп балалы аналар мәселесі қызу талқыға түсіп жатқан кез
    Аудио тыңдау
    15/02/2019 09:31 0 1258
    Елбасының көңілін босатқан қандай өлең?
    Елбасының көңілін босатқан қандай өлең?
    Елбасының көңілін босатқан қандай өлең?
    Елбасы көзіне жас алды
    Аудио тыңдау
    15/02/2019 11:26 0 1764
    Қазақстаннан сыртқа қанша қаржы кетті?
    Қазақстаннан сыртқа қанша қаржы кетті?
    Қазақстаннан сыртқа қанша қаржы кетті?
    Атап өтетін бір жайт, ең аз ақша  Армения мен Беларуське жіберілген.
    Аудио тыңдау
    18/02/2019 10:49 0 336
    Толық емес отбасы мен жалғызбасты аналардың құқықтары қандай?
    Толық емес отбасы мен жалғызбасты аналардың құқықтары қандай?
    Толық емес отбасы мен жалғызбасты аналардың құқықтары қандай?
    Бүгінде мемлекет тарапынан толық емес отбасыларға да, жалғызбасты аналарға да ешқандай ақшалай көмек берілмейді.
    Аудио тыңдау
    18/02/2019 11:48 0 1158
    Еркегі қатыннан жаман, қатыны шатылған заман...
    Еркегі қатыннан жаман, қатыны шатылған заман...
    Еркегі қатыннан жаман, қатыны шатылған заман...
    Жақсысы атылған заман
    Аудио тыңдау
    19/02/2019 09:59 0 2712
    Сергей Домнин: Ресейліктер өз мұнайының бағасын қазақтарға қарап ауыстырмайды
    Сергей Домнин: Ресейліктер өз мұнайының бағасын қазақтарға қарап ауыстырмайды
    Сергей Домнин: Ресейліктер өз мұнайының бағасын қазақтарға қарап ауыстырмайды
    Бүгінде Ресейдегі бензин бағасы Қазақстаннан 20 америкалық центке қымбат
    Аудио тыңдау
    19/02/2019 10:47 0 571
    Түрген тұрғыны шақалақты қалай тауып алғанын айтып берді (видео)
    Түрген тұрғыны шақалақты қалай тауып алғанын айтып берді (видео)
    Түрген тұрғыны шақалақты қалай тауып алғанын айтып берді (видео)
    Әйел адам бұл күнді мәңгі есінде сақтап қалатыны сөзсіз. Ол қақпада ілулі тұрған қызыл пакетте бала жатыр деп мүлде ойламаған.
    Аудио тыңдау
    19/02/2019 11:51 0 4413
    Әлі күнге дейін құл иеленушілер мен құлдар ұстайтын мемлекет (фото)
    Әлі күнге дейін құл иеленушілер мен құлдар ұстайтын мемлекет (фото)
    Әлі күнге дейін құл иеленушілер мен құлдар ұстайтын мемлекет (фото)
    Неге екені белгісіз, сүйекке таңбақұлдық қанына сіңіп кеткен харатиндердің өзі бас бостандығы үшін күреспейді.
    Аудио тыңдау
    19/02/2019 12:26 0 1454
    Португал қызы Димаштың әнін қазақ тілінде орындады (видео)
    Португал қызы Димаштың әнін қазақ тілінде орындады (видео)
    Португал қызы Димаштың әнін қазақ тілінде орындады (видео)
    Бұл ән арқылы менің жаным рахаттанды
    Аудио тыңдау
    20/02/2019 09:32 1 13578
    Көп балалы әрі жалғызбасты аналарды енді кәсіпке оқытатын болады
    Көп балалы әрі жалғызбасты аналарды енді кәсіпке оқытатын болады
    Көп балалы әрі жалғызбасты аналарды енді кәсіпке оқытатын болады
    Курстарға оқуға жұмыссыз көп балалы аналар, жалғызбасты аналар, мүгедек бала тәрбиелеп отырған және әлеуметтік осал топтағы аналар шақырылады.
    Аудио тыңдау
    20/02/2019 12:23 0 140
    Қазан басында отырған  қазақ әйелдері болашағынан қорқады
    Қазан басында отырған  қазақ әйелдері болашағынан қорқады
    Қазан басында отырған  қазақ әйелдері болашағынан қорқады
    Біздің атқарушы билік мұндай шараларға алдағы уақытта мән беретін шығар деген үмітіміз зор.
    Аудио тыңдау
    21/02/2019 09:56 0 120
    Астаналықтардың үй мәселесін тек бюджет қаржысы есебінен шешу мүмкін емес - әкім орынбасары
    Астаналықтардың үй мәселесін тек бюджет қаржысы есебінен шешу мүмкін емес - әкім орынбасары
    Астаналықтардың үй мәселесін тек бюджет қаржысы есебінен шешу мүмкін емес - әкім орынбасары
    Астанада коммуналдық тұрғын үй қорында баспана кезегінде 45 мыңнан астам адам тұр
    Аудио тыңдау
    21/02/2019 10:38 0 215