Несие аларда назар аударарлық 3 пункт

Несие аларда назар аударарлық 3 пункт
Ⓒwww.pravoslavie.ru

Әлемде екінің бірінде несие бар. Тіпті несие қалыпты өмірімізге әбден сіңісіп алған. Ал сол несиені банктер бізге тиімді жолмен рәсімдеп жүр ме? Несие алғанда нені ескеруіміз керек? Банктерге алданбас үшін нені білуіміз қажет? Несиеге қатысты осы және өзге де сұрақтардың жауабын экономист, "Pro Gente" экономикалық зерттеу орталығының зерттеушісі Мақсат Халық айтып берді.

Экономист маман ретінде ол қазақстандықтарға тұтынушылық несиелерді алуға кеңес бермейді. Себебі, біріншіден, несиенің пайыздық мөлшерлемесі тым жоғары. Ұлттық банк қойған несиенің ең жоғарғы пайызы – 56%. Заң бойынша ешбір банк бұл көрсеткіштен асып кете алмайды, алайда осы санға жақындау пайыздармен несие шартын рәсімдеуге тырысады.

Несиені тиімді рәсімдеу

Несие рәсімдеу үшін кез келген азамат алдымен пайыздық мөлшерлемеге назар аударатыны рас. Қай банкте пайыздық мөлшерлеме төмен, соған асығады. Алайда пайыздың өзіне бей-жай қарамаған абзал. Пайыздарды ұсынарда банктер де түрлі қитұрқы әрекеттерге барудан тайынбайды.

Пайыздық мөлшерлеменің екі түрі бар:

-атаулы пайыздық мөлшерлеме (номинальная ставка);

-тиімді (жылдық) пайыздық мөлшерлеме (годовая эффективная ставка вознограждения (ГСЭВ).

Мақсат Халықтың айтуынша, банктер көбіне атаулы пайыздық мөлшерлемені айтады. Көшедегі несиенің жарнамалары ілініп тұрған билбордтарда «15%-бен несие рәсімдейміз» деп жарқыратып жазып қояды. Бұған сенген халық сол банкке қарай ағылады да, алданып қалады. Қалайша? Мақсат Халық мұны былай түсіндірді:

«15-16 пайызбен несие береміз» деп жазылып тұрғандардың бәрі атаулы пайыздық мөлшерлеме. Тіпті банкке барғанның өзінде, сіз сол 15-16 пайызбен рәсімдеп жатқандай боласыз. Алайда банк менеджері сізге жылдық, яғни тиімді пайыздық мөлшерлемені айтпай қалады.  Өзім байқап жүрген әлгі жарнамалардың астында кішкентай әріптермен «ЖТПМ (ГСЭВ) 27%-дан басталады» деп жазылып тұрады. Оған көп адам мән бермеуі мүмкін. Мән бергеннің өзінде, ЖТПМ дегенді түсінбейтіндері бар. Яғни сіз банкке барасыз да, шын мәнісінде несиені 27 пайызбен рәсімдеп шығасыз. Сол себепті банк менеджерінің алдына барғанда міндетті түрде банктің тиімді пайыздық мөлшерлемесі қандай екенін сұрауыңыз шарт. Сонда ғана менеджер сіздің сауатты екеніңізді түсініп, бәрін егжей-тегжей түсіндіреді. Ал сіз атаулы емес, жылдық пайыздық мөлшерлемесі қай банкте аз, соған барып, келісімшарт жасар едіңіз», - деді маман.

Келісімшартпен түбегейлі танысу

Банктермен несие рәсімдерде келісімшартқа қол қоясыз. Ал сіз келісімшартқа қол қоймас бұрын онда не жазылғанының бәрін ерінбей оқып көрдіңіз бе? Әрине, жоқ. Күйбең тіршіліктің қамымен жүрген азаматтың оны оқып, уақыт жұмсауға зауқы да болмасы анық. Ал экономист маман келісімшартпен түбегейлі танысып шығуға кеңес береді. Себебі онда да сізге айтылмай қалған түрлі қулықтар жатуы әбден мүмкін.

Мақсат Халықтың айтуынша, бүгінде комиссияның 11 түріне рұқсат етілген. Бұл ақпарат Ұлттық банктің сайтында да жазылған екен. Сол 11 түріне тоқталып өтсек...

Жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесін есептеу кезінде ескерілетін, жеке тұлғаға берілген (берілетін) қарызды, микрокредитті беруге және оларға қызмет көрсетуге байланысты комиссиялар мен өзге де төлемдерге мынадай комиссиялар мен өзге де төлемдер жатады:

      1) қарыз, микрокредит алуға өтініш пен құжаттарды қарағаны үшін;

      2) қарыз, микрокредит ұйымдастырғаны үшін;

      3) микрокредит бергені үшін;

      4) қарыз беруге және оған қызмет көрсетуге байланысты банктік шоттарды ашқаны және жүргізгені үшін...

      Комиссияның 11 түрімен танысу үшін белгіленген сілтемеге өтіңіз.

Егер келісімшартыңыздағы комиссиялар саны 11-ден асып кететін болса, несие алған банкпен соттасып, артық төлемдеріңізді қайтарып ала аласыз. Тіпті кестеде халық ескере бермейтін «көрінбейтін пайыздар» деген болады. «Көрінбейтін» болғандықтан несие алушы оған аса мән де бермейді. Ал шын мәнісінде, ол «көрінетін комиссия».

«Мәселен, кестеде «қарызға қызмет көрсеткеніңіз үшін ұсталатын комиссия» деген тармақ бар. Оған сәйкес, сіз ай сайын банкке бір сомадағы қаржыны төлеп отырасыз. 2012 жылы Ұлттық банк «халықтан мұндай комиссияны алмау керектігін» хат түрінде жазған. Алайда әйтеуір халықтан қалай да артық ақша алып қалудың жолын ойлаған банктер басқа да қызметтерді сылтауратып, комиссия алып отырды. Ал 2016 жылы Ұлттық  мұндай комиссияны алуға қатаң тыйым салып, қазіргі уақытта қолданылмайды. Дегенмен, үш жыл бұрын несие рәсімдеп, әрі сол келісімшартыңыз қолыңызда болса, әлгі комиссия үшін төлеген сомаңызды өндіріп алуға құқылысыз», - деді Мақсат Халық.

Жалпы келісімшартты түбегейлі оқып алған жөн. Тіпті ұсақ жазулармен жазылған мәтіндерді де ерінбей оқыңыз.

«Мысалы, мынандай: "Егер елдегі инфляция деңгейі 10%-дан асып кетсе, банк келісімшартты қайта қарастырады немесе қайта қаржыландыруға жібереді" деген тармақшасы болуы мүмкін. 2015 жылы елдегі инфляция 13,6%-ды құрады, сонда әлгі тармақша жазылған келісімшартқа қол қоюшының несиесі қайта қаржыландыруға кетеді де, кейбіреулердің "төленетін сома неге көбейіп кеткен" деп жататыны содан», - деп түсіндірді маман.

Несиені қандай жолмен төлеп жүрсіз?

Несие рәсімдерде банк менеджері сізден «төлемнің қандай жолын таңдайсыз?» деп сұрауы тиіс. Оның біріншісі – тең бөліп төлеу (равными долями), енді бірі – аннуитеттік жолмен төлеу. Алайда банктер өзіне ақша түсу жолын таңдайды да халыққа тиімдісін айтпай жатады. Тіпті банктердің көбі төлеуді таңдау жолдарын ұсынбай, қолыңызға бір ғана келісімшарт береді. Ал сіз тұтынушы ретінде өзіңізге тиімдісін таңдай аласыз. Ол қалай? Мұны  Мақсат Халық түсіндіріп берді.

«Аннуитеттік төлем бойынша, үш жылға миллион теңге рәсімдемек болсаңыз, ай сайын тек 50 000 көлеміндегі қаражат төлейсіз. Ал тең бөліп төлеуде 65 мыңнан басталады да, әр айда түсіп отырады. Бірақ азаматтардың көбі бұған бас қатырғысы келмейді. Ай сайын санап отырғысы келмейді де, аннуитеттік төлемге келіседі. Ондайда бірден 200 000-ға ұтыласыз, неғұрлым жылы ұзақ болса, соғұрлым ұтыласыз. Аннуитеттік төлемде бірінші пайыздары төленеді. Мәселен, үш жылға ақша алады да, бір жылдан кейін ақшасы болып қалып, бәрін жауып тастамақ ниетпен банкке барса, бір жыл бойы тек 100 000 ғана төленіп тұрады. Сонда ол тек пайыздарды ғана төлейді. Яғни банктің пайдасын береді.

Егер тең бөліп төлеуді таңдасаңыз, 50 мың теңге төлесеңіз 25 мың теңгесі негізгі қарызды жабады, 25 мың теңгесі пайызға кетеді. Сонда сіз бір жылда 300 000 теңгеңізді жауып қоясыз. Бір жылдан кейін ақша болып барсаңыз, миллионды айтпайды, 700 мыңның көлеміндегі ақшаны айтады. Алайlа қаржы менеджерлері банктің мұндай жолдарын айтпайды», - деді экономист.

Бір несиесін жапса, екіншісін қайта аштыратын қазақстандықтар несие қарыздарын ғана өтеп қоймай, банктерді де асырап жүргенінен бейхабар немесе хабардар. Тіпті мұны біле тұра, қолын бір сілтейтін қарапайым халық қаржылық сауаттылығын арттырудан қашады. Үш жылға миллион алсаңыз, үстінен 700-900 миллионға дейін төлейсіз десе де алады. Төмен пайыздық мөлшерлемесі бар банктерді іздеуге ерінеді. Ал қатты қажеттілік туындап несие алсаңыз да, пайыздық мөлшерлемені аз төлесеңіз, қалған 700 мың ақшаны банкке емес өз керегіңізге жұмсасаңыз, ең тиімдісі осы емес пе?!

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Назарбаев: Менің сайлауға қатысқанымды қалайтындар көп
    23/04 12:28 0 193
    2
    "Балуан Шолақ" түсірілген Тоғызбұлақтың таңғажайып табиғаты (фото, видео)
    23/04 12:10 0 240
    3
    Ысырапшылдық – байлықтың қас жауы
    23/04 11:52 0 97
    "Нұр Отан" президенттікке үміткер ретінде Тоқаевты ұсынды
    23/04 11:27 0 476
    «Қазақтың қазанаты қайда?» деп президенттікке кандидат ретінде тіркелген азамат кім?
    23/04 11:13 0 317

    Таныстырылғандар

    Құм басқан аймақтың тұрғындары ата­-бабасының қайда жатқанын таба алмайтын күйге түсті
    Құм басқан аймақтың тұрғындары ата­-бабасының қайда жатқанын таба алмайтын күйге түсті
    Құм басқан аймақтың тұрғындары ата­-бабасының қайда жатқанын таба алмайтын күйге түсті
    Қазақстан Экология Одағының мамандары Қазақстандағы құм басқан аймақтарды апатты аймақтардың санатына қосу керектігін айтып отыр
    12/04/2019 15:44 1 1846
    "Жан" сөзін айтуға болмайды, ол – жындардың атасы"
    "Жан" сөзін айтуға болмайды, ол – жындардың атасы"
    "Жан" сөзін айтуға болмайды, ол – жындардың атасы"
    Біз кейде жақсы көрген адамдарға «Жаанн» дейміз. Бұл сөзді айтуға болмайды. Өйткені...
    15/04/2019 13:43 1 1302
    Маусымнан бастап 1 миллион қазақстандықтың жалақысы өседі
    Маусымнан бастап 1 миллион қазақстандықтың жалақысы өседі
    Маусымнан бастап 1 миллион қазақстандықтың жалақысы өседі
    Президент биыл 1 маусымнан бастап бір миллионнан астам қазақстандықтың жалақысы өсетінін хабарлады.
    16/04/2019 09:05 0 751
    "Президент айтты екен деп Ұлттық банк базалық сыйақыны түсіре салмайды"
    "Президент айтты екен деп Ұлттық банк базалық сыйақыны түсіре салмайды"
    "Президент айтты екен деп Ұлттық банк базалық сыйақыны түсіре салмайды"
    Ұлттық банкке Тоқаевтың «базалық мөлшерлемені түсір» деген тапсырмасын орындау қиынға түсетін сыңайлы
    16/04/2019 09:19 0 1770
    Холакратия: басшысыз жұмыс жаса және өзіңді өзің биле!
    Холакратия: басшысыз жұмыс жаса және өзіңді өзің биле!
    Холакратия: басшысыз жұмыс жаса және өзіңді өзің биле!
    Басшы алдында бұға бермейтін уақыт келді. Жаңа жүйемен таныс бол!
    16/04/2019 14:46 0 556
    Ақтаудан алғашқы қазақстандық жүк кемесі аттанды
    Ақтаудан алғашқы қазақстандық жүк кемесі аттанды
    Ақтаудан алғашқы қазақстандық жүк кемесі аттанды
    Қытайдан Еуропаға бағытталған транзиттік жүк шоғырланып, қазақстандық экспорттық жүкпен бірге контейнерлермен жедел тасымалданады.
    16/04/2019 16:11 0 409
    Сауда капиталына неге мемлекет араласпауы керек?
    Сауда капиталына неге мемлекет араласпауы керек?
    Сауда капиталына неге мемлекет араласпауы керек?
    Біздің елдегі сауда нүктелерінің дені жекеменшіктің қолына өтіп кетті
    17/04/2019 10:03 0 500
    Биыл Алматыда 700-ден астам адамды ит қапқан
    Биыл Алматыда 700-ден астам адамды ит қапқан
    Биыл Алматыда 700-ден астам адамды ит қапқан
    Өткен жылы Алматыда 16 мыңнан аса қаңғыбас ит ауланса, биыл небәрі 4 айдың ішінде олардың саны 5000-ға жуықтап қалған.
    18/04/2019 07:12 0 350
    Иманғалиға "коммунистердің ешқайсысына сенуге болмайды" деп жатқандар да аз емес
    Иманғалиға "коммунистердің ешқайсысына сенуге болмайды" деп жатқандар да аз емес
    Иманғалиға "коммунистердің ешқайсысына сенуге болмайды" деп жатқандар да аз емес
    Бұл сайлауға Д.Назарбаева түсіп, тезірек таққа отыра ма, жоқ әлде Қ-Ж.Тоқаевқа бір-екі жыл салтанат құруға мүмкіндік беріле ме, болжам жасау қиын
    19/04/2019 10:02 1 4787
    Екі қолы, бір аяғы жоқ жас жігіттің әні көпшілікті жылатты (видео)
    Екі қолы, бір аяғы жоқ жас жігіттің әні көпшілікті жылатты (видео)
    Екі қолы, бір аяғы жоқ жас жігіттің әні көпшілікті жылатты (видео)
    Жетім көрсең жебей жүр...
    19/04/2019 11:15 0 6652
    Бізге несие алудың қажеті жоқ: қаржыгер себептерін санамалап берді
    Бізге несие алудың қажеті жоқ: қаржыгер себептерін санамалап берді
    Бізге несие алудың қажеті жоқ: қаржыгер себептерін санамалап берді
    Мен жеке қаржыгер ретінде халыққа айтарым, несие алмаңыздар. Кредит - сізді қу тақыр кедейлікке алып баратын тура жол.
    21/04/2019 00:06 0 1606
    Шри-Ланкадағы лаңкестік: қаза тапқандар саны артуда
    Шри-Ланкадағы лаңкестік: қаза тапқандар саны артуда
    Шри-Ланкадағы лаңкестік: қаза тапқандар саны артуда
    Қаза тапқандар арасында 35 шетелдік азамат бар.
    22/04/2019 00:34 0 239
    Халықты арзан баспанамен қамту басы ашық күйінде қала бере ме?
    Халықты арзан баспанамен қамту басы ашық күйінде қала бере ме?
    Халықты арзан баспанамен қамту басы ашық күйінде қала бере ме?
    Негізінде доллардың бұлайша күрт өсуі ішкі нарыққа айтарлықтай әсер етпеуі керек
    22/04/2019 10:34 0 265
    Ермұрат Бапи сайлауға қатысуы мүмкін
    Ермұрат Бапи сайлауға қатысуы мүмкін
    Ермұрат Бапи сайлауға қатысуы мүмкін
    Бұл туралы  Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясының ресми сайты хабарлады.
    22/04/2019 16:43 0 400
    Ысырапшылдық – байлықтың қас жауы
    Ысырапшылдық – байлықтың қас жауы
    Ысырапшылдық – байлықтың қас жауы
    Бүгінгі қазақ ысырапшылдығының жағдайы
    23/04/2019 11:52 0 97