Мағжанның «Түркістанында» неге  Қожа Ахмет Яссауи жоқ?

Мағжанның «Түркістанында» неге  Қожа Ахмет Яссауи жоқ?
Ⓒqamshy.kz

Қазақ поэзиясының жарық жұлдызы Мағжан Жұмабаевтың 1923 жылы жазылған атақты «Түркістан» өлеңі Алаш баласының бәріне мәлім десек артық айтпаймыз. Бұл ғажап өлең Мағжанның Шығыстық өлеңдерінің шыңы, Тұрандық өлеңдерінің туы! Дәл осы өлеңі Мағжанды «түрікшілдікпен айыптатып, пан-түркизмді жырлаушы» деп жауларының қолына сойыл-шоқпар ұстатқан туындысы.

Мағжанның «Түркістаны»  нағыз тұраншылдық пен түрікшілдіктің асқан үлгісі, ақынша айтсақ, күн астында көк түріктен асқан халық жоқ. Жерін, суын, құмын, елін, желін, шөлін, көлін, тауын, өзен-бұлағын  асқақтата жырлайды. Нағыз отаншыл өлең осындай-ақ болсын!  Ақын осы өлеңінде Тұраннан шыққан түркі халқына ортақ тарихи қайраткерлерді көкке көтереді. Санайықшы: Афрасияб,  Кей-Қысырау, Зұлқарнайын, әл-Фараби, Ибн-Сина, Шыңғыс хан, Жошы, Шағатай, Төле, Үкітай, Сұпытай, Жебе, Тарағай, Ақсақ Темір, Ұлықбек, Қасым хан, Есім хан, Тәуке хан, Абылай хан, Кене хан.  Былайша айтқанда, кім жоқ дейсіз? Бірақ... Мағжанның «Түркістанында» неге  Қожа Ахмет жоқ? Отаншылдығы оттай жылытатын, көркемдігігі  келісті осы өлеңдегі  аталған тарихи тұлғалардың ішіне ұлы ақын Арыстан Баб пен Қожа Ахметті кіргізбеген.  Неге? Не себепті? Өлеңнің аты Түркістан болса, түркі мәдениеті мен тарихында ерекше орны бар Қожа Ахметсіз Түркістан  –  Түркістан бола ма?! Ұлы ақын, сопылық поэзияның түркілік тармағының негізін салушы, күллі күншығыс мұсылмандарының рухани ұстазы болған ұлы ойшыл, діни қайраткер Әзірет Сұлтанға Мағжан өлеңінен  орын табылмауына не себеп? Ойландыратын-ақ мәселе.

         Әлде, Қожа Ахметтің түрікшілдікке қатысы жоқ па? Қатысы болғанда қандай! Қожа Ахмет –  тұраншылдыққа, түрікшілдікке тікелей қатысы бар адам. Сопылық тарихаттың  алғаш түркілік бұтағын қалыптастырған және шығармаларын тұңғыш  рет түрік тілінде жазған ойшыл. Қожа Ахмет Яссауи XII ғасырдың басында өзінің алғашқы шәкірттерін түрік әлемінің түрлі қиырларына аттандырады. Қызынан туған өзінің жиенін Ахмет Сопыны  – Қайалыққа, Хәкім ата Сүлеймен Бақырғаниды Үргеніш қаласына жібереді. Ахмет Яссауидің сыбайластары мен шәкірттері: Хәкім ата және Саид Ата өз шейхтарының рухани әдісін Сырдария мен Жайық бассейндеріне, Хорезмде және тіпті Шығыс Түркістанға таратты. Яссауи ілімінің таралу процесі Орталық Азияның далалық аудандарын исламдандырумен қатар жүреді. Қожа Ахмет Яссауи өмір сүрген кезде оның шәкірттерінің арасында 12 мың таңдаулы және 99 мың қарапайым халықтан шыққандар болған деседі. Оның Яссы қаласында 40 ханака-шіллеханасы ( сопылық үшкіруге оқытатын 40 күндізгі курстардан өтуге арналған арнайы оқу орны) болыпты, онда түрік әлемінің әр түкпірінен келген көптеген зерттеушілер оқыған. Түркия түріктері кезінде Константинополь (Стамбул) қаласын жаулап алғандар  осы Қожа Ахметтің Кіші Азияға аттандырған шәкірттері болғанын мақтан тұтады.  Ендеше Қожа Ахмет Яссауи – Мағжанның ең басты кейіпкері болатындай-ақ адам емес пе!

..."Мағжанның атылуына осы "Түркістан" өлеңінің үлкен қатысы болған" дейді зерттеушілер. Әлде... әулие рухы ақынға  ренжіді ме екен?..

  Төреғали ТӘШЕНОВ

 

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


  • 3 ай бұрын

    Қожа Ахмед Йассауи Шам шәрінде қайтыс болып,мүрдесі Бибарыс сұлтан мешітіне қойылған.Қожа Ахмедке кесене соқтырған Әмір Темір ұлы әмірші - Шыңғыс қағанға белгі қойдым деп кеткен.

    1
    Қасым-Жомарт Тоқаев лингвистикалық емтиханды қалай тапсырды?
    23/04 22:02 0 0
    2
    "Парасатты тұлға" - Мұхтар Құл-Мұхаммед Тоқаев туралы пікір білдірді
    23/04 18:42 2 225
    3
    Тұрсынбай Құлахмет Азия чемпионатының жартылай финалына жолдама алды (видео)
    23/04 15:47 0 185
    Samsung компаниясы Galaxy Fold моделін шығаруды уақытша шегерді
    23/04 15:35 0 114
    Елбасы Nur Otan сьезінде көзіне жас алды (видео)
    23/04 14:58 0 315

    Таныстырылғандар

    Украин генералы: Бізге  орыстың Уралына  дейін жететін ракеталық оқтұмсық жасау керек
    Украин генералы: Бізге орыстың Уралына дейін жететін ракеталық оқтұмсық жасау керек
    Украин генералы: Бізге орыстың Уралына дейін жететін ракеталық оқтұмсық жасау керек
    "Украинаға жанталаса қарулануға кіріспесе, болмайды"..
    15/04/2019 10:50 0 1312
    Трамп қайта сайлану үшін 41 миллион доллар жинап үлгерді
    Трамп қайта сайлану үшін 41 миллион доллар жинап үлгерді
    Трамп қайта сайлану үшін 41 миллион доллар жинап үлгерді
    Демократиялық партияның Ұлттық комитеті өздерінің қанша қаржы жинағанын ашып айтқан жоқ.
    15/04/2019 15:15 1 508
    Абай Серғазиев: 19 жасымда Кипрде бизнес аштым
    Абай Серғазиев: 19 жасымда Кипрде бизнес аштым
    Абай Серғазиев: 19 жасымда Кипрде бизнес аштым
    800 долларды үш айда 31 мың долларға айналдырған кәсіпкер құпиясы.
    15/04/2019 16:28 0 1182
    Наполеон таққа отырып, Жанна Д′арк ақталған Нотр-Дам туралы 7 қызықты дерек
    Наполеон таққа отырып, Жанна Д′арк ақталған Нотр-Дам туралы 7 қызықты дерек
    Наполеон таққа отырып, Жанна Д′арк ақталған Нотр-Дам туралы 7 қызықты дерек
    Бұл ғибадатханада 1804 жылы желтоқсан айында Наполеон таққа отырып, басына император тәжін киген еді.
    16/04/2019 13:07 0 1185
    Холакратия: басшысыз жұмыс жаса және өзіңді өзің биле!
    Холакратия: басшысыз жұмыс жаса және өзіңді өзің биле!
    Холакратия: басшысыз жұмыс жаса және өзіңді өзің биле!
    Басшы алдында бұға бермейтін уақыт келді. Жаңа жүйемен таныс бол!
    16/04/2019 14:46 0 571
    Бейімбеттің сөзі, Ахаңның көзіндей аңқылдаған азамат еді...
    Бейімбеттің сөзі, Ахаңның көзіндей аңқылдаған азамат еді...
    Бейімбеттің сөзі, Ахаңның көзіндей аңқылдаған азамат еді...
    Ұлттың ұлы ұмытылмайды.
    17/04/2019 09:38 0 381
    Galaxy S10 ұялы телефонының эко-қорабы неден жасалған?
    Galaxy S10 ұялы телефонының эко-қорабы неден жасалған?
    Galaxy S10 ұялы телефонының эко-қорабы неден жасалған?
    Samsung Electronics компаниясы өз өнімдерінде экологиялық таза әрі қауіпсіз материалдарды пайдалану шеңберін арттырып келеді.
    18/04/2019 11:42 0 2343
    Алматы студенттері «ЦОН-да» неге сандалып жүр?
    Алматы студенттері «ЦОН-да» неге сандалып жүр?
    Алматы студенттері «ЦОН-да» неге сандалып жүр?
    "Бізге факультет басшылығынан мекен-жай анықтамасын өткізу туралы бұйрық келді".
    19/04/2019 01:36 0 828
    Үміткерге 107 аурудан ада деген анықтама керек
    Үміткерге 107 аурудан ада деген анықтама керек
    Үміткерге 107 аурудан ада деген анықтама керек
    Президенттікке үміткер азамат симптоматикалық, психикалық бұзылуларды қосқанда, органикалық дертпен ауырмауы тиіс.
    19/04/2019 10:20 0 297
    Нұрлан Ноғаев: Жастар тәжірибесіне квота санын көбейту керек
    Нұрлан Ноғаев: Жастар тәжірибесіне квота санын көбейту керек
    Нұрлан Ноғаев: Жастар тәжірибесіне квота санын көбейту керек
    Атырауда жастар ісі жөніндегі кеңестің кезекті отырысы өтті
    22/04/2019 10:13 0 209
    «Қазақтың қазанаты қайда?» деп президенттікке кандидат ретінде тіркелген азамат кім?
    «Қазақтың қазанаты қайда?» деп президенттікке кандидат ретінде тіркелген азамат кім?
    «Қазақтың қазанаты қайда?» деп президенттікке кандидат ретінде тіркелген азамат кім?
    Ол – «Ұла дала тұлпары – Құлагерге» ескерткіш тұрғызған жаны қазақы жігіт
    23/04/2019 11:13 0 403
    "Балуан Шолақ" түсірілген Тоғызбұлақтың таңғажайып табиғаты (фото, видео)
    "Балуан Шолақ" түсірілген Тоғызбұлақтың таңғажайып табиғаты (фото, видео)
    "Балуан Шолақ" түсірілген Тоғызбұлақтың таңғажайып табиғаты (фото, видео)
    Қош келдіңіз! Бұл көріп тұрғаныңыз Күнгей Алатауының солтүстік етегінде орналасқан Алматы облысы, Райымбек ауданына қарасты елді мекен - менің ауылым!
    23/04/2019 12:10 0 1474
    Назарбаев: Менің сайлауға қатысқанымды қалайтындар көп
    Назарбаев: Менің сайлауға қатысқанымды қалайтындар көп
    Назарбаев: Менің сайлауға қатысқанымды қалайтындар көп
    Осындай жылы қарым-қаынас үшін оларға бас иіп алғыс білдіремін
    23/04/2019 12:28 0 372
    Samsung компаниясы Galaxy Fold моделін шығаруды уақытша шегерді
    Samsung компаниясы Galaxy Fold моделін шығаруды уақытша шегерді
    Samsung компаниясы Galaxy Fold моделін шығаруды уақытша шегерді
    Galaxy Fold моделі жасаушылардың өзін таң қалдырды әрі үлкен қызығушылық туғызды.
    23/04/2019 15:35 0 114
    Маңғыстау облысында 100-ден астам аз қамтылған және көпбалалы отбасы  жеке кәсібін ашты
    Маңғыстау облысында 100-ден астам аз қамтылған және көпбалалы отбасы жеке кәсібін ашты
    Маңғыстау облысында 100-ден астам аз қамтылған және көпбалалы отбасы жеке кәсібін ашты
    Маңғыстау облысында 100-ден астам аз қамтылған және көпбалалы отбасы жеке кәсібін ашты
    20/04/2019 17:30 0 962