Кішкентай ханзада: Экзюпери туралы біз білмейтін құпия

Кішкентай ханзада: Экзюпери туралы біз білмейтін құпия
Ⓒqamshy collage

Кішкентай бүлдіршіндердің барлығы күнделікті өмірді ертегідей қабылдайды. Алайда, есейгеннен кейін бұл қасиеттің жоғалатыны өкінішті. Кішкентай Антуанға (де Сент-Экзюпери) да ертегі әлеміне қанат сермеу үшін, ескі велосипед пен бірнеше жамылғы болса жеткілікті еді. Ол арада ондаған жылдар өтіп есейсе де өзінің қиялындағы әлемді жасады. Тіршіліктің шырмауына кірген адамдардың арасынан ондай адамды табу қиын, бірақ оны анықтаудың жолы бар: оларға қалпақтың суретін көрсетіңіз. Егер олар суреттен тек қана қалпақты емес, пілді жұтқан жыланды байқаса, құттықтаймыз: сіздің алдыңызда өзінің бұрын бала болғанын ұмытпаған ересек адам тұр.

кішкентай ханзадаКішкентай ханзада

Бұл өмірде мені бір нәрсе ғана алаңдатады – біз есеюге мәжбүрміз

Антуан де Сент-Экзюпери 1900 жылы 29 маусымда Францияның Лион қаласында дүниеге келген. Ол сақтандыру инспекторы Жан-Марк пен Мари Марктың бес баласының бірі. Кішкентай кезінде әкесі ерте дүние салса да, ол үшін балалық шағы тәтті естеліктерге толы еді. Ол арманның жетегінде жүрген балалық шағын мәңгі жүрегінде сақтады. Экзюпери Кішкентай ханзаданың образын жасаған кезде сол сәттерді есіне алды.

Тонионың өмірі (үйдегілер оны солай атайтын) 12 жасында өзгерді. Кішкентай балақай сол кезде алғаш рет ұшақпен ұшқан еді. Ол өзіне үнсіз баурайтын аспан әлеміне шексіз ғашық болып, есейгенде ұшқыш болам деп армандады. Ол ұшуды әскерде жүріп үйренді. Ұшудан ләззат алып, шабыттың шалқарында жүрген Антуан жазуды да бастады. Өзінің алғашқы «Оңтүстік пошта» атты романын ұшқыш болып, Африканың солтүстік жағалауына пошта тасыған кезде жазған. Авиация мен әдебиет – Антуанның мәңгілік махаббаты еді.

«Кішкентай ханзадада» ертегісіндегі Раушан кім?

Кішкентай ханзада

1930 жылы Антуан де Сент-Экзюпери өзінің болашақ жары – Консуэломен танысты. Сүйікті жары «Кішкентай ханзада» ертегісіндегі Раушанның прототипі болған.

Олардың сезімі өзгеше еді. Жазушының жақын досы: «Араларында ерекше құштарлық, нәзіктік, адам нанғысыз махаббат болды. Бірақ, бір-бірін ерекше жақсы көретін адамдардың отбасылық өмірде бақытсыз болғанын мен ешқашан көрген емеспін», - деп таңданысын жасырмаған. Экзюперидің өмірбаянын оқып отырсақ, ол адал жар ретінде сипатталады. Ал әйелі өте ерке, барлығына жеңіл қарайтын адам ретінде қарастырылған. Консуэло болса «Раушанның естеліктері» атты мемуарында өзін күйеуінің әрбір қателігін кешіретін, шынайы сүйетін және әрдайым күтуге дайын болғанын жазады. Алайда отбасылық өмірінің шынайы жағдайын ол өз кейіпкерлері арқылы керемет суреттеген еді. Ол танымал ертегісінде: «Кішкентай  Ханзадаға Раушанның кейбір қылықтары ұнамаса да, одан сүйікті және қымбат гүл жарық әлемде болған емес», - деп бір сөзбен суреттейді.

«Кішкентай ханзада» ертегісіне арқау болған оқиға

Ол ұшақпен Парижден Вьетнамға дейін ұшып баруды армандап өткен. Алайда жеткілікті ақша жинап, жолға шыққан кезде бұл арманы оның өмірін қия жаздады. Жарты жолда, шөл даланың ортасында ұшағы апатқа ұшырады. Жазушы ғажайыптың арқасында аман қалды.  Оны сол жердің жергілікті көшпенді халық тауып алған болатын.

Бұл оқиғадан «Кішкентай ханзада» ертегісінің желісін бірден байқауға болады. Сахараға қонуға мәжбүр болған ұшқышқа беймәлім бала келіп, былай  деп сұрайды: «Өтінемін... Маған қозының суретін салып берші!». Және бұл кездесу екеуіне де керек еді.

«Кішкентай ханзада» қай кезде жазылды?

Экзюпери өзінің танымал шығармасы «Кішкентай ханзаданы» 1940 жылы нацистермен соғыс кезінде жазған. Достарының «соғысқа қатыспа» деп үгіттеуіне қарамастан, «барамын» деп қасарысып тұрып алған.

Экзюперидің балалық шағы соғыс зардаптарын еңсеруге көмектесті, әлем тас-талқан болған кезде, адамдарға: «Көздер соқыр болып келеді. Тек жүрекпен іздеу керек», - деп ескертті.

Соғыста Франция жеңіліс тапқаннан кейін жазушы АҚШ-қа кетті. Сол жерде жүріп «Кішкентай ханзаданы» аяқтады. Алайда ол өзге елде өмір сүре алмады. Аспанға деген құштарлық пен Отанға деген маххабат оны баурап тұрды. 1943 жылы ол қайтадан әскери бөлімшеге алынды.

Соғысқа оралмас бұрын, журналист досы - Сильвиа Гамильтон Рейнхардтпен жолығып, «Кішкентай ханзаданың» қолжазбасын табыстап кетті де: «Мен өзімнен кейін керемет естеліктер қалғанын және сендердің менің бар болмысымды ұмытпай сақтағандарыңды қалаймын», - деген екен. Жазушының шығармасын зерттеушілер ертегідегі Түлкінің прототипі Сильвиа болған деседі.

1944 жылы Антуан де Сент-Экзюпери ұшақпен барлау сапарына аттанып, содан қайтып оралмады.

Кішкентай ханзада

Ересектерге арналған ертегі

Ұзақ уақыт бойы оның өлімі жайлы ешбір дерек болған емес. Ол Кішкентай ханзада сияқты өз мекеніне – өзінің арманындағы әлеміне оралды. 1988 жылы жергілікті балықшы Марселяға жақын маңдағы теңізден француз жазушысы мен оның әйелі Консуэлоның есімдері жазылған білезікті тауып алады.

«Кішкентай ханзада» ертегісінде автордың арманшыл әлемі суреттелді. Шығармада Экзюпери өзіне қымбат жандар мен неге көбірек сенетінінің барлығын баяндады. Боямасыз шындық айтылған ертегіні бүгінде үлкендер оқиды. Өйткені ол ертегі болғанмен, үлкендерге арналып жазылған еді. Әрбір үлкен адамға өзінің бала болғанын ескертетін шығарма болатын.

Ұшқыш, әрі жазушы Антуан де Сент-Экзюпери өзінің балалық шақтағы естеліктерін ұмытқан емес. Сол себепті де ол бүгінде миллиондар сүйіп оқитын ертегіні өмірге алып келді. Автордың өмір жолымен танысқаннан кейін, әлемдік әдебиеттің жауһары «Кішкентай ханзада» ертегісін жазу тек Антуан де Сент-Экзюперидің ғана қолынан келетініне көз жеткіземіз.

Ал сіз бұл ертегіні алғаш қай жасыңызда оқып едіңіз? Сол кезде өзіңізге не түйдіңіз және «Кішкентай ханзада» ертегісі туралы қазір не ойлайсыз?

Дайындаған: Маржан Сәбет

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Украинада есірткі заңдастырылмақ
    21/05 03:03 0 295
    2
    Қадыров: Егер біз қаласақ, Киев Ресейдің бір облысына айналады!
    21/05 01:29 1 3019
    3
    Кемеровада тағы бір өрт: ірі авто орталық отқа оранды
    20/05 23:03 0 164
    Баспа үйіндегі дау: ондаған журналист жұмыссыз қалды
    20/05 22:23 0 190
    "Сайлауға бойкот" деп ұрандаған нұр-сұлтандық сотқа тартылып жатыр (видео)
    20/05 20:02 0 1168

    Таныстырылғандар

    Белсендіміз бе,  қандаймыз,  Сайлауда кімді таңдаймыз?
    Белсендіміз бе, қандаймыз, Сайлауда кімді таңдаймыз?
    Белсендіміз бе, қандаймыз, Сайлауда кімді таңдаймыз?
    "Тоқаев. Уақыт өте келе қолына тізгін берсе, реформа жасайды деп ойлаймын. Қосанов. Біріншіден, ол кісіде әлі ондай бедел жоқ. Екіншіден, саяси күші әлсіз.»
    Аудио тыңдау
    16/05/2019 20:12 0 2128
    Қырғын дебат: Қосановты қолдаушылар мен бойкот жариялаушылар дауласты
    Қырғын дебат: Қосановты қолдаушылар мен бойкот жариялаушылар дауласты
    Қырғын дебат: Қосановты қолдаушылар мен бойкот жариялаушылар дауласты
    Журналистің айтуынша, егер Әміржан Қосанов осындай мәлімдеме жасаса, өзі де қателеспейді, халықты да тура жолға бастайды-мыс.
    Аудио тыңдау
    17/05/2019 01:56 1 3296
    Табыс – ол ақша мен жайлы өмір емес
    Табыс – ол ақша мен жайлы өмір емес
    Табыс – ол ақша мен жайлы өмір емес
    Көп ақшаға ие болған адамның шын бақытты болары екіталай. Елдерге саяхаттап, әртүрлі тағамдардың дәмін татып, ең жақсы киімдерді киіп жүру де табысқа жатпайды.
    Аудио тыңдау
    17/05/2019 11:37 0 263
    Бос уақытта қандай пайдалы іспен шұғылдануға болатынын білесіз бе?
    Бос уақытта қандай пайдалы іспен шұғылдануға болатынын білесіз бе?
    Бос уақытта қандай пайдалы іспен шұғылдануға болатынын білесіз бе?
    Статистика бойынша біз бір аптада 8,5 сағатқа жуық уақытты әлеуметтік желілерде: газет, журнал, радио, TV, интернетте өткіземіз.
    Аудио тыңдау
    17/05/2019 16:26 0 343
    Нұрлан Ноғаев: Табиғатқа келтірілген залал болмайды
    Нұрлан Ноғаев: Табиғатқа келтірілген залал болмайды
    Нұрлан Ноғаев: Табиғатқа келтірілген залал болмайды
    Бұл, көктемде уылдырық шашу үшін балықтардың өзенге өтетін негізгі арналары.
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 00:09 0 140
    Құдықтан су  таситын ең кедей президент кім?
    Құдықтан су таситын ең кедей президент кім?
    Құдықтан су таситын ең кедей президент кім?
    Оны әлемдегі ең кедей президент деп те атайды.
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 01:30 0 2848
    "Қосановты дебатқа шақырамын" (видео)
    "Қосановты дебатқа шақырамын" (видео)
    "Қосановты дебатқа шақырамын" (видео)
    Сайлауға қатысып жатқан жеті кандидаттың алтауын "биліктің қолдан жасаған қуыршағына" теңеген.
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 03:42 0 3701
    Қонаев туралы қызықты деректер: Ол 46 өлшемдегі аяқ киім киген
    Қонаев туралы қызықты деректер: Ол 46 өлшемдегі аяқ киім киген
    Қонаев туралы қызықты деректер: Ол 46 өлшемдегі аяқ киім киген
    "Панам да ел, данам да ел. Соған арқа сүйедім, содан үйрендім."
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 08:06 0 1704
    Жұма намазында президенттің дұшпандарына қарғыс айтылды
    Жұма намазында президенттің дұшпандарына қарғыс айтылды
    Жұма намазында президенттің дұшпандарына қарғыс айтылды
    Жұма намаздан кейін имам президентті мақтай бастады.
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 10:52 0 2587
    Бұл такси бұрынғыдан өзгерек... (видео)
    Бұл такси бұрынғыдан өзгерек... (видео)
    Бұл такси бұрынғыдан өзгерек... (видео)
    Lillium Jet сағатына 300 шақырым қашықтықты бағындыруға қабілетті.
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 13:23 0 375
    Суреттегі өрнекті таңдаңыз: Сіздің шынайы бет-бейнеңіз қандай? (тест)
    Суреттегі өрнекті таңдаңыз: Сіздің шынайы бет-бейнеңіз қандай? (тест)
    Суреттегі өрнекті таңдаңыз: Сіздің шынайы бет-бейнеңіз қандай? (тест)
    Бұл тест сіздің шынайы бет-бейнеңізді, жан дүниеңіздегі өзіңізге ғана мәлім мінез-құлқыңызды ашып көрсетеді.
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 13:29 0 5668
    Зеленский “кет” деді. Кетті!
    Зеленский “кет” деді. Кетті!
    Зеленский “кет” деді. Кетті!
    Украинаның қорғаныс министрі Степан Полторак мен Қауіпсіздік қызметінің басшысы Василий Грицак оставкаға кетті
    Аудио тыңдау
    20/05/2019 14:38 0 1192
    Мемлекет басшысы жемқорлықпен күрес жөнінде кеңес өткізді (видео)
    Мемлекет басшысы жемқорлықпен күрес жөнінде кеңес өткізді (видео)
    Мемлекет басшысы жемқорлықпен күрес жөнінде кеңес өткізді (видео)
    Мемлекеттік қызметкерлер жемқорлық бойынша істі болған жағдайда оның басшылары қызметінен кетуі тиіс екенін айтты
    20/05/2019 19:20 2 166
    Украинада есірткі заңдастырылмақ
    Украинада есірткі заңдастырылмақ
    Украинада есірткі заңдастырылмақ
    Владимир Зеленский елде марихуананы, жезөкшелік пен құмар ойын орталықтарын заңдастыру мәселесін көтерді
    21/05/2019 03:03 0 295