Алаш Орданың 100 жылдығына арналған ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

Алаш Орданың 100 жылдығына арналған ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

Алматы қаласы Ғылым ордасында «Алаш Орда және ұлт-азаттық идеясы» атты республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция болып өтті, деп жазады Qamshy.kz ақпарат агенттігі. Айта кетер болсақ, аталмыш шараны Алматы қаласы әкімдігінің Мәдениет басқармасы ұйымдастырған болатын.

1917 жылы ақпанда монархиялық биліктің құлауы бұрынғы Ресей империясының территориясында және оның ұлттық аймақтарында демократиялық қайта құрулардың басталуына негіз берді. Отарлық жағдайда күн кешкен қазақ халқының мүддесін қорғап келген ұлт зиялылары жер-жерде құрылып жатқан Уақытша үкіметтің органдарын ұйымдастыруға атсалысып, оларға жетекшілік ете бастады. Ресейдің саяси орталығындағы орнаған қос билік ұлттық аймақтарда, соның ішінде Қазақстанда көп өкіметтілікке алып келді. Халық арасында кең танымал «Қазақ» газетінің төңірегінде топтасқан зиялы қауым өкілдері өзін өзі басқару мен билеу ұрандарын іс жүзіне асыруда Уақытша үкіметке сенім білдіріп, оған үміт артты.  

1917 жылы көктем-жаз айларында өткен облыстық съездер қазақ қоғамының бірігуіне септігін тигізді. Орынборда, Ақмолада, Оралда, Омбы мен Верныйда өткен съездерді болашақта Алаш қозғалысының негізін құраған қазақ қайраткерлері ұйымдастырды. Барлық облыстық қазақ съездері «бүкіл қазақ халқын біріктіру және оның мұң-маұқтажын біліп-тану» үшін жалпы қазаққа ортақ съезд шақыру қажет деп тапты.

Алаш қозғалысының қалыптасу тарихында маңызды орын алған, оның құрылуына түрткі болған І Жалпықазақ съезі 21-28 шілде аралығында Орынборда өтті. Оған 7 қазақ облысынан делегаттар қатысып, съезге төрағалықты Халел Досмұхамедов жүргізді. Осы жиында көптеген өзекті мәселелермен бірге қазақ халқының мүддесін қорғайтын «жеке қазақ саяси партиясын» құру туралы шешім қабылданып, оның бағдарламасын құрастыру міндеті Жаханша Досмұхамедов пен Мұстафа Шоқай бастаған жұмысшы тобына жүктелді.

1917 жылы 5 қазанда «Қазақ» газеті І Жалпықазақ съезінің шешімін қабылдаған және жеке қазақ партиясына қолдау білдірген барлық кандидаттарға Құрылтай жиналысына әлі құрылып үлгермеген «Алаш» партиясының тізімі бойынша сайлауға түсу туралы үндеу тастады.

Күз айларында қазақ облыстарында өткен съездерде «Алаш» партиясының тізіміндегі қайраткерлер Құрылтай жиналысына сайланды. Сайлау науқаны өткен соң, шұғыл түрде Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатовтардың жетекшілігімен «Алаш» партиясы бағдарламасының жобасы әзірленіп, 21 қарашада «Қазақ» газетінде жарияланды. Онда қысқа әрі нұсқа формада «Алаш» партиясының қайраткерлері қазақ қоғамындағы ең басты әрі маңызды мәселелері бойынша өз позициясы мен көзқарасын білдірдіп, Ресей құрамындағы қазақ автономиясын құру қажеттігін көтерді.

Әлихан Бөкейхановтың саяси беделіне сеніп, оған қолдау білдірген Алаш қайраткерлері партияның Омбыда, Семейде, Торғайда облыстық комитеттерін құрып, саяси өмірге араласады.

1917 жылы 5-13 желтоқсан аралығында өткен ІІ Жалпықазақ съезінде қазақтар қоныстанған облыстардың есебінен территориалды-ұлттық автономияны құру туралы қаулы қабылданғанымен, оны жариялау мәселесінде съезд делегаттары арасында қызу пікірталастар орын алды. Алаш партиясының органы болған «Қазақ» газеті кейін мойындағандай, автономияны бірден жариялауға сол уақыттағы Қазақстандағы және оның көрші аймақтарындағы күрделі саяси жағдай кері ықпал етті. Автономия жарияланбағанына қарамастан, съезде Алаш-Орда жалпықазақ уақытша халық кеңесі құрылып, оның төрағалығына Әлихан Бөкейханов сайланды.

1918 жылдың көктем айларында Алаш қайраткерлері қазақ автономиясын большевиктер тарапынан мойындатуға қол жеткізуге тырысты. Кеңестер басшылығы мен Алаш басшылары арасында өткен келіссөздердің қорытындысында екі жақ бірін-бірі мойындаған жағдайда автономия жариялау мүмкіндігі қарастырылды. Бұл уақытта Семейде Алаш-Орда үкіметінің мүшелері және советтер арасындағы қарым-қатынастардың шиеленісуі және жергілікті жерде совет өкіметінің құлауы бұл келіссөздерді толығымен жоққа шығарды. Осы кезден бастап, Алаш автономиялық қозғалысының қайраткерлері анти-советтік позицияға шығып, ақ қозғалыстың генералдарына қолдау көрсетті. Бірақ, уақыт көрсеткендей панресейлік позицияны ұстанып, «тұтас әрі бөлінбес Ресейді» қайта қалпына келтіруге тырысқан Омбыдағы Сібір үкіметі де, Самарадағы Бүкілресейлік Құрылтай жиналысы мүшелерінің Комитеті де Алаш қайраткерлері ұсынған шарттардың негізіндегі автономияны мойындаудан үзілді-кесілді түрде бас тартты. 1918 жылы қарашада болған төңкеріс, Құрылтай жиналысының таратылуы және Колчактың басшылығындағы Уақытша Бүкілресейлік үкіметтің құрылуы Алаш қайраткерлерінің автономияға қатысты соңғы үміттерін үзген еді. Тиісті дәрежеде қажетті материалдық, әскери, қаржылық ресурстарға, мықты одақтасқа, саяси күресте ысылып-шыңдалған қайраткерлерден құралған аппаратқа ие болмаған Алаш-Орда толық тәуелсіздікке жете алмайтыны түсінікті еді...

Қалай болғанда да, Алаш Орда 20 ғасыр басындағы қазақ зиялыларының елді еркіндікке жеткізу, қазақ халқына бостандық әперу жолындағы ерен еңбек, ауыр күрес нәтижесінде дүниеге келген, ұлт болып тұтасу идеясын көтерген әлеуметтік-саяси ірі қозғалыс болды.

Большевиктер билігі күшейген тұстан бастап, Алаш Орда үкіметін құрған ұлт зиялылары түгелге жуық «қызылдар қырғынының» құрбаны болды...

Алаш Ардагерлері аңсаған азат күнге, еркін заманға қазақ елі 70 жылдан кейін, советтер одағы күйреген соң ғана жетті.  

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


  • 10 ай бұрын

    жағымпаздар қайда, астананы Қазақтың Алаш Ордасы деп өзгерту керек деп неге айтпайды,

    • 10 ай бұрын

      راس ايتاسىڭ استانانى الاش ورداسى دەپ وزگەرتىۋ كەرەك

      1
      Әлеуметтік желіде Елбасының сирек кездесетін видеосы пайда болды (видео)
      18/08 16:42 0 1152
      2
      Астана мен Ақмола облысында дауылды ескерту жарияланды
      18/08 16:15 0 91
      3
      Елбасы Қарағанды тұрғындарын Бұқар жыраудың 350 жылдығымен құттықтады
      18/08 13:49 0 131
      «Ұлан» газетінің бас редакторы Сұлтан Қалиұлы қайтыс болды
      18/08 13:24 0 930
      Қазақстанда 30-дан аса әкім мен орынбасарлары пара алды деген күдік бар
      18/08 13:20 0 591

      Таныстырылғандар

      Қайтыс болған атақты актердің өмірінен естелік видео
      Қайтыс болған атақты актердің өмірінен естелік видео
      Қайтыс болған атақты актердің өмірінен естелік видео
      Бірқатар отандық фильмдерде бой көрсеткен Бауыржан Оралбеков 17 шілдеден 18 шілдеге қараған түні қайтыс болған еді.
      23/07/2018 13:50 0 2719
      Екі баланы қағып кеткен полицейлер жайбарақат жұмыстарында жүр
      Екі баланы қағып кеткен полицейлер жайбарақат жұмыстарында жүр
      Екі баланы қағып кеткен полицейлер жайбарақат жұмыстарында жүр
      Айта кетсем, бұл полицейлердің қатысуымен болып жатқан алғашқы оқиға емес.
      24/07/2018 11:38 0 2833
      Нью-Йорктегі қазақ полицей америкалық қызды жар етті
      Нью-Йорктегі қазақ полицей америкалық қызды жар етті
      Нью-Йорктегі қазақ полицей америкалық қызды жар етті
      Салтанатты шара Гавайда өткен көрінеді. Ал қазақ жігітінің сүйіктісінің есімі – Дженнифер.
      25/07/2018 13:58 0 2739
      «I`m a singer Kazakhstan»: Қызықтың көкесі алда!
      «I`m a singer Kazakhstan»: Қызықтың көкесі алда!
      «I`m a singer Kazakhstan»: Қызықтың көкесі алда!
      Алда жаңа кезең – жеңіске үміткер үздіктерді таңдау кезеңі!
      26/07/2018 13:10 0 1060
      2020 жылдан бастап қазақстандықтар табыс декларациясын тапсырады
      2020 жылдан бастап қазақстандықтар табыс декларациясын тапсырады
      2020 жылдан бастап қазақстандықтар табыс декларациясын тапсырады
      Құжатты «250-ші форма» деп атайды.
      30/07/2018 17:55 0 620
      Бас прокуратураның атын жамылғандар алдаумен айналысуда
      Бас прокуратураның атын жамылғандар алдаумен айналысуда
      Бас прокуратураның атын жамылғандар алдаумен айналысуда
      «Бұлардың «менеджерлері» түрлі супермаркеттерде, көпшілік орындарда сығанның әйелдері құсап адамдарға жабыса кетеді.
      31/07/2018 09:54 0 836
      Halyk + Qazkom: нәтижесі қосындыдан да артық
      Halyk + Qazkom: нәтижесі қосындыдан да артық
      Halyk + Qazkom: нәтижесі қосындыдан да артық
      Біріктірілген банк клиенттері үшін ниеттестік бағдарламасының өрісі да кеңейе түспек.
      02/08/2018 17:44 0 1392
      Жұмысты ұйымдастыра білмегендер орындарын босатсын - Аудан әкімі
      Жұмысты ұйымдастыра білмегендер орындарын босатсын - Аудан әкімі
      Жұмысты ұйымдастыра білмегендер орындарын босатсын - Аудан әкімі
      Аудан әкімі Бақыт Асановтың төрағалығымен өткен жиында хаттамалық тапсырмалардың орындалу барысы талқыланды
      06/08/2018 14:37 0 996
      Бесінші Каспий маңы саммитін өткізуге Ақтау әкімдігі 823 миллион теңге жұмсап гүл екті
      Бесінші Каспий маңы саммитін өткізуге Ақтау әкімдігі 823 миллион теңге жұмсап гүл екті
      Бесінші Каспий маңы саммитін өткізуге Ақтау әкімдігі 823 миллион теңге жұмсап гүл екті
      Саммиттің мақсаты: Каспий теңізінің құқықтық статусын реттеу Каспий аймағының саяси тұрақтылығы мен экономикалық дамуын қамтамасыз ету
      07/08/2018 10:19 0 1568
      "АлматыКітап баспасы" үйдей бәледен құтылды
      "АлматыКітап баспасы" үйдей бәледен құтылды
      "АлматыКітап баспасы" үйдей бәледен құтылды
      Бірнеше сағаттық ұзақ ойланудан кейін уәде еткендей поштамызға жауап бермей, өз фейсбук парақшаларында түсініктеме беріпті.
      09/08/2018 14:55 0 932
      Иманғали Тасмағамбетов. Абай – Пікіріміздің пірі, Рухымыздың туы
      Иманғали Тасмағамбетов. Абай – Пікіріміздің пірі, Рухымыздың туы
      Иманғали Тасмағамбетов. Абай – Пікіріміздің пірі, Рухымыздың туы
      Енді заман өзгерген шақта азат елдің азат ойымен, азат жүрегімен, азат зердесімен Абайды қайта тануға тиістіміз.
      09/08/2018 23:28 0 869
      Қазақстан 2019 жылы 5G интернетке қол жеткізеді
      Қазақстан 2019 жылы 5G интернетке қол жеткізеді
      Қазақстан 2019 жылы 5G интернетке қол жеткізеді
      Кездесуде 5G және дата-орталықтар сынды жобалардың жүзеге асуы жайында баяндады.
      15/08/2018 11:55 0 223
      Ұлтты жою саясаты қыздардан басталады: "есіңді жоғалтпашы, қазақ қызы!"
      Ұлтты жою саясаты қыздардан басталады: "есіңді жоғалтпашы, қазақ қызы!"
      Ұлтты жою саясаты қыздардан басталады: "есіңді жоғалтпашы, қазақ қызы!"
      Текті қазақ қыздарының жалаңаштанып əлем халқының алдында тəнін көрсетуі бұл қуантарлық жайт емес.
      16/08/2018 13:04 0 4337
      Алматыда Әбіш Кекілбаев, Фариза Оңғарсынова атындағы көшелер пайда болды
      Алматыда Әбіш Кекілбаев, Фариза Оңғарсынова атындағы көшелер пайда болды
      Алматыда Әбіш Кекілбаев, Фариза Оңғарсынова атындағы көшелер пайда болды
      "Көше атауларын өзгертудің бірден-бір себебі - олардың қайталана беретіні", - деп түсіндірілген хабарламада.
      17/08/2018 17:20 0 558
      «Ұлан» газетінің бас редакторы Сұлтан Қалиұлы қайтыс болды
      «Ұлан» газетінің бас редакторы Сұлтан Қалиұлы қайтыс болды
      «Ұлан» газетінің бас редакторы Сұлтан Қалиұлы қайтыс болды
      Ол 1943 жылы Жамбыл ауданы Сеңгірбай ауылында дүниеге келген.
      18/08/2018 13:24 0 932