1980 жыл. Тозақтан шыққан  үн: аңыз ба, ақиқат па? (видео)

1980 жыл. Тозақтан шыққан  үн: аңыз ба, ақиқат  па? (видео)
Ⓒашық дереккөз

1980-жылдары бұрынғы Кеңес Одағында оқымысты-геологтар жерді 12 шақырым тереңдікке дейін бұрғылап, тозақтың тура үстінен түскені туралы білетін боларсыз.  Кеңестік бұрғышылар скважинаға микрофон байлап түсіріп, тозақы болған миллиондаған адамдардың қорқынышты дауыстарын жазып алған.  Бұл дыбыс-жазбаны  интернеттен  өз құлағыңызбен естуге  болады. Бұрғышылардың жеті қат жер астынан жазып алған дауысынан шынымен де миллиондаған адамдардың қинала шыңғырып, шуласып жатқанын тап-таза естисіз. Еріксіз денеңіз түршігеді.

Жер астынан жеткен бұл дауыстың қандай құпиясы бар, шындық па, әлде жай аңыз ба?  Жұртты әлі-күнге дейін улатып-шулатқан аудиожазбаның шындық, не жасанды екенін өз уақытында  жоққа шығарып, ресми түрде үн қатқан ешкім болмаған. Одан бері де отыз жылға таяу  уақыт өтіп кетті.

Тарихта бұл құпия дауыс турасында жазғандардың бәрі  жобаның жетекшісі Дмитрий Аззаков дегенге сілтеме жасайды. Аззаков былай депті: «Коммунист ретінде мен Библияға сенбеймін, бірақ оқымысты ғалым ретінде енді тозақтың бар екеніне имандай сенетін болдым. Біз естігеніміз бен көргенімізді айтып отырмыз. Сондықтан да тозаққа тура түсетін жолды бұрғылағанымызға аса сенімдіміз». Бұл есім алғаш 1989 жылы баспасөз бетіне  шықты. Яғни Финляндияда шығатын жастар газетінде  сол кезде жазылғандай, ССРО-да Батыс Сібірді бұрғылау кезінде 14,4 шақырым тереңдікке жеткен кеңестік геологтар кенет бұрғының  үңгірге немесе бос кеңістікке тап болғанын байқайды. Геологтардың ешқайсысы да мұндай тереңдікте бос кеңістік болады деп ойламаған. Сөйтіп, ұңғымадан бұрғыны арнайы кранмен 70 сағат ішінде суырғанда, тереңдікте қатты жарылыс болғандай, отты жалын  сыртқа лап етеді. Тура бұрғымен  бірге тісі ақсиған, тырнағы тарбиған, үлкен ызалы көзді мақұлық ере шығып, көзді ашып-жұмғанша ғайып болғандай. Тура сол кезде оқиға орнында болғандар оны солай елестетеді. Жұмысшылар мен инженерлердің көбісі зәресі ұшқаннан тұра-тұра қашады. Бұрғышылар бұл нәрсені одан әрі зерттемек болып, литосферлі плиталардың қозғалысын жазып алуға арналған микрофонды скважинаға түсіргенде… қиналып шыңғырған адамдардың дауыстарын естиді. «Алғашында біз бұл дауысты бұрғылау қондырғысынан шығып жатқан болар дестік, бірақ тыңғылықты тексергенімізде шынымен күдігіміз расталды. Бұл бір ғана адамның шыңғырған даусы емес. Жүздеген миллион  адамның үні. Бақытымызға орай, біз бұл қорқынышты дауысты магнитофон лентасына жазып алдық»,– дейді Аззаков.

Аззаков дегеннің  кім екенің зерттеушілер әлі күнге дейін таппаған. Аызға айналып кеткен бұл мақаланы  финдер газетке 1-сәуірдегі әзіл күніне орайластырып салған екен. Ары қарай әлемге бірден қаулап  тарап кеткен. Фин  газетіне шыққан бұл мақаланы  кезінде ССРО-ның барлық газеті жарыса басты деуге болады. Сексенінші жылдардың соңында бұл оқиғаны Америка телекомпанияларынан бастап, шет елдің барлық ақпарат құралдары «орыстар тозақтан малғұнды босатып жіберді» деп шулатты. Солардың бірінде кеңес бұрғылаушыларымен бірге шет елдік азаматтардың болғандығы айтылады.  Олар кейіннен  өз өмірлері үшін қорқып,  тығылып жүргенге ұқсайды-мыс.

«Егер олар қайтадан ССРО-ға барса, түрмеде кемінде он бес жыл отырады. Жер астынан шыққан адам дауыстарының ашылуы орыстарды дүрліктіргені соншалық, олар басында шет елдік жұмысшылармен не істерін білмей қатты сасқан».

«Егер бұл оқиға Брежневтің кезінде болғанда, бізді өлтіртетініне ешқандай күмәніміз жоқ. Біздің бәрімізді екі күннен кейін ССРО-дан шығарып жіберді. Орыстар егер бұл туралы ауыздарыңды ашсаңдар өмірлерің қиылады деп қорқытты»,– дейді  шетелдік БАҚ құралдарында сөз алғандар.

Бірақ ССРО-да шын мәнінде мұндай терең бұрғылау Батыс Сібірде емес, Мурманск облысындағы Кольская ұңғымасында жүргізіліп жатқан-ды. Онда 16 зерттеу лабораториясы  жұмыс істеп, оны ССРО геология министрі тікелей басқарып отырған. 1970 жылы Лениннің 100 жылдығына байланысты  басталған бұрғылау жұмысының күрделілігі ғарышты алғаш игергенмен тең болмаса, кем болмайтын. 1983 жылы кеңестік бұрғылаушылар тура 12 шақырым тереңдікке жеткен-ді. Қалған 262 метрді жеті жылда әрең дегенде қазып шықты. Әлгі шет елдік газетте айтылғандай, 14 шақырым емес, бұрғылаушылар 12 262 шақырым  тереңдікке 1990 жылы ғана жеткен. Әлемде ешбір елдің бұрғылаушылары дәл мұндай тереңдікке жетпеген, Гиннестің Рекордтар кітабына енген ұңғыма «тозаққа апаратын жол» атанып кеткен-ді. Себебі әрбір бұрғыланған жаңа шақырым кезінде ССРО-да бақытсыздық болып отырған. Оның үстіне бұрғылау жұмыстары кезінде түсініксіз апаттар көбейіп, беймәлім күштер кедергі келтірген.  Бұрғышылар тура 13 мың шақырым тереңдікке жеткенде ССРО тарап тынды. Көзделген мақсат 15 мың шақырым тереңдікке дейін қазу болатын. Ары қарай бұл істі бұрынғы ССРО-ның ізбасары Ресей  жалғастырғанмен, бұрғылауға қаржы жетіспеушілігіне байланысты деген сылтаумен 1995 жылы біржола тоқтатылды.  Көптеген халықаралық қорлар бұл жобаға қаржы құюға дайын екендіктерін мәлімдегенмен, 220 градус ыстық температурада микрофонға шуласа шыңғырған адамдардың даусы жазылып қалған әлгі мистикалық сұмдықтан жүректері қатты шайлықты ма, бұрғылаушылар бұл істі осы күнге дейін қайтып қолға алған жоқ. Гиннестің Рекордтар кітабына енген бұл сұмдық жоба бүгінде адамзаттың планетаның ең терең қабатына  сұғына жеткенін айғақтайтын белгі  қана, ұңғыма бетіне бетіне люк жабылған күйде міз бақпай тұр. Ол жерде қазір техника да, адам да қалмаған. Ал біржола жабылған сенсациялық жобаның жетекшісі, техника ғылымдарының докторы, академик Давид Губерман жер астынан жазылып алынған дауыс туралы ғылыми конгресте өзіне қойылған сұраққа «жер асты әлемінің құпиясы бізге әлі беймәлім» деп бұлыңғыр түрде жауап берген.

«Сонымен күні бүгінге дейінгі әлемдегі ең терең ұңғыма ғылымға не берді?» деген сұраққа келейік. Алдымен Жер планетасының жасы 3 млрд жыл екені анықтауға мүмкіндік берді. 6840 метр тереңдіктен кейін ғалымдар жер бетінде бұдан 2,5 млрд жыл бұрын не болғанына болжам жасады. Планетада тіршілік белгісі бұрынғы зерттеуге қарағанда 1,5 миллиард жыл бұрын пайда болғанына көз жеткізді. Мектеп оқулықтарында айтылып жүргендей, жер қыртысы гранит, базальттан ғана тұрмайтын күрделі екені анықталды. Әлемдегі ең терең ұңғыма жүргізген  бұрғылаушылар Жердің қақ ортасына дейінгі жолдың тек  0,18 пайызын ғана  жүріп өтуге мұршасы жетіпті. Ал Жердің қақ ортасына жету үшін  әлі 6400 шақырым  керек-ті...

Төреғали ТӘШЕНОВ

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Елбасы мәлімдеме жасады: Үкімет отставкаға кетуі керек
    21/02 19:21 0 1859
    2
    16 жастағы жасөспірім ата-анасының рұқсатынсыз түсік жасата ала ма?
    21/02 17:48 0 266
    3
    "Тіл тас жарады..." Ауруға душар ететін жаман сөздер хақында
    21/02 16:54 0 678
    Өзбекстан атынан ән салып жүрген қазақ қызы елге қалай оралды?
    21/02 16:39 0 1824
    Пиджагі 500 теңге екен. Ух, қуанғаным-ай!
    21/02 16:28 0 1983

    Таныстырылғандар

    Путин олимпиада чемпионынан "таяқ жеді" (видео)
    Путин олимпиада чемпионынан "таяқ жеді" (видео)
    Путин олимпиада чемпионынан "таяқ жеді" (видео)
    Жаттығудың соңында әрбір спортшымен жеке-жеке суретке түсіпті.
    Аудио тыңдау
    15/02/2019 12:05 0 1719
    Қазақстаннан сыртқа қанша қаржы кетті?
    Қазақстаннан сыртқа қанша қаржы кетті?
    Қазақстаннан сыртқа қанша қаржы кетті?
    Атап өтетін бір жайт, ең аз ақша  Армения мен Беларуське жіберілген.
    Аудио тыңдау
    18/02/2019 10:49 0 369
    Нұрділдә Ораз ҚР ІІМ кеңесшісі әрі ресми өкілі атанды
    Нұрділдә Ораз ҚР ІІМ кеңесшісі әрі ресми өкілі атанды
    Нұрділдә Ораз ҚР ІІМ кеңесшісі әрі ресми өкілі атанды
    Көпшіл азамат енді министрдің де БАҚ өкілдерімен жұмыс істеуіне атсалысады деп ойлаймыз.
    Аудио тыңдау
    18/02/2019 12:22 0 640
    "Болады"-сыз болмай ма?
    "Болады"-сыз болмай ма?
    "Болады"-сыз болмай ма?
    Ешкім туыла сала "мастер" болып кетпейді. Бәріміз де "болу"-ды жиі қолдандық. Кейін бұл кемшілігімізді түзедік. Ең бастысы дер кезінде ескере білу керек.
    Аудио тыңдау
    18/02/2019 13:37 0 302
    Бизнес-коуч Кәмшат Бекжігітованың өмірін өзгерткен қандай аффирмациялар?
    Бизнес-коуч Кәмшат Бекжігітованың өмірін өзгерткен қандай аффирмациялар?
    Бизнес-коуч Кәмшат Бекжігітованың өмірін өзгерткен қандай аффирмациялар?
    Оқырмандарға айтарым, аффирмация дегеніміз: белгілі бір жағдайда айтылатын сөздер ғана емес, таңертеңнен бастап айтылатын жақсы сөздер.
    Аудио тыңдау
    18/02/2019 18:28 0 645
    Ақтөбе облысында ең соңғы балалар үйі жабылды
    Ақтөбе облысында ең соңғы балалар үйі жабылды
    Ақтөбе облысында ең соңғы балалар үйі жабылды
    Бүгінде облыс бойынша жетім және ата-ана қамқорынсыз қалған барлығы 1011 бала бар
    Аудио тыңдау
    19/02/2019 09:35 0 1456
    Еркегі қатыннан жаман, қатыны шатылған заман...
    Еркегі қатыннан жаман, қатыны шатылған заман...
    Еркегі қатыннан жаман, қатыны шатылған заман...
    Жақсысы атылған заман
    Аудио тыңдау
    19/02/2019 09:59 0 3120
    Орта Азия президенттері қайда тұрады, қайда жұмыс істейді? (фото)
    Орта Азия президенттері қайда тұрады, қайда жұмыс істейді? (фото)
    Орта Азия президенттері қайда тұрады, қайда жұмыс істейді? (фото)
    2015 жылы Тәжікстан президентінің резиденциясы ең әдемі резиденция болып мойындалды.
    Аудио тыңдау
    19/02/2019 11:37 0 5380
    Жұлдыздар қысқы демалыста ақшасын қайда шашады?
    Жұлдыздар қысқы демалыста ақшасын қайда шашады?
    Жұлдыздар қысқы демалыста ақшасын қайда шашады?
    Жыл бойына той мен шоудан қаражат жинаған әншілер шынында, қай елде жиірек демалғанды құп көреді?
    Аудио тыңдау
    19/02/2019 16:03 0 364
    Маскүнемді әулие еткен бір ауыз сөз
    Маскүнемді әулие еткен бір ауыз сөз
    Маскүнемді әулие еткен бір ауыз сөз
    Ақиқат жолын табанды ұстануының арқасында бара-бара әулие кісілердің қатарына қосылды.
    Аудио тыңдау
    19/02/2019 16:30 0 2435
    Қазақ матрешкаларын көрдіңіз бе?!
    Қазақ матрешкаларын көрдіңіз бе?!
    Қазақ матрешкаларын көрдіңіз бе?!
    «Қазақ матрешкаларды көбінесе, шетелдіктер, әсіресе, Германиялықтар көп сатып алады. Көбінесе, сыйлыққа алады. Қыздарды және отбасылық топтама жақсы өтеді."
    Аудио тыңдау
    20/02/2019 10:27 0 293
    Жылына 1000 етік тігетін мүмкіндігі шектеулі әйел
    Жылына 1000 етік тігетін мүмкіндігі шектеулі әйел
    Жылына 1000 етік тігетін мүмкіндігі шектеулі әйел
    Бүгінде 4 баланың анасы, 3 топтағы мүгедек Орынгүл 2012 жылы аяқ киім шығару ісін зерделей бастаған.
    Аудио тыңдау
    20/02/2019 15:50 0 428
    Назарбаевтың сүйікті асы – кеспе, ал өзге президенттердің ше?
    Назарбаевтың сүйікті асы – кеспе, ал өзге президенттердің ше?
    Назарбаевтың сүйікті асы – кеспе, ал өзге президенттердің ше?
    Мәселен, Дональд Трамп бургер мен картоптан жасалған фриді жей береді. Ал сүйікті тағамы – беконмен қуырылған жұмыртқа.
    Аудио тыңдау
    21/02/2019 10:32 0 931
    "Жануарларды азаптап, өнер көрсететін цирк қажет емес" – қоғам белсенділері
    "Жануарларды азаптап, өнер көрсететін цирк қажет емес" – қоғам белсенділері
    "Жануарларды азаптап, өнер көрсететін цирк қажет емес" – қоғам белсенділері
    "Елімізге цирк қажет емес!". Соңғы уақытта қоғам белсенділері осылай деп дабыл қағуда.
    Аудио тыңдау
    21/02/2019 11:52 0 270
    "Тіл тас жарады..." Ауруға душар ететін жаман сөздер хақында
    "Тіл тас жарады..." Ауруға душар ететін жаман сөздер хақында
    "Тіл тас жарады..." Ауруға душар ететін жаман сөздер хақында
    «Ал, жаман сөздің мысалы – жердің бетінен жұлып алынған (тамыры) орнықсыз жаман ағаш сияқты»
    Аудио тыңдау
    21/02/2019 16:54 0 678