1980 жыл. Тозақтан шыққан  үн: аңыз ба, ақиқат па? (видео)

1980 жыл. Тозақтан шыққан  үн: аңыз ба, ақиқат  па? (видео)
Ⓒашық дереккөз

1980-жылдары бұрынғы Кеңес Одағында оқымысты-геологтар жерді 12 шақырым тереңдікке дейін бұрғылап, тозақтың тура үстінен түскені туралы білетін боларсыз.  Кеңестік бұрғышылар скважинаға микрофон байлап түсіріп, тозақы болған миллиондаған адамдардың қорқынышты дауыстарын жазып алған.  Бұл дыбыс-жазбаны  интернеттен  өз құлағыңызбен естуге  болады. Бұрғышылардың жеті қат жер астынан жазып алған дауысынан шынымен де миллиондаған адамдардың қинала шыңғырып, шуласып жатқанын тап-таза естисіз. Еріксіз денеңіз түршігеді.

Жер астынан жеткен бұл дауыстың қандай құпиясы бар, шындық па, әлде жай аңыз ба?  Жұртты әлі-күнге дейін улатып-шулатқан аудиожазбаның шындық, не жасанды екенін өз уақытында  жоққа шығарып, ресми түрде үн қатқан ешкім болмаған. Одан бері де отыз жылға таяу  уақыт өтіп кетті.

Тарихта бұл құпия дауыс турасында жазғандардың бәрі  жобаның жетекшісі Дмитрий Аззаков дегенге сілтеме жасайды. Аззаков былай депті: «Коммунист ретінде мен Библияға сенбеймін, бірақ оқымысты ғалым ретінде енді тозақтың бар екеніне имандай сенетін болдым. Біз естігеніміз бен көргенімізді айтып отырмыз. Сондықтан да тозаққа тура түсетін жолды бұрғылағанымызға аса сенімдіміз». Бұл есім алғаш 1989 жылы баспасөз бетіне  шықты. Яғни Финляндияда шығатын жастар газетінде  сол кезде жазылғандай, ССРО-да Батыс Сібірді бұрғылау кезінде 14,4 шақырым тереңдікке жеткен кеңестік геологтар кенет бұрғының  үңгірге немесе бос кеңістікке тап болғанын байқайды. Геологтардың ешқайсысы да мұндай тереңдікте бос кеңістік болады деп ойламаған. Сөйтіп, ұңғымадан бұрғыны арнайы кранмен 70 сағат ішінде суырғанда, тереңдікте қатты жарылыс болғандай, отты жалын  сыртқа лап етеді. Тура бұрғымен  бірге тісі ақсиған, тырнағы тарбиған, үлкен ызалы көзді мақұлық ере шығып, көзді ашып-жұмғанша ғайып болғандай. Тура сол кезде оқиға орнында болғандар оны солай елестетеді. Жұмысшылар мен инженерлердің көбісі зәресі ұшқаннан тұра-тұра қашады. Бұрғышылар бұл нәрсені одан әрі зерттемек болып, литосферлі плиталардың қозғалысын жазып алуға арналған микрофонды скважинаға түсіргенде… қиналып шыңғырған адамдардың дауыстарын естиді. «Алғашында біз бұл дауысты бұрғылау қондырғысынан шығып жатқан болар дестік, бірақ тыңғылықты тексергенімізде шынымен күдігіміз расталды. Бұл бір ғана адамның шыңғырған даусы емес. Жүздеген миллион  адамның үні. Бақытымызға орай, біз бұл қорқынышты дауысты магнитофон лентасына жазып алдық»,– дейді Аззаков.

Аззаков дегеннің  кім екенің зерттеушілер әлі күнге дейін таппаған. Аызға айналып кеткен бұл мақаланы  финдер газетке 1-сәуірдегі әзіл күніне орайластырып салған екен. Ары қарай әлемге бірден қаулап  тарап кеткен. Фин  газетіне шыққан бұл мақаланы  кезінде ССРО-ның барлық газеті жарыса басты деуге болады. Сексенінші жылдардың соңында бұл оқиғаны Америка телекомпанияларынан бастап, шет елдің барлық ақпарат құралдары «орыстар тозақтан малғұнды босатып жіберді» деп шулатты. Солардың бірінде кеңес бұрғылаушыларымен бірге шет елдік азаматтардың болғандығы айтылады.  Олар кейіннен  өз өмірлері үшін қорқып,  тығылып жүргенге ұқсайды-мыс.

«Егер олар қайтадан ССРО-ға барса, түрмеде кемінде он бес жыл отырады. Жер астынан шыққан адам дауыстарының ашылуы орыстарды дүрліктіргені соншалық, олар басында шет елдік жұмысшылармен не істерін білмей қатты сасқан».

«Егер бұл оқиға Брежневтің кезінде болғанда, бізді өлтіртетініне ешқандай күмәніміз жоқ. Біздің бәрімізді екі күннен кейін ССРО-дан шығарып жіберді. Орыстар егер бұл туралы ауыздарыңды ашсаңдар өмірлерің қиылады деп қорқытты»,– дейді  шетелдік БАҚ құралдарында сөз алғандар.

Бірақ ССРО-да шын мәнінде мұндай терең бұрғылау Батыс Сібірде емес, Мурманск облысындағы Кольская ұңғымасында жүргізіліп жатқан-ды. Онда 16 зерттеу лабораториясы  жұмыс істеп, оны ССРО геология министрі тікелей басқарып отырған. 1970 жылы Лениннің 100 жылдығына байланысты  басталған бұрғылау жұмысының күрделілігі ғарышты алғаш игергенмен тең болмаса, кем болмайтын. 1983 жылы кеңестік бұрғылаушылар тура 12 шақырым тереңдікке жеткен-ді. Қалған 262 метрді жеті жылда әрең дегенде қазып шықты. Әлгі шет елдік газетте айтылғандай, 14 шақырым емес, бұрғылаушылар 12 262 шақырым  тереңдікке 1990 жылы ғана жеткен. Әлемде ешбір елдің бұрғылаушылары дәл мұндай тереңдікке жетпеген, Гиннестің Рекордтар кітабына енген ұңғыма «тозаққа апаратын жол» атанып кеткен-ді. Себебі әрбір бұрғыланған жаңа шақырым кезінде ССРО-да бақытсыздық болып отырған. Оның үстіне бұрғылау жұмыстары кезінде түсініксіз апаттар көбейіп, беймәлім күштер кедергі келтірген.  Бұрғышылар тура 13 мың шақырым тереңдікке жеткенде ССРО тарап тынды. Көзделген мақсат 15 мың шақырым тереңдікке дейін қазу болатын. Ары қарай бұл істі бұрынғы ССРО-ның ізбасары Ресей  жалғастырғанмен, бұрғылауға қаржы жетіспеушілігіне байланысты деген сылтаумен 1995 жылы біржола тоқтатылды.  Көптеген халықаралық қорлар бұл жобаға қаржы құюға дайын екендіктерін мәлімдегенмен, 220 градус ыстық температурада микрофонға шуласа шыңғырған адамдардың даусы жазылып қалған әлгі мистикалық сұмдықтан жүректері қатты шайлықты ма, бұрғылаушылар бұл істі осы күнге дейін қайтып қолға алған жоқ. Гиннестің Рекордтар кітабына енген бұл сұмдық жоба бүгінде адамзаттың планетаның ең терең қабатына  сұғына жеткенін айғақтайтын белгі  қана, ұңғыма бетіне бетіне люк жабылған күйде міз бақпай тұр. Ол жерде қазір техника да, адам да қалмаған. Ал біржола жабылған сенсациялық жобаның жетекшісі, техника ғылымдарының докторы, академик Давид Губерман жер астынан жазылып алынған дауыс туралы ғылыми конгресте өзіне қойылған сұраққа «жер асты әлемінің құпиясы бізге әлі беймәлім» деп бұлыңғыр түрде жауап берген.

«Сонымен күні бүгінге дейінгі әлемдегі ең терең ұңғыма ғылымға не берді?» деген сұраққа келейік. Алдымен Жер планетасының жасы 3 млрд жыл екені анықтауға мүмкіндік берді. 6840 метр тереңдіктен кейін ғалымдар жер бетінде бұдан 2,5 млрд жыл бұрын не болғанына болжам жасады. Планетада тіршілік белгісі бұрынғы зерттеуге қарағанда 1,5 миллиард жыл бұрын пайда болғанына көз жеткізді. Мектеп оқулықтарында айтылып жүргендей, жер қыртысы гранит, базальттан ғана тұрмайтын күрделі екені анықталды. Әлемдегі ең терең ұңғыма жүргізген  бұрғылаушылар Жердің қақ ортасына дейінгі жолдың тек  0,18 пайызын ғана  жүріп өтуге мұршасы жетіпті. Ал Жердің қақ ортасына жету үшін  әлі 6400 шақырым  керек-ті...

Төреғали ТӘШЕНОВ

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


    1
    Мұхамеджан Тазабек Нұр-Сұлтан қаласы туралы: Болар іс болған екен... (видео)
    23/03 18:46 0 593
    2
    Димаштың Кремльдегі алғашқы концертінің толық нұсқасы шықты (видео)
    23/03 17:01 0 1309
    3
    Атырауда қаза тапқан полицейді мыңдаған адам соңғы сапарға шығарып салды
    23/03 16:59 0 139
    «Nur Otan» партиясының хатшысы: Астананың атауын Нұр-Сұлтан деп өзгертуді қолдаймын
    23/03 16:29 0 138
    Қасым-Жомарт Тоқаев: Түркістанды көзіміздің қарашығындай сақтайық
    23/03 16:27 0 123

    Таныстырылғандар

    Жаңа Зеландиядағы атыс кезінде қаза болған Пәкістан азаматы ерлігі үшін марапатталады
    Жаңа Зеландиядағы атыс кезінде қаза болған Пәкістан азаматы ерлігі үшін марапатталады
    Жаңа Зеландиядағы атыс кезінде қаза болған Пәкістан азаматы ерлігі үшін марапатталады
    Жаңа Зеландиядағы Крайстчерчте (Оңтүстік арал) екі мешітте атыс болып, соның салдарынан 50 адам қаза тапты.
    Аудио тыңдау
    18/03/2019 14:11 0 392
    Алматылық алаяқ әлеуметтік желі арқылы 6 миллион теңге пайда тапқан
    Алматылық алаяқ әлеуметтік желі арқылы 6 миллион теңге пайда тапқан
    Алматылық алаяқ әлеуметтік желі арқылы 6 миллион теңге пайда тапқан
    Алаяқтың артында 4 қылмыстық эпизод бар
    Аудио тыңдау
    18/03/2019 16:01 0 895
    Нұрсұлтан Назарбаев Астананың болашақ бас мешітінің іргетасын қалау рәсіміне қатысты
    Нұрсұлтан Назарбаев Астананың болашақ бас мешітінің іргетасын қалау рәсіміне қатысты
    Нұрсұлтан Назарбаев Астананың болашақ бас мешітінің іргетасын қалау рәсіміне қатысты
    «Бұл тек құлшылық ететін орын емес, қала қонақтары мен туристер келетін елорданың көрікті нысандарының бірі болады."
    Аудио тыңдау
    19/03/2019 10:17 3 258
    Алматыда 3 баланы өрттен құтқарған жауынгер арнайы медальмен марапатталды
    Алматыда 3 баланы өрттен құтқарған жауынгер арнайы медальмен марапатталды
    Алматыда 3 баланы өрттен құтқарған жауынгер арнайы медальмен марапатталды
    Өрт 2019 жылғы 11 наурыз күні сағат 18:00-де Алматы қаласының Жетісу ауданындағы Бірінші май көшесінде орналасқан жатақханада болды.
    Аудио тыңдау
    19/03/2019 10:58 0 223
    "Алтын қалам" әдеби бәйгесіне 10 жыл!
    "Алтын қалам" әдеби бәйгесіне 10 жыл!
    "Алтын қалам" әдеби бәйгесіне 10 жыл!
    Байқауға қазақ және орыс тілінде жазылған жұмыстар наурыздың 15-нен бастап, қыркүйектің 15-не дейін қабылданады.
    Аудио тыңдау
    19/03/2019 13:09 0 206
    5 жасар маугли қыздың алғашқы видеосы жарияланды (видео)
    5 жасар маугли қыздың алғашқы видеосы жарияланды (видео)
    5 жасар маугли қыздың алғашқы видеосы жарияланды (видео)
    Видеодан кішкентай қыздың сурет салғалы жатқанын байқауға болады. Оның ең алғашқы сөзі "бұл - Фунтик" болды.
    Аудио тыңдау
    19/03/2019 14:57 0 2282
    Қазақстанға Қытай экспансиясының қатері төніп тұр ма?
    Қазақстанға Қытай экспансиясының қатері төніп тұр ма?
    Қазақстанға Қытай экспансиясының қатері төніп тұр ма?
    Біртұтас «Қазақстан халқын» (кешегі Кеңес халқы «Қытайдағы» жұңхуа ұлты) қалай қалыптастырмақшымыз?
    Аудио тыңдау
    19/03/2019 15:09 0 1667
    Назарбаев әлем мойындаған ұлы қайраткер ретінде тарихта қалды
    Назарбаев әлем мойындаған ұлы қайраткер ретінде тарихта қалды
    Назарбаев әлем мойындаған ұлы қайраткер ретінде тарихта қалды
    Қазақстан Президенті Назарбаевтың бастамалары қашанда өміршең болып қала бермек.
    Аудио тыңдау
    19/03/2019 22:00 0 618
    Ақын Біржан Байтуов: "Мен білетін Елбасының 7 қыры"
    Ақын Біржан Байтуов: "Мен білетін Елбасының 7 қыры"
    Ақын Біржан Байтуов: "Мен білетін Елбасының 7 қыры"
    Отыз жыл билік құрып, елін соғыссыз басқарған жалғыз патша да осы кісі екен. Тағы да тарихқа қараңыздар.
    Аудио тыңдау
    20/03/2019 07:45 2 771
    Тоқаев мәлімдеме жасады
    Тоқаев мәлімдеме жасады
    Тоқаев мәлімдеме жасады
    2019 жылғы 20 наурызда 9.00-де Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының отырысы болды, онда үш мәселе қаралды:
    Аудио тыңдау
    20/03/2019 11:54 0 960
    "Назарбаевтың портреттері орнында қалуы тиіс"
    "Назарбаевтың портреттері орнында қалуы тиіс"
    "Назарбаевтың портреттері орнында қалуы тиіс"
    Өзінің өкілеттігін Елбасы Сенат төрағасы болған Қасым-Жомарт Тоқаевқа табыстады.
    Аудио тыңдау
    20/03/2019 12:44 0 474
    "Астана атауын ауыстыруға наразы" тұрғынды полиция ұстады
    "Астана атауын ауыстыруға наразы" тұрғынды полиция ұстады
    "Астана атауын ауыстыруға наразы" тұрғынды полиция ұстады
    Полиция тұрғынды ұстап жатқан сәтте қолындағы қаулыны оқып берді.
    Аудио тыңдау
    21/03/2019 13:10 0 3048
    Назарбаев пен Тоқаев Путинмен сөйлесті
    Назарбаев пен Тоқаев Путинмен сөйлесті
    Назарбаев пен Тоқаев Путинмен сөйлесті
    Ресей президенті Қасым-Жомарт Тоқаевты президенттік қызметімен құттықтап, оған сәттілік тіледі.
    Аудио тыңдау
    22/03/2019 08:59 0 380
    Қытайда жарылыс болып, 44 адам қаза тапты
    Қытайда жарылыс болып, 44 адам қаза тапты
    Қытайда жарылыс болып, 44 адам қаза тапты
    Зардап шеккендердің нақты саны әлі анықталмады.
    22/03/2019 21:32 0 590
    Димаштың Кремльдегі концертінен: Димаштан асып түсетін әнші әлемде жоқ
    Димаштың Кремльдегі концертінен: Димаштан асып түсетін әнші әлемде жоқ
    Димаштың Кремльдегі концертінен: Димаштан асып түсетін әнші әлемде жоқ
    Кейбір әншілер секілді сахнаға шығып, әйтеуір бірдеме айтып, ақшасын алуды ойламайды
    23/03/2019 12:18 0 254