Жаңа жылды христиандармен қосылып тойлайтын қазақ қана...

Жаңа жылды христиандармен қосылып тойлайтын қазақ қана...
Ⓒgradremstroy.ru

Осы әңгіме көзі ашық қазақ азаматтарының арасында жылына кемінде екі рет ауызекі айтылып қалып жүр. Оның біріншісі –31 желтоқсандағы түнгі сағат 12-де ақбасқын аяз, қарлы боранда келетін Жаңа жыл, екіншісі наурыздың 22-сі күні жер-дүние жаңарып, жер беті жас босанған анадай жадырап, күн мен түн теңесіп, көгілдір аспанға аққу-қаздар мен тырналар аппақ сызық сызып, қанатымен жетелеп жеткізген көктеммен бірге келетін Түркілік өз Жаңа жылымызға байланысты. Бұл парсының «Нов» – Жаңа, руз – күн, яғни жаңа күн дегенінен шыққаны, тіпті, осы «Нов»-тың орыстың «новый» сөзінің де, басқа славяндардың «нео» сөзінің түп-төркіні екенін аңғару да онша қиын емес. Сауатсыздығымыз бен үргедектігіміздің кесірі ме, осы күні бізге парсыдан, арабтан келген ілім-білім, өнер мен мәдениет туралы айтудан ат-тонын ала қашатындар көбейіп кетті. Солардың ішінде бір оқу орнының шығыстану бөлімінде, оқығандар да өздерін дінтанушы, шығыстанушы, тіпті саясаткер деп теледидар, баспасөз арқылы таныстыратын болады. Әрине, кімнің жыртығына жамау болу – әркімнің өз қалауы. Саясаткерлік деге­німіз, ең алдымен, туған ұлтың­ның алдындағы жауапкер­шілігіңді білу. Ал туған ұлтыңның алдындағы жауапкершілік дегеніміз – оның тілін, ділін, дінін, үрдіс-салтын сақтау, жерін, табиғи байлығын сақтау екенін екінің бірі біледі. Амал не, осыдан 26 жыл бұрын құланиектеніп атқан тәуелсіздік таңы бүгінде сиыр сәскеге келсе де біз ұлттық дәстүрімізді, ұлттық салт-санамызды әлі толық қалпына келтіре алмай отырмыз. Салт-дәстү­рі­міз дегенде, біз ата-бабамыз ес біліп, етек жапқан ықылым заманнан бері тойлап қарсы алған Жаңа жылды – Ұлыстың ұлы күнін Нау­рыз мейрамын да жөндеп өткізуден қалып барамыз ба деп қорқамыз.

Әрине, бұл мерекені олай емес, былай өткізу керек еді деп жоғарыдағыларға ақыл айтып, оның ережелерін белгілеуге біздің еш құқымыз жоқ. Тек исі мұсылманға ортақ осы Жаңа жыл мерекесінің кейінгі жылдары бүгінгі ұрпағымыз есі кете тойлап жүрген, батыстан келген «әулие Валентин күні», «Хеллоуин» сияқты сананы былғайтын, ұлтты азғындататын мейрамсымақтарға қарағанда жетім қыздың тойындай ғана жабырқау өтетіні жанға батады. Ненің оң, ненің теріс екеніне ой жүгіртіп жатпайтын, не үйде, не мемлекет тарапынан ұлттық, қазақы тәрбие дегенді көрмей өсіп келе жатқан жастарымызды ұлтсыздандыруға осы екі жынойнақтың өзі-ақ жетіп жатқанына көзіміз жетіп болды. Бізде «ғашықтар күні» болып заң арқылы бекітілуі ғана қалған Валентин күнінің қарсаңында көшедегі жайма базарларда, дүңгіршектерде, үлкенді-кішілі дүкендерде осы мерекені насихаттайтын кітапшалар алуан түрлі бояулы ашық-хаттар (открыткалар) топаны қалалар мен ауыл­дарда қардай боратылып сатылып, тіпті тегін таратылып жатады. Көше толы бірін-бірі құшақтап, сүйісіп, құттықтасып жатқан қысық көз, тәмпіш танау қазақ жастары. Бәрінің ата-бабасы Валентиннен тараған сияқты. «Валентин күні» қарсаңында  әнебір жылы Ақтөбе облыстық теледидарынан осы мерекеге орай маникюр, педикюр сияқты қызметтерді тегін көрсетеміз деген хабар таратылды. Сонда мұның аржағында кімдер тұр, бұл не деген батпан құйрық деп ойланып жатқан не қарапайым қазақ болсайшы. Қайда-а! Оның орнына кейбір қазақ мектептері мен жоғары оқу орнындағы ұстаздардың жас ұрпақты осынау «ұлы мерекемен» құттықтап жатқанын да көргендер бар. Бауырлас Өзбекстан, Түркменстан үкіметі «Валентин күні» деп аталатын бұл бүлдіргі мейрамсымақты атап өтуге бірден тыйым салды. Ал бізде осыдан бірнеше жыл бұрын «Қазақстан» телеарнасы оның орнына 21-нау­рызды Қозы мен Баян, Төлеген мен Қыз Жібек, Ләйлі-Мәжнүн, Сейфул-Мәлік-Жамал сияқты жастарымызға үлгі етіп, «Ғашықтар күні» деп атайық деген бастамасы да әлі де заңдастырылмай отыр. Қазақтардың басқа ұлттарға қарағанда  орысшаға жетікпіз, олар сияқты акцентпен емес, таза орысша сөйлейміз деп мақтанатынын көргенде Абайдың «Халқым надан болған соң қайда барып оңайын» деп бағалағаны тағы еске түседі.

Өзіңіз ойлап көріңізші, Қазақстан Ресейден азаттық алмастан 2-3 жыл бұрын және азаттық алған алғашқы жылдары Наурыз мерекесі қалай өткізілетін еді. Жер-дүние бойжеткен сұлудай жасанып, Алла Тағаланың құдіретімен көктен құйылған нұр жас кәрінің жанарында жарқыл ойнатып шыға келетін табиғаттың сол бір думанды сәттерін басшылары бастап, қосшылары қоштап ұлы дүбірге айналдырып жіберетін сол күндер қайда кетті? Біз қазір Наурыз мейрамына неге соншалықты салғырт қарайтын болдық? Оған қарағанда 31-желтоқсанның сақылдаған сары аязы мен қарлы боранындағы еш дәлел-дерексіз, «Жаңа Жыл» деп аталған мейрамды әкеміз тіріліп келгендей тойлайтынымыз қалай? Бұл да кейбір саясилар сәнге айналдырып алған саяси  көп векторлылық па, әлде саяси көрегендік пе?
Қазекемнің «Ендігі жерде Жаңа жылымызды 31-желтоқсанда емес, 22-наурызда тойлайтын боламыз, нағыз Жаңа жыл осы!» дейтін кезі әлдеқашан келген. Дәл солай деп жариялағаны үшін Қазақстаннан мүттегінге алып жатқан байлықты алмаймын дейтіндер алмай-ақ қойса да болар еді. Бірақ ел ішінен мұны айтатын не ақсақал, не қарасақал, не бір ат үстіндегі шонжар, не бір депутат табылмай отырғанына кімді кінәларыңды білмейсің. Сол ақсақал-қарасақалдар 31-желтоқсанда бала-шағасымен, келін-кепшектерімен сыңғырлатып тостақан соғыстырып тойлап жатқан Жаңа жылы Нау­рызбен салыстырғанда күні кеше дерлік кейіннен шыққанын, оны сол кездегі надан еуропалықтарға әлдебір Диониси деген қаңғыбас кезбенің: «Бүгін Христостың туғанына тұп-тура 500 жыл болды» деп ойдан шығарып, өтірік айта салғанын білмейді емес, біледі. Телеарналарда «31-желтоқсанда Жаңа жыл ретінде дүниежүзі тойлайды» деп желпілдетіп беріліп  жатқан ұлы даңғазаның қып-қызыл өтірік екенін, бұл күні оны тек христиандар ғана атап өтетінін, қытайдың, жапонның, үндінің, арабтар мен парсылардың, өзге де азиялық ірілі-уақты мемлекеттердің өз жаңа жылы бар екенін көзі ашық екі қазақтың бәрі біледі. Біле тұра, 70 жыл бойы мойнына Ресей ілген қамытты алып тастайық деуге жүрегі дауаламайды. «Көн қатса қалыбына барады» деп қазақ осыны айтқан ғой…

Наурыз мейрамына, яғни ­Жа­ңа жылымызға ­байланыс­ты бүгінгі қазақтың тағы бір ерсі қылығы бар. Оны басшыларымыз үлкен бір саясаткерлік деп білетін сияқты. Олар бұл мерекені өткізер алдында немесе өткізіп жатып «Бұл – діни мейрам емес!»  деп әлдекімдердің, ашығын айтсақ, әлдебір үлкен мемлекеттердің алдында бір ақталып қалады. Сөйтіп тұрып, 31-желтоқсандағы Жаңа жылдың ешқандай да астрономиялық нышаны жоқ, тек христиандық діни мейрам ғана екенін біле тұра білмеген болады. Әнебір жолы бір ғалым «Көшпенді қазақтар Жаңа жылды қайдан білсін!» деп қалғанын да көрдік. Сол байғұс өз ата-бабасының анау жатқан аспан әлемін өте жақсы білгенін, тастай қараңғыда Темірқазыққа қарап кез келген ой-шұңқырда отырған екі-үш малшы ауылын табан аудармай тауып алатынын Ай мен Үркердің тоғысатынын, әр айдың өліарасында күн райы бұзылатынын, Айдың жұқару, толысу кезеңдеріне қарай судың не тасып, не қайтып отыратынын, өзге де толып жатқан астрономиялық құбылыстарға қанық болғанын не білмейтіні, не өз ұлтын сонша жек көретіні беймәлім болғасын үнсіз қалдық.

Көшпенді демекші, қазақты ретті, ретсіз «көшпенді» деудің де жөні жоқ. Өйткені қазақ көшіп жүргенде осы күнгі орыстар, не сығандарға ұқсап ешқашан бір елден екінші елге, бір құрлықтан екінші құрлыққа ебіл-себіл болып босып жүрген емес. Қазақ көшсе әр ру, әр тайпа өзіне ата-бабасы еншілеп бөліп берген белгілі бір аймақта, онда да жаз-жайлауына, қыс-қыстауына ғана өз жерінде, өз еліңде ғана көшіп жүрген.
Тағы бір солақайлық: қазақты шығыс әлемінен, мұсылман әлемінен оқшаулатып қарағысы келетіндер біз бұрын тәңір дінінде болғанбыз дегенді жиі қайталайтын болды. Олар жоғарыдағылардың  өзгелерге жағынып, олардың Қазақстанды ислам елі деп қарамауын  өтінетінін біледі. Міне, осы «тәңіршілдер» қазақты мұсылман емес деп дәлелдеу үшін халқымыздың Айға қарап тұрып «Жаңа айдан жарылқа, Ескі айдан есірке» деген тілеуін де мысалға алатын болып жүр. Дұрысында сол тілек тілеп тұрған қазақ оны Айдан емес, Алладан тілеп, мына жаңа айда жарылқауын сұрап тұрғанын олар әдейі бұрмалап көрсетіп отыр. Олар қасиетті Наурызды біресе діни мейрам емес, біресе көктем мейрамы, біресе зороастризм нышаны бар дегенде де қазақты қайткенде де исламнан айырушы жат елдіктерге қызмет етіп тұрады. Біз бұл құдіретті дінді ҮІІ-ҮІІІ ғғ. қабылдасақ, орыстар христиан дінін Х ғасырдың соңына таман ғана қабылдаған. Сөйте тұра, бүгінгі орыстың ешқайсысының аузынан, ешбір баспасөзі мен телеарнасынан «біз бұрын пұтқа табындық, язычник болдық, сол дінімізге қайтып оралуымыз керек» деп жүрген біреуін көрген емеспіз. Олар оған дейін отқа, суға, жер-көкке бұлтқа табынған. Ол дін емес, жай наным-сенім, әлбетте, дін болуы үшін оның не Құран, не Інжіл, не Таурат сияқты кітабы, сосын пайғамбары, ережелері болуы шарт. Әлгілер айтып жүрген тәңір діні, тенгризм деген де дін емес, ол да наным-сенім ғана. Олар бұны біледі, бірақ соларға өзге біреулердің қазақтағы ислам дініне ­осылайша іріткі салу тапсырылған ба деп қорқамыз. Сондықтан осы күні батыс мәдениетінің немесе оның кейбір пәлсапасымағының жан дүниемізге, ділімізге, дінімізге жат қағидаларын жаттап, жаттамаса көшіріп алып, бүкіл қазақ санасына сіңірмек болып жүргендерге де (олар өздерін культуролог– мәдениеттанушылармыз дейді) біраз тоқтау салатын кез келген сияқты.
Тіпті, әнебір кезде жарық көріп жатқан «Мәдени мұра» бағдарламасына енген батыс культурологтарын оған жаппай тоғытпай осы мұраға іріктеп-іріктеп енгізу керек дегенді де айттық. Амал не, оған да ешбір басшының, осы бағдарлама­ның мәдениеттану редакциясын бас­қарып жүргендердің ішінде құлақ асқан тірі жан болмады. Ал олардың қазақша аудармасынан ғибрат алмақ түгіл, не айтып отырғанын түсіну де оңай емес екені де талай айтылды. Тағы да амал не…

Иә, қашанда «Береке жыл басынан басталады», жыл басын жақсылап Жаңа жылды өзіміздің ұлттық салт-дәстүрмен қарсы алсақ, оның аяғы да жақсы болады. Бүгінгі Түркияның нағыз түрік мемлекеті болуына бастау болған Ататүріктің «Әлем бізді құрметтесін десек, ең әуелі өз ұлтымызды, өз ұлттық бейнемізді өзіміздің бүкіл сезімімізбен, бүкіл ақыл-ойымызбен, бүкіл ісімізбен, бүкіл қимыл-әрекетімізбен өзіміз құрметтеуіміз керек» деген сөзі дәл бүгін жоғарыдағы біздің орысшақұмар, глобазияшыл, екі сөзінің бірінде «Еуропада өйтеді екен де бүйтеді екен» деп бастайтын әсіресе, өркениетшілерге арнап айтылған ұлағат деуге болады. Дәл қазір біз «І Петрдің таланты тек басқаларға еліктеу дәрежесінде ғана болды. Оның тындырған тәп-тәуір істері де жоқ емес, бірақ оның істеген ісінің көпшілігі тым ерсі, тым оғаш болатын. Ол өз халқын әуелі орыс қылып қалыптастырып алмай, олардан неміс, ағылшын жасап шығармақ болды» деген Жан-Жак Руссоның тұжырымын бастан өткеріп жатырмыз. Бұл қателікті біз асқындырып алмай тұрғанда шұғыл жөнге келтіруіміз керек. Егер өздерін қазақ ұлтының үрім-бұтағымын деп есептейтіні рас болса, бұл да ең алдымен Үкімет басындағылар мен парламенттегілердің қолға алатын шаруа. Сондықтан да өз елімізде ең алдымен өз ұлтымыздың ұлттық белгілерін өзімізге де, өзгеге де үлгі етіп ұсынуды алдағы уақытта өз Жаңа жылымызды 22-ші наурыздан бастасақ, онымызды ешкім теріс дей алмайды.

 Мырзан КЕНЖЕБАЙ

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


  • 7 ай бұрын

    ПЕТР 1 ТУРАЛЫ ДӘЛ АЙТҚАН ЕКЕН ҰЛЫ ОЙШЫЛ ЖАН ЖАК РУССО! НЕГІЗІ СОЛ ПЕТР 1 ОРЫС ҰЛТЫНЫҢ ОБАЛЫНА ҚАЛДЫ. АЛ БІЗДІҢ СОРЫМЫЗҒА АТАТҮРІКТЕЙ БАСШЫ БҮЙЫРМАДЫ.

    • 7 ай бұрын

      Айта-айта алтайды жамал апам қартайды,дегендей,мен қазақ ұлтының болашақта жоқ боп кетеме деп қорқам,дап қазырғы қылықтарына қарап

      • 7 ай бұрын

        Қолдаймын. Түркілердің төл мерекесі наурызды тойлайық. Біздің жұмыстағыларға наурызды тойлайық, жаңа жылды қоя тұрыңдар, жаңа жыл деген сол наурыз десем кейбіреулері мені ескішілсің, ауылбайсың деп бетіме сүзеген бұқаша қарады.

        1
        Батыс Қазақстан облысында отбасылық және гендерлік саясатты жүзеге асырудағы азаматтық қоғамның рөлін талқылады
        16/07 18:15 0 541
        2
        Алматыда белгілі саясаттанушы Айдос Сарыммен кездесу өтті
        16/07 16:52 0 309
        3
        Заң шықты: Ауылдағы қазақ баласының оқуға түсуі енді мұңға айналады
        16/07 16:51 0 801
        Емшіден зорлық көрген әйелдің тартқан азабы, көрген қорлығы баяндалған хат
        16/07 16:17 1 2643
        Атырауда жылжымайтын мүлік нарығында бағаның төмендеуі болжамдалуда
        16/07 16:15 0 244

        Таныстырылғандар

        Неке жарамды болуы үшін...
        Неке жарамды болуы үшін...
        Неке жарамды болуы үшін...
        Шариғатта маһрдің мөлшерін айнымайтындай етіп бекітпеген. Мұның сыры адамдардың барлығы материалдық тұрғыда тең бола бермейді.
        24/06/2018 14:54 1 2097
        Астана маңынан төрт баланың денесі табылды
        Астана маңынан төрт баланың денесі табылды
        Астана маңынан төрт баланың денесі табылды
        ТЖ комитеті ата-аналарға жаз мезгілінде балаларға абай болуды, қараусыз қалдырмауды тағы бір мәрте ескертеді.
        25/06/2018 10:44 0 1123
        Мұхамедиұлы Головкиннің жекпе-жегін Қазақстанда өткізу жайлы пікір білдірді
        Мұхамедиұлы Головкиннің жекпе-жегін Қазақстанда өткізу жайлы пікір білдірді
        Мұхамедиұлы Головкиннің жекпе-жегін Қазақстанда өткізу жайлы пікір білдірді
        Мемлекет басшысының тапсырмасымен Геннадий Головкиннің жекпе-жегін Қазақстанда өткізу мәселесі талқыланды.
        29/06/2018 17:11 0 735
        Иманғали Тасмағамбетов. Астана байтақ
        Иманғали Тасмағамбетов. Астана байтақ
        Иманғали Тасмағамбетов. Астана байтақ
        Осы күні бүтіні бір Жер болып, түтіні түзу Ел болып отырғанымыз да осы Астананың арқасы.
        29/06/2018 22:44 4 7257
        Парижде Ұлттық домбыра күнін атап өтті (фото, видео)
        Парижде Ұлттық домбыра күнін атап өтті (фото, видео)
        Парижде Ұлттық домбыра күнін атап өтті (фото, видео)
        Домбырада ұлы сазгерлердің күйлері мен танымал халық әндері орындалды.
        02/07/2018 09:49 0 789
        Афина мектебі және Махатма Ганди сабағы
        Афина мектебі және Махатма Ганди сабағы
        Афина мектебі және Махатма Ганди сабағы
        Ежелгі Афина азаматтарына эллан тілінде сөйлей алмайтындармен некеге тұруға заң жүзінде тыйым салынған
        02/07/2018 09:59 0 645
        Бүгін Мұхтар Шахановқа алғыс айтатын күн
        Бүгін Мұхтар Шахановқа алғыс айтатын күн
        Бүгін Мұхтар Шахановқа алғыс айтатын күн
        Өз өлеңін тік тұрып, тамағын жыртып, идеясын бар дүние-болмысымен жеткізетін Шаханов тірі тұрғанда несіне қынжыламыз?!
        02/07/2018 10:56 1 2255
        Атырауда алғаш рет домбыра күні атап өтілді
        Атырауда алғаш рет домбыра күні атап өтілді
        Атырауда алғаш рет домбыра күні атап өтілді
        1 шілде күні облыстық перзентxанада мереке қарсаңында дүниеге келген сәбиді құттықтады
        02/07/2018 11:47 0 649
        Мемлекеттік Туға – айыппұл, ...КСРО-ның жалауын жайып тұр
        Мемлекеттік Туға – айыппұл, ...КСРО-ның жалауын жайып тұр
        Мемлекеттік Туға – айыппұл, ...КСРО-ның жалауын жайып тұр
        Әбдімәлік Алшынбаев келмеске кеткен Кеңес өкіметінің мына қызыл жалауын жиі көретінін айтып отыр. Оның иесіне "әй дейтін ажа, қой дейтін қожа жоқ" сияқты.
        02/07/2018 13:21 1 1573
        Шынымен итжанды ұлт болдық па?..
        Шынымен итжанды ұлт болдық па?..
        Шынымен итжанды ұлт болдық па?..
        Келер айға тағы үміт артамыз ба? Үміт болмай қалғанда осы айларға.
        04/07/2018 09:42 0 649
        Ж.Түймебаев: Қазығұрттық 1800 отбасы биыл көгілдір отынға қол жеткізбек
        Ж.Түймебаев: Қазығұрттық 1800 отбасы биыл көгілдір отынға қол жеткізбек
        Ж.Түймебаев: Қазығұрттық 1800 отбасы биыл көгілдір отынға қол жеткізбек
        Ең алдымен өңір басшысы мал бордақылаумен және ет өнімдерін өндіретін «Қарқын» - 2030 ЖШС-нің жұмысымен танысты
        05/07/2018 10:03 0 525
        Соңғы 50 жылдағы ең үздік роман анықталды
        Соңғы 50 жылдағы ең үздік роман анықталды
        Соңғы 50 жылдағы ең үздік роман анықталды
        «Алтын Букер» сыйлығының «Букер» сыйлығынан айырмашылығы үздік роман қазылар алқасының шешімімен емес, оқырмандардың дауыс беру нәтижесі арқылы анықталады.
        09/07/2018 10:40 0 581
        Үміт күтіп бүгіннен, болашақтан,  Арал жатыр көзінен сорасы аққан (видео)
        Үміт күтіп бүгіннен, болашақтан,  Арал жатыр көзінен сорасы аққан (видео)
        Үміт күтіп бүгіннен, болашақтан,  Арал жатыр көзінен сорасы аққан (видео)
        Бұл табиғи апат мыңдаған адамның тағдырын өзгертіп, теңіз жағасын мекен еткен елдің мұңына айналды.
        12/07/2018 17:29 0 683
        "Шетелге кетем, елге оралмаймын" деген досыма
        "Шетелге кетем, елге оралмаймын" деген досыма
        "Шетелге кетем, елге оралмаймын" деген досыма
        Жақсы өмірді жасауың бауырым-ау, Жұдырықта жұмылған, шетелде емес!
        13/07/2018 10:32 0 705
        Емшіден зорлық көрген әйелдің тартқан азабы, көрген қорлығы баяндалған хат
        Емшіден зорлық көрген әйелдің тартқан азабы, көрген қорлығы баяндалған хат
        Емшіден зорлық көрген әйелдің тартқан азабы, көрген қорлығы баяндалған хат
        Есептесем, ем үшін деп емші-молдаларға берген ақшам 500 мың теңгеден асыпты
        16/07/2018 16:17 1 2643