Ұлттық қордағы ақша қайда кетіп жатыр?

Ұлттық қордағы ақша қайда кетіп жатыр?
Ⓒforbes.kz

ҚР Ұлттық қорының $22 млрд қаржысы бұғатталып, халықты біраз уайымдатқан еді. ҚР Ұлттық банкінің дәйекті уәжінен кейін Амстердам қаласының аймақтық соты Ұлттық қор активтерін босату туралы шешім шығарды. «Қайтқан малда қайыр бар» дейді. Енді Ұлттық қордағы ақшаны мемлекет қайда жұмсайды?

Ұлттық қор дегеніміз не және ол қалай жиналады?

Ұлттық қор болашақ ұрпаққа, экономиканы тұрақтандыруға, тұрақты дамуға, сыртқы факторлардың ықпалына тәуелділікті азайту үшін керек. Осы мақсатта 2000 жылы ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Ұлттық қорды құрды.

Экономист Оразалы Сәбденнің айтуынша, Ұлттық қордың о бастағы мақсаты іске аспады.

- Ұлттық қорды тек қатты экономикалық күйзеліс уақытында пайдалануымыз керек еді. Алайда оны кез келген дүниеге жаратып жатырмыз. Ол сарқылған жағдайда немен күн көреміз? Біз әлі күнге дейін шикізат экономикасымен жүріп келеміз. Экономика диверсификациясы жасалмай, инновациялық өндіріс өнбей, еш уақытта алға жылжи алмаймыз, - дейді экономист.

2000 жылдан 2014 жылға дейін қордағы қаржы тек көбейіп отырған. Төрт жыл бұрын ол өзінің жоғары межесіне жетті. Сол кезде қор резерві $77,2 млрд болды. Алайда одан кейін қордағы ақшаның азайғанын ғана көріп келеміз.

Сарапшылардың сөзінше, Ұлттық қордағы қаржыны еселеудің жолдары сарқылып барады.

- Қазба байлықтан түскен қаражатты пайдаланып келдік қой. Ары қарай да оның өндірісін көбейту керек. $50 болса да, ақша түсіп жатыр. Одан кейін жемқорлықпен ұсталғандар бар. Ол – халықтан ұрланған ақша. Сондықтан оны Ұлттық қорға салу керек. Осындай тетіктерді табу қажет», - деген ұсыныс жасады Оразалы Сәбден.

Ұлттық қордағы қаражат түрлі жолмен жиналады. Атап айтар болсақ:

1) мұнай секторы ұйымдарының тура салықтарынан;

2) мұнай секторы ұйымдары жүзеге асыратын операциялардан түсетін басқа кірістерден;

3) тау-кен өндіру мен өңдеу салаларына жататын мемлекеттік мүлікті жекешелендіруден құйылатын түсімдерден;

4) ауыл шаруашылығына арналған жер учаскелерін сатудан түсетін қаржыдан.

Сыртқы қарыз. Соңғы төрт жылдағы Ұлттық қордың жағдайы

2014 жылы Ұлттық қордағы қаржы $77,2 млрд-қа жеткенін сөз басында айттық. Қазақстанның халықаралық резервтері 2015 жылы 10,61 пайызға, яғни 91,581 миллиард долларға қысқарды. 2015 жылы Қазақстанның жалпы халықаралық резервтері былтыр 1,08 пайызға, яғни  20,073 миллиард долларға дейін кеміген.

Ал 2016 жылы Ұлттық қордағы қаржы $102 миллионға ортайды.  Дәл сол жылы Ұлттық экономика министрлігі Ұлттық қорға қатысты болжамдарымен бөліскен. Мәселен, 2019 жылы Ұлттық қордың активтері $63,4 миллиардтан  $50,7 миллиардқа дейін қысқаруы мүмкін екенін айтқан.

Сонымен қатар, 2016 жылы ҚР Ұлттық экономика министрлігі Ұлттық қордан алынатын трансферттер көлемі оның кірісінен артық болатынын мәлімдеген. Осыған байланысты, 2018 жылдан бастап Ұлттық қордан алынатын қаражат қысқаратыны да айтылған.

Ұлттық банктің Qamshy.kz-ке берген мәліметіне жүгінсек, 2017 жылы Ұлттық қордағы ақша $89,3 миллиард болған.

«2017 жылғы қыркүйекте Ұлттық Банктің жалпы халықаралық резервтері 32,2 млрд. АҚШ долларын құрады. Ұлттық қордың шетел валютасындағы активтерін (57,1 млрд. АҚШ доллары) қоса алғанда, 2017 жылғы қыркүйектің соңында елдің халықаралық резервтері тұтастай алғанда 89,3 млрд. АҚШ долларын көлемін құрады», - деп көрсетілген Ұлттық банк мәліметінде.

Кейбір сарапшылар сыртқы қарыздың көбеюі Ұлттық қор қаржысының азаюына әкеп соғады деген пікірде.

- Қазақстан – әлем бойынша қарызы көп елдің бірі. Шетелге қарызды қайтаратын қаражат табылмаса, бюджеттегі қаржы халықты асырауға жетпесе, Ұлттық қорға қол сұғады. Ал қарыз уақытында қайтарылмаса, өзге елдер халықаралық сотқа шағымдана алады. Бірақ қандай жағдай болса да, Ұлттық қорға тиіспеу керек, - дейді Оразалы Сәбден.

Экономист Ұлттық қор қаражатын толтыру үшін офшор туралы заң шығарып, шетелдегі қаражатты қайтару керегін де атап өтті.

- Мұнай бағасы енді ғана тұрақтанып, жағдай сәл-пәл жақсарды. Бірақ экономикалық мәселелер шешілді деуге келмейді. Мемлекеттің ақшасын триллиондап, миллиардтап банкке саламыз. Осындай үлкен қателік жасап жатырмыз. Қордың ақшасын жұмсағанша, Елбасы айтқандай, шетелдегі ақшаны қайтару керек. Президент айтты екен деп ешкім ақшаны қайтармайды. Сондықтан офшор туралы заң қабылдау керек те, шетелдегі ақшаны алып келуге жағдай жасау қажет, - дейді экономист.

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


  • 3 ай бұрын

    айтады екенсің ұрлаған дүниесін қайта әкеледі деп. ол үшін ұры өзі ұрлаған дүниесін қайтаруы керек әйтпесе ешкімде маңғыт ауызға саңғыт дегендей аман есен шетке шығарған қаржысын әкелмейді.

    • 3 ай бұрын

      Біздегі клептократтардың шетелдердегі шоттарында қанша миллиард жатыр екен десеңізші! Орасан байлық екені даусыз. "Кремль тізімі" сияқты бір тізім жасалу қаупі болса ғана ол ақшаның елге қайта бастауы мүмкін.

      • 3 ай бұрын

        Жекеменшік банктер Ұлттық қордан алған қаржыларын қашан қайтарады екен?

        1
        3 жасар қыздың ішінен теуіп, аяусыз ұрған әйелдің кім екені анықталып жатыр
        27/05 19:16 1 11272
        2
        Ардагер ұшқыш Air Astana ұшағының апаттық жағдайда қону себептерін айтты
        27/05 15:42 0 705
        3
        Ақмола облысында қар жауды (видео)
        27/05 14:53 0 642
        Атырауда ер адам іш киімін түсіріп көше кезген (видео)
        27/05 13:24 0 2527
        Шымкенттік "Реалдың" жеңісіне ақша тігіп, қомақты ұтысқа ие болды
        27/05 12:59 0 612

        Таныстырылғандар

        Алматыдағы ең қымбат пәтерлердің үздік бестігі (фото)
        Алматыдағы ең қымбат пәтерлердің үздік бестігі (фото)
        Алматыдағы ең қымбат пәтерлердің үздік бестігі (фото)
        Ондай пәтерлерде тұрғыңыз келсе, ай сайын пәтер ақысының өзіне кемінде 1 млн теңге жұмсаймыз.
        15/05/2018 17:07 0 1321
        ЕАЭО мен оған мүше мемлекеттер және Иранның арасында келісімге қол қойылды
        ЕАЭО мен оған мүше мемлекеттер және Иранның арасында келісімге қол қойылды
        ЕАЭО мен оған мүше мемлекеттер және Иранның арасында келісімге қол қойылды
        Иран қазақстандық өнімдердің экспортын ұлғайтудағы келешегі зор нарық болып табылады.
        17/05/2018 12:23 0 407
        ЕАЭО мен Иран келісіміне сәйкес тарифтік міндеттемелер
        ЕАЭО мен Иран келісіміне сәйкес тарифтік міндеттемелер
        ЕАЭО мен Иран келісіміне сәйкес тарифтік міндеттемелер
        Келісім аясында Иран Қазақстанның экспорттық мүддедегі негізгі тауарлары бойынша кедендік әкелім бажын азайтады және бекітеді.
        17/05/2018 12:47 0 181
        Қазақстан мен ФАО арасындағы ынтымақтастық кеңеюде
        Қазақстан мен ФАО арасындағы ынтымақтастық кеңеюде
        Қазақстан мен ФАО арасындағы ынтымақтастық кеңеюде
        Қазақстан мен ФАО арасындағы ынтымақтастық кеңеюде және жаңа деңгейге көтерілуде.
        17/05/2018 13:37 0 195
        Мемлекет басшысы: Біз, қазақстандықтар – оптимистпіз
        Мемлекет басшысы: Біз, қазақстандықтар – оптимистпіз
        Мемлекет басшысы: Біз, қазақстандықтар – оптимистпіз
        «Черчилльдің сөзімен айтсақ, «пессимист бәрінен тек жаманды іздейді, ал оптимист – жақсыны», - деді Назарбаев.
        17/05/2018 14:28 1 397
        Астанада жасыл технологиялар мен инвестициялық жобалар таныстырылды
        Астанада жасыл технологиялар мен инвестициялық жобалар таныстырылды
        Астанада жасыл технологиялар мен инвестициялық жобалар таныстырылды
        ЭЫДҰ-мен ынтымақтастық – Қазақстан үшін стратегиялық басымдықтарының бірі.
        17/05/2018 14:50 0 209
        ЕАЭО мен Қытай арасындағы сауда-экономикалық ынтымақтастық туралы келісім
        ЕАЭО мен Қытай арасындағы сауда-экономикалық ынтымақтастық туралы келісім
        ЕАЭО мен Қытай арасындағы сауда-экономикалық ынтымақтастық туралы келісім
        Келісімді бекіту туралы келіссөздер екі жыл бойы жүргізілді.
        17/05/2018 16:15 0 420
        Қытай компаниясы Ақмола облысының экономикасына инвестиция салмақ
        Қытай компаниясы Ақмола облысының экономикасына инвестиция салмақ
        Қытай компаниясы Ақмола облысының экономикасына инвестиция салмақ
        Инвестиция тарту еліміздің сыртқы саясаттағы басты бағыттарының бірі.
        18/05/2018 09:28 1 190
        «7-20-25» бағдарламасы қашан іске асатыны белгілі болды
        «7-20-25» бағдарламасы қашан іске асатыны белгілі болды
        «7-20-25» бағдарламасы қашан іске асатыны белгілі болды
        Мамыр айында аталған бағдарламаның базалық ережесін қабылдау жоспарланған.
        18/05/2018 13:36 43 658
        Банк таңдағанда неге мән беру керек?
        Банк таңдағанда неге мән беру керек?
        Банк таңдағанда неге мән беру керек?
        2018 жылдың наурыз айының соңына қарай екінші деңгейлі банктердің активтері 23,8 трлн тг.
        21/05/2018 13:32 0 4810
        ҚР Ұлттық экономика министрлігінде жұмыс тобының бірінші отырысы өтті
        ҚР Ұлттық экономика министрлігінде жұмыс тобының бірінші отырысы өтті
        ҚР Ұлттық экономика министрлігінде жұмыс тобының бірінші отырысы өтті
        Құзыретті органдардың әкімшілік ынтымақтастығын қамтамасыз ету мақсатында ведомствоаралық келісімдер жасау тетіктері туралы мәселе қаралды.
        21/05/2018 17:12 0 148
        Еуразия Медиа Форумының алғашқы күні аяқталды
        Еуразия Медиа Форумының алғашқы күні аяқталды
        Еуразия Медиа Форумының алғашқы күні аяқталды
        Форум барысында 300-ден аса шетелдік және отандық БАҚ өкілдері форум жаңалықтарын шартарапқа таратуда.
        22/05/2018 18:30 0 149
        Нұрсұлтан Назарбаев: Журналистиканың басты қатері – сенім дағдарысы
        Нұрсұлтан Назарбаев: Журналистиканың басты қатері – сенім дағдарысы
        Нұрсұлтан Назарбаев: Журналистиканың басты қатері – сенім дағдарысы
        Елбасының құттықтау хатында форумның жыл сайын медиа саласының білікті мамандарын жинап, ең өзекті мәселерді талқылайтыны айтылған.
        23/05/2018 11:59 0 386
        Бақытжан Сағынтаев кәсіпкерлік туралы жаңа заңды талқылады
        Бақытжан Сағынтаев кәсіпкерлік туралы жаңа заңды талқылады
        Бақытжан Сағынтаев кәсіпкерлік туралы жаңа заңды талқылады
        АӨК дамыту мәселелерін талқылау барысында өңірде Мемлекет басшысының 2018 жылғы Жолдауында берген тапсырмаларының орындалу қарқыны қаралды.
        25/05/2018 15:26 30 135
        ТМД аумағында 8 тонна есірткіге тосқауыл қойылған
        ТМД аумағында 8 тонна есірткіге тосқауыл қойылған
        ТМД аумағында 8 тонна есірткіге тосқауыл қойылған
        2017 жылдың өзінде ТМД аумағында 3 500 қылмыстық іс қозғалды. Қылмыстың басым көпшілігі есірткі тасымалына тікелей байланысты.
        25/05/2018 19:35 0 182