19Ақпан

Ұлттық қордағы ақша қайда кетіп жатыр?

Ұлттық қордағы ақша қайда кетіп жатыр?
Ⓒforbes.kz

ҚР Ұлттық қорының $22 млрд қаржысы бұғатталып, халықты біраз уайымдатқан еді. ҚР Ұлттық банкінің дәйекті уәжінен кейін Амстердам қаласының аймақтық соты Ұлттық қор активтерін босату туралы шешім шығарды. «Қайтқан малда қайыр бар» дейді. Енді Ұлттық қордағы ақшаны мемлекет қайда жұмсайды?

Ұлттық қор дегеніміз не және ол қалай жиналады?

Ұлттық қор болашақ ұрпаққа, экономиканы тұрақтандыруға, тұрақты дамуға, сыртқы факторлардың ықпалына тәуелділікті азайту үшін керек. Осы мақсатта 2000 жылы ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Ұлттық қорды құрды.

Экономист Оразалы Сәбденнің айтуынша, Ұлттық қордың о бастағы мақсаты іске аспады.

- Ұлттық қорды тек қатты экономикалық күйзеліс уақытында пайдалануымыз керек еді. Алайда оны кез келген дүниеге жаратып жатырмыз. Ол сарқылған жағдайда немен күн көреміз? Біз әлі күнге дейін шикізат экономикасымен жүріп келеміз. Экономика диверсификациясы жасалмай, инновациялық өндіріс өнбей, еш уақытта алға жылжи алмаймыз, - дейді экономист.

2000 жылдан 2014 жылға дейін қордағы қаржы тек көбейіп отырған. Төрт жыл бұрын ол өзінің жоғары межесіне жетті. Сол кезде қор резерві $77,2 млрд болды. Алайда одан кейін қордағы ақшаның азайғанын ғана көріп келеміз.

Сарапшылардың сөзінше, Ұлттық қордағы қаржыны еселеудің жолдары сарқылып барады.

- Қазба байлықтан түскен қаражатты пайдаланып келдік қой. Ары қарай да оның өндірісін көбейту керек. $50 болса да, ақша түсіп жатыр. Одан кейін жемқорлықпен ұсталғандар бар. Ол – халықтан ұрланған ақша. Сондықтан оны Ұлттық қорға салу керек. Осындай тетіктерді табу қажет», - деген ұсыныс жасады Оразалы Сәбден.

Ұлттық қордағы қаражат түрлі жолмен жиналады. Атап айтар болсақ:

1) мұнай секторы ұйымдарының тура салықтарынан;

2) мұнай секторы ұйымдары жүзеге асыратын операциялардан түсетін басқа кірістерден;

3) тау-кен өндіру мен өңдеу салаларына жататын мемлекеттік мүлікті жекешелендіруден құйылатын түсімдерден;

4) ауыл шаруашылығына арналған жер учаскелерін сатудан түсетін қаржыдан.

Сыртқы қарыз. Соңғы төрт жылдағы Ұлттық қордың жағдайы

2014 жылы Ұлттық қордағы қаржы $77,2 млрд-қа жеткенін сөз басында айттық. Қазақстанның халықаралық резервтері 2015 жылы 10,61 пайызға, яғни 91,581 миллиард долларға қысқарды. 2015 жылы Қазақстанның жалпы халықаралық резервтері былтыр 1,08 пайызға, яғни  20,073 миллиард долларға дейін кеміген.

Ал 2016 жылы Ұлттық қордағы қаржы $102 миллионға ортайды.  Дәл сол жылы Ұлттық экономика министрлігі Ұлттық қорға қатысты болжамдарымен бөліскен. Мәселен, 2019 жылы Ұлттық қордың активтері $63,4 миллиардтан  $50,7 миллиардқа дейін қысқаруы мүмкін екенін айтқан.

Сонымен қатар, 2016 жылы ҚР Ұлттық экономика министрлігі Ұлттық қордан алынатын трансферттер көлемі оның кірісінен артық болатынын мәлімдеген. Осыған байланысты, 2018 жылдан бастап Ұлттық қордан алынатын қаражат қысқаратыны да айтылған.

Ұлттық банктің Qamshy.kz-ке берген мәліметіне жүгінсек, 2017 жылы Ұлттық қордағы ақша $89,3 миллиард болған.

«2017 жылғы қыркүйекте Ұлттық Банктің жалпы халықаралық резервтері 32,2 млрд. АҚШ долларын құрады. Ұлттық қордың шетел валютасындағы активтерін (57,1 млрд. АҚШ доллары) қоса алғанда, 2017 жылғы қыркүйектің соңында елдің халықаралық резервтері тұтастай алғанда 89,3 млрд. АҚШ долларын көлемін құрады», - деп көрсетілген Ұлттық банк мәліметінде.

Кейбір сарапшылар сыртқы қарыздың көбеюі Ұлттық қор қаржысының азаюына әкеп соғады деген пікірде.

- Қазақстан – әлем бойынша қарызы көп елдің бірі. Шетелге қарызды қайтаратын қаражат табылмаса, бюджеттегі қаржы халықты асырауға жетпесе, Ұлттық қорға қол сұғады. Ал қарыз уақытында қайтарылмаса, өзге елдер халықаралық сотқа шағымдана алады. Бірақ қандай жағдай болса да, Ұлттық қорға тиіспеу керек, - дейді Оразалы Сәбден.

Экономист Ұлттық қор қаражатын толтыру үшін офшор туралы заң шығарып, шетелдегі қаражатты қайтару керегін де атап өтті.

- Мұнай бағасы енді ғана тұрақтанып, жағдай сәл-пәл жақсарды. Бірақ экономикалық мәселелер шешілді деуге келмейді. Мемлекеттің ақшасын триллиондап, миллиардтап банкке саламыз. Осындай үлкен қателік жасап жатырмыз. Қордың ақшасын жұмсағанша, Елбасы айтқандай, шетелдегі ақшаны қайтару керек. Президент айтты екен деп ешкім ақшаны қайтармайды. Сондықтан офшор туралы заң қабылдау керек те, шетелдегі ақшаны алып келуге жағдай жасау қажет, - дейді экономист.

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту


  • 1 апта бұрын

    айтады екенсің ұрлаған дүниесін қайта әкеледі деп. ол үшін ұры өзі ұрлаған дүниесін қайтаруы керек әйтпесе ешкімде маңғыт ауызға саңғыт дегендей аман есен шетке шығарған қаржысын әкелмейді.

  • 1 апта бұрын

    Біздегі клептократтардың шетелдердегі шоттарында қанша миллиард жатыр екен десеңізші! Орасан байлық екені даусыз. "Кремль тізімі" сияқты бір тізім жасалу қаупі болса ғана ол ақшаның елге қайта бастауы мүмкін.

  • 1 апта бұрын

    Жекеменшік банктер Ұлттық қордан алған қаржыларын қашан қайтарады екен?

1
ТҮРКСОЙ Халықаралық ұйымының дəстүрлі "Баспасөз сыйлығы" табысталды
18/02 22:27 0 57
2
Кастамону қаласында «Мағжан Жұмабаев жылы" салтанатты түрде  ашылды
18/02 22:24 0 74
3
Имамдарға келгенде пакетке салған бір жамбасты сөз қылатындар бар...
18/02 18:48 0 384
Үш жыл бұрын Қазақстанда адам өлтірген ер адам Ресейде ұсталды
18/02 18:45 0 189
Үндістандағы тойда жиырма шақты адам көз жұмды
18/02 18:15 0 297

Таныстырылғандар

«Бизнестің жол картасы 2020» бірыңғай бағдарламасына өзгерістер енгізілді
«Бизнестің жол картасы 2020» бірыңғай бағдарламасына өзгерістер енгізілді
«Бизнестің жол картасы 2020» бірыңғай бағдарламасына өзгерістер енгізілді
Бизнестің санаты, кәсіпкерлерге қойылатын талаптар мен қолдау құралдарының шарты бойынша өзгерістер енгізілген.
06/02/2018 18:18 0 553
Төрт рет өліп, төрт рет қайта тірілдім...
Төрт рет өліп, төрт рет қайта тірілдім...
Төрт рет өліп, төрт рет қайта тірілдім...
Ауруханада жүрегім тоқтап қалды.
07/02/2018 15:39 1 1799
Ресейдің келесі президенті кім? (фото)
Ресейдің келесі президенті кім? (фото)
Ресейдің келесі президенті кім? (фото)
Әлеуметтік-экономикалық, саяси шешімдер қабылдап, реформа жүргізуге 4 жыл аз болғандықтан, Ресей президенті 6 жылға сайланады.
07/02/2018 20:44 5 1571
200 мың теңге айлықпен пәтер алу үшін 20 жыл қажет – сарапшы
200 мың теңге айлықпен пәтер алу үшін 20 жыл қажет – сарапшы
200 мың теңге айлықпен пәтер алу үшін 20 жыл қажет – сарапшы
Бір ғана жалақымен баспаналы болу бізде тым қиын.
08/02/2018 09:23 1 507
Мен  нағыз азапты армандаймын...
Мен нағыз азапты армандаймын...
Мен нағыз азапты армандаймын...
Біреулер мұндай адамдарға қызыға қарайды.
08/02/2018 18:41 0 1164
Елбасы Бишімбаев жайлы: Оған жаным ашиды…
Елбасы Бишімбаев жайлы: Оған жаным ашиды…
Елбасы Бишімбаев жайлы: Оған жаным ашиды…
Назарбаев экс-министр Қуандық Бишімбаевқа артқан үміттің аяққа тапталғанын айтып, өкінішін жеткізді.
09/02/2018 16:54 2 1472
Исламдағы қасиетті мешітті неге мұсылмандар басып алды? (фото)
Исламдағы қасиетті мешітті неге мұсылмандар басып алды? (фото)
Исламдағы қасиетті мешітті неге мұсылмандар басып алды? (фото)
Әл-Кахтани өзін «Махди», - деп жариялайды. 6 мың тұтқынды мешіттің жертөлесінде кепілдікте ұстап, билік тарапынан қарсы жауапты күтеді.
12/02/2018 03:31 0 1528
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы баспасөз конференциясы болып өтті
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы баспасөз конференциясы болып өтті
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы баспасөз конференциясы болып өтті
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты жүзеге асыратын оң сигнал социологиялық зерттеулердің нәтижесі болып табылады
12/02/2018 15:46 0 176
Астана финтехтің әлемдік астанасына айналады
Астана финтехтің әлемдік астанасына айналады
Астана финтехтің әлемдік астанасына айналады
Fintech Stars – әлем бойынша инновациалық шешімдерді жинақтауға бағытталған бағдарлама.
15/02/2018 09:13 0 257
Сұлулығын қару еткен содыр қыздардың аянышты тағдыры
Сұлулығын қару еткен содыр қыздардың аянышты тағдыры
Сұлулығын қару еткен содыр қыздардың аянышты тағдыры
Фалматаны 13 жасында туыстарының үйіне қонаққа бара жатқанда Камерунмен шекарада орналасқан ауылда ұрлап кетті
15/02/2018 15:14 1 2910
Нұрсұлтан Назарбаев ҰҚК төрағасы Кәрім Мәсімовке бірқатар тапсырма берді
Нұрсұлтан Назарбаев ҰҚК төрағасы Кәрім Мәсімовке бірқатар тапсырма берді
Нұрсұлтан Назарбаев ҰҚК төрағасы Кәрім Мәсімовке бірқатар тапсырма берді
Нұрсұлтан Назарбаев Ұлттық қауіпсіздік комитетінің төрағасы Кәрім Мәсімовті қабылдады
15/02/2018 15:43 42 1832
Astana Innovations Challenge 2018 іске қосылады
Astana Innovations Challenge 2018 іске қосылады
Astana Innovations Challenge 2018 іске қосылады
ОКҚ ақпараттық алаңында «Ақылды қалаға айналдырар қадам: Astana Innovations Challenge 2018 іске қосылады» тақырыбында баспасөз конференциясы болып өтті
15/02/2018 16:47 0 112
Көк-Төбеде суретке түсуге тыйым салынғаны рас па?
Көк-Төбеде суретке түсуге тыйым салынғаны рас па?
Көк-Төбеде суретке түсуге тыйым салынғаны рас па?
Көк-Төбеде суретке түсуге тыйым салынды. Бұл туралы фотограф Максим Золотухин өзінің Facebook парақшасында жазды.
16/02/2018 20:26 0 536
Қырғызстанның байланыс агенттігі Қазақстанға наразылығын білдірді
Қырғызстанның байланыс агенттігі Қазақстанға наразылығын білдірді
Қырғызстанның байланыс агенттігі Қазақстанға наразылығын білдірді
«Қазақстан тарапы олқылықтың көзін жою керек» делінген ведомства хабарламасында
17/02/2018 11:31 1 445
Бүгін еліміздің басым бөлігінде құбылмалы ауа райы сақталады
Бүгін еліміздің басым бөлігінде құбылмалы ауа райы сақталады
Бүгін еліміздің басым бөлігінде құбылмалы ауа райы сақталады
Алматы облысының кей жерлерінде тұман күтіледі
18/02/2018 10:48 0 138