19Ақпан

Əр қазақ мына зағип поляктан үлгі алса...

Əр қазақ мына зағип поляктан үлгі алса...
Ⓒqamshy.kz

23 жастағы Польша азаматы Вячеслав Чернев тоғыз тіл біледі. Оның ішінде қазақша еркін сөйлейді. Зағип болса да, еңбекқор, талантты жігіт Қазақстанның қоғамдық-саяси өмірін қалт жібермей қадағалап отырады. Елімізге алғаш келген қонақпен Qamshy.kz ақпарат агенттігінің тілшісі сұхбаттасты.

— Қазақстанға бірінші рет келіпсіз, бұл сіздің қазақтілді ортамен алғаш араласуыңыз ба?

– Иә, бұл – Қазақстанға бірінші сапарым. Өзім Варшава университеті Шығыстану факультетіндегі Түркітану және Орта Азия халықтары кафедрасының доктарантымын.  Башқұрт, татар, қазақ халықтарының тіл мен мәдениеті маған ешқашан жат болған жоқ.

Жалпы мен басында башқұрт тілін үйреніп, сол арқылы қазақ тіліне қызығушылығым оянды. Уфа қаласындағы Башқұрт филология факультетінде студенттермен башқұртша сөйлесіп жүргенмін. Кейін қазақ студенттерімен араласа келе, қазақ тілін меңгердім.

Башқұрттар мен қазақтар бір-бірінің тілін тез түсінеді деп ойлаймын. Қазақ тілін ең алғаш Орынборда  көз дәрігеріне қаралып жүргенімде естідім. Сырттай татар, башқұрт тілдеріне қатты ұқсаттым.

Қазақстанда қазақтардың көпшілігі орысша ойлайды. Тек Қазақстанда ғана емес, Башқұртстанда да осындай сана қалып қойған.

Тек қазақша ғана сөйлеуім орыс тіліне немесе басқа тілдерге қарсы шығамын деген сөз емес. Қазақстанға арнайы келіп отырған соң осы елдің мемекеттік тілінде сөйлеуді жөн көремін.

–Қазақ, башқұрт тілдерін не мақсатта үйрендіңіз?

– Ең алғаш Орынбор мемлекеттік педагогикалық университетінде жоғары білім алдым. Онда ағылшын, француз бөлімдерінде оқыдым. Ағылшын тілін меңгерген адамды кез келген жерде табуға болады. Қазақстанда болсын, Башқұртстанда болсын,  ағылшын тілін білетін маман көп. Ал башқұрт, араб, қазақ тілдері онша таралмаған. Осы мақсатта Башқұрт мемлекеттік педагогикалық  университетінде башқұрт, араб тілдерін оқыдым. Жоғарыда айтқанымдай, қазақ тіліне деген қызығушылығым башқұрт тілін үйреніп жүрген кезден басталды.

Ағылшын, француз тілдерін мектеп кезінен оқыдым, ал башқұрт тілі мен қазақ тілін,сөйлесетін орта болмағандықтан, өз бетіммен игеруіме тура келді. Грамматикаға қатысты мағлұматтарды ғаламтордан таптым.

–Қазақ тілін үйрену кезінде қандай да бір қиындықтар болды ма?

– Қазақ тілін үйрену мен үшін аса қиын болды дей алмаймын. Себебі қазақ тілі башқұрт тіліне өте ұқсас. Әрине, айырмашылықтар бар. Мысалы, башқұрт тілінде «хенле» деген сөз бар. Қазақ тілінде ол – «сіңлі», алайда мен «сіңлі» деген сөзді қолдана алмаймын. Себебі ер адамның сіңлісі емес, қарындасы болады.  Башқұрттарда «қарындаш» деген сөз бар, бірақ ол көне сөз болып саналады. Осы жағынан аздап шатастым. Қанша дегенмен, фонетикалық жағынан да біраз өзгешелік бар.

Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев: «Әр қазаққа қазақ тілін білгені – парыз, білмегені – ұят», – деді ғой. Осы орайда мынадай сұрақ туады: зағип жандар, дислексиясы бар адамдарға да осындай талап қойылуы керек пе? Сізше қалай?

Біз олардың қазақ тілін үйренуіне көмектесуіміз қажет. Ағылшын, поляк, т.б. тілдерде көзі көрмейтіндерге арналған дыбыстық бағдарламалар бар. Алайда қазақ тіліндегі нұсқасы жоқ. Сондықтан соқырлардың дені қазақша емес, орысша сөйлейді. Ал брайль жүйесін жастардың көпшілігі қолданбайды. Брайльмен шығатын кітап аз, маңызды кітаптар мүлде жоқ деуге болады. Қазіргі технологиялар дамыған заманда дауыс жүйесі іске қосылған бағдарламалар кеңінен қолданылып жатыр. Қазақша бағдарлама жасалуы керек, әйтпесе қазақ тілін үйренуге мүмкіндік болмайды.

Жаңа латын әліпбиіндегі апострофтар қарапайым адамдарға қиындық тудырады. Ал соқырларға ше? Дыбыстық бағдарлама апострофпен жазылған сөздерді оқи алмауы мүмкін. Апострофпен жазылған қарапайым «с» немеше «ш» әріптерін зағиптар қалай айырады. Сондықтан диакритикалық белгілерді қолданған жөн деп ойлаймын.

–Жалпы қанша тіл білесіз?

–Тоғыз тіл білемін. Ағылшын, поляк, орыс, неміс, башқұрт, татар, түрік тілдерін жақсы меңгергенмін. Испан тілін түсінемін, бірақ қатемен сөйлеймін. Ал қазақшама өзіңіз баға беріңіз (күледі).

–Тоғыз тіл білетін полиглоттан тілді тез үйренудің құпиясын сұрағым келіп отыр...

–Кез келген тілді оның грамматикасын түсінбейінше, үйренуге болмайды. Әр сөзді жаттағанда мысал құрастырып, ұғынып жаттау керек.

– Ұлтыңыз кім?

– Орыс десеңіз де, поляк десеңіз де болады. Мен өзімнің шыққан тегімді бес ұрпаққа дейін тексергенде оның аралас екенін білдім. Менде орыстың да, поляктың да, белорустің де қаны бар.

–Өмірге деген құлшынысты қайдан аласыз?

– «Құдайға иланбайтын болсам, мен ешнәрсені басқара алмайтын едім» деген жақсы сөз бар. Осы сөзді әрқашан айтып жүремін. Достарым, жақындарым, отбасым мені қатты қолдайды. Яғни өмірге деген құлшынысты осы кісілерден аламын.

 Сұхбаттасқан Назерке Мұса

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту


  • 2 апта бұрын

    Алла жар болғай,қазақ тілінің қадір қасиетін түсінген жан екен.Үлгі алу керек қазақ боламын деген жандар.

  • 2 апта бұрын

    Вячеслав ер екен!

  • 2 апта бұрын

    кози кормегенине карамастан енбек етип жур молодец

1
ТҮРКСОЙ Халықаралық ұйымының дəстүрлі "Баспасөз сыйлығы" табысталды
18/02 22:27 0 57
2
Кастамону қаласында «Мағжан Жұмабаев жылы" салтанатты түрде  ашылды
18/02 22:24 0 73
3
Имамдарға келгенде пакетке салған бір жамбасты сөз қылатындар бар...
18/02 18:48 0 377
Үш жыл бұрын Қазақстанда адам өлтірген ер адам Ресейде ұсталды
18/02 18:45 0 189
Үндістандағы тойда жиырма шақты адам көз жұмды
18/02 18:15 0 295

Таныстырылғандар

Қазақстанда қыздарға некесіз бала тәрбиелегеннен сәбиін тастап кеткен оңай
Қазақстанда қыздарға некесіз бала тәрбиелегеннен сәбиін тастап кеткен оңай
Қазақстанда қыздарға некесіз бала тәрбиелегеннен сәбиін тастап кеткен оңай
Қазақстанда бірер жыл бұрын ұятмен атты жаңа кейіпкер пайда болды
06/02/2018 13:19 1 2509
500 теңге дауы: Ұлттық банк Qamshy.kz порталының сауалына жауап берді
500 теңге дауы: Ұлттық банк Qamshy.kz порталының сауалына жауап берді
500 теңге дауы: Ұлттық банк Qamshy.kz порталының сауалына жауап берді
Ұлттық Банк үшін ұлттық құндылық емес, әсемдік маңызды болып тұр.
06/02/2018 19:30 2 1193
11 жастағы ұлым жезөкшенің қандай болатынын біледі
11 жастағы ұлым жезөкшенің қандай болатынын біледі
11 жастағы ұлым жезөкшенің қандай болатынын біледі
Бір жолы пәтерде біреуді зорлап жатқандай дауыстар естілді. Біз қатты шошып кетіп полиция шақырдық.
06/02/2018 19:00 1 4161
8-10 ақпанға арналған ауа райы болжамы жарияланды
8-10 ақпанға арналған ауа райы болжамы жарияланды
8-10 ақпанға арналған ауа райы болжамы жарияланды
10 ақпаннан кейін республиканың кей өңірлерінде қар жауып, боран соғады.
08/02/2018 09:42 0 1488
Жазасы жеңілдетілген атақты қылмыскерлер
Жазасы жеңілдетілген атақты қылмыскерлер
Жазасы жеңілдетілген атақты қылмыскерлер
Ерлан Біләл айыппұлды бір ай ішінде төлемесе, үш жылдан жеті жылға дейін түрмеге отыруы мүмкін.
08/02/2018 13:35 4 1611
Яндекс қазақстандықтарды қаңтарда қызықтырған тақырыптарды атады
Яндекс қазақстандықтарды қаңтарда қызықтырған тақырыптарды атады
Яндекс қазақстандықтарды қаңтарда қызықтырған тақырыптарды атады
Яндекс қазақстандықтардың қаңтарда интернеттен ең көп іздеген тақырыптарын анықтады.
13/02/2018 10:48 45 430
«Дос-Мұқасанның» мүшесі сейсмология институтының директоры болды
«Дос-Мұқасанның» мүшесі сейсмология институтының директоры болды
«Дос-Мұқасанның» мүшесі сейсмология институтының директоры болды
Директорлық қызметке «Дос-Мұқасан» ансамблінің негізін салушы және алғашқы басқарушысы келді.
13/02/2018 11:30 0 574
«Уақып» қоры православиелік шіркеуді қалпына келтіруге атсалысады
«Уақып» қоры православиелік шіркеуді қалпына келтіруге атсалысады
«Уақып» қоры православиелік шіркеуді қалпына келтіруге атсалысады
Кездесу Қазақстан Республикасы Дін істері және азаматтық қоғам министрлігінің және «Уақып» қорының бастамасымен өтті.
14/02/2018 12:14 1 228
Сәуле Әбединова: Төрт құбыласы түгел Сәуле жоқ... Ендігі Сәуле басқа...
Сәуле Әбединова: Төрт құбыласы түгел Сәуле жоқ... Ендігі Сәуле басқа...
Сәуле Әбединова: Төрт құбыласы түгел Сәуле жоқ... Ендігі Сәуле басқа...
Менің бойымда бүгінде екі Сәуле өмір сүріп жүр - баласы өлгенге дейінгі Сәуле және баласы өлгеннен кейінгі Сәуле...
14/02/2018 14:42 84 22216
Қазақстандағы туу мен өлу көрсеткіші (инфографика)
Қазақстандағы туу мен өлу көрсеткіші (инфографика)
Қазақстандағы туу мен өлу көрсеткіші (инфографика)
Қазақстанда жыл басынан бері тірі туғандар саны – 45221 адам
14/02/2018 17:21 2 1187
15 ақпан Қазақстанның басым бөлігінде қалың қар жауады
15 ақпан Қазақстанның басым бөлігінде қалың қар жауады
15 ақпан Қазақстанның басым бөлігінде қалың қар жауады
Атмосфералық фронттардың өтуіне байланысты бүгін Қазақстанның басым бөлігінде тұрақсыз ауа райы сақталады. Кей жерлерде қалың қар жауып, жел күшейеді.
15/02/2018 10:32 0 435
Алматыда жолақы қымбаттай ма?
Алматыда жолақы қымбаттай ма?
Алматыда жолақы қымбаттай ма?
Автобустың алдыңғы және артқы бөлігіне камера орнатылып, жол ережесінің бұзылуы тіркелетін болады. Егер автобустар «А» жолағынан шығып кетсе...
15/02/2018 12:54 6 742
Сұлулығын қару еткен содыр қыздардың аянышты тағдыры
Сұлулығын қару еткен содыр қыздардың аянышты тағдыры
Сұлулығын қару еткен содыр қыздардың аянышты тағдыры
Фалматаны 13 жасында туыстарының үйіне қонаққа бара жатқанда Камерунмен шекарада орналасқан ауылда ұрлап кетті
15/02/2018 15:14 1 2905
Суреттің бірін таңдап, өз мінезіңізді анықтаңыз
Суреттің бірін таңдап, өз мінезіңізді анықтаңыз
Суреттің бірін таңдап, өз мінезіңізді анықтаңыз
Адамға сенгіш жансыз. Өміріңізге кез келген адам кіре алады. Жүрегіңіз де өзгелер үшін ашық есік әрізді. Өзгелерден алшақтағаннан гөрі тәуекелге барасыз
16/02/2018 14:57 5 5075
ШҚО мешіті Голливуд актерларының мешітке кіргеніне байланысты жауап берді
ШҚО мешіті Голливуд актерларының мешітке кіргеніне байланысты жауап берді
ШҚО мешіті Голливуд актерларының мешітке кіргеніне байланысты жауап берді
Мешітке өзгелердің кіруіне тыйым салып тастасақ, дінімізді қалай жеткіземіз?
17/02/2018 16:35 17 9704