Əр қазақ мына зағип поляктан үлгі алса...

Əр қазақ мына зағип поляктан үлгі алса...
Ⓒqamshy.kz

23 жастағы Польша азаматы Вячеслав Чернев тоғыз тіл біледі. Оның ішінде қазақша еркін сөйлейді. Зағип болса да, еңбекқор, талантты жігіт Қазақстанның қоғамдық-саяси өмірін қалт жібермей қадағалап отырады. Елімізге алғаш келген қонақпен Qamshy.kz ақпарат агенттігінің тілшісі сұхбаттасты.

— Қазақстанға бірінші рет келіпсіз, бұл сіздің қазақтілді ортамен алғаш араласуыңыз ба?

– Иә, бұл – Қазақстанға бірінші сапарым. Өзім Варшава университеті Шығыстану факультетіндегі Түркітану және Орта Азия халықтары кафедрасының доктарантымын.  Башқұрт, татар, қазақ халықтарының тіл мен мәдениеті маған ешқашан жат болған жоқ.

Жалпы мен басында башқұрт тілін үйреніп, сол арқылы қазақ тіліне қызығушылығым оянды. Уфа қаласындағы Башқұрт филология факультетінде студенттермен башқұртша сөйлесіп жүргенмін. Кейін қазақ студенттерімен араласа келе, қазақ тілін меңгердім.

Башқұрттар мен қазақтар бір-бірінің тілін тез түсінеді деп ойлаймын. Қазақ тілін ең алғаш Орынборда  көз дәрігеріне қаралып жүргенімде естідім. Сырттай татар, башқұрт тілдеріне қатты ұқсаттым.

Қазақстанда қазақтардың көпшілігі орысша ойлайды. Тек Қазақстанда ғана емес, Башқұртстанда да осындай сана қалып қойған.

Тек қазақша ғана сөйлеуім орыс тіліне немесе басқа тілдерге қарсы шығамын деген сөз емес. Қазақстанға арнайы келіп отырған соң осы елдің мемекеттік тілінде сөйлеуді жөн көремін.

–Қазақ, башқұрт тілдерін не мақсатта үйрендіңіз?

– Ең алғаш Орынбор мемлекеттік педагогикалық университетінде жоғары білім алдым. Онда ағылшын, француз бөлімдерінде оқыдым. Ағылшын тілін меңгерген адамды кез келген жерде табуға болады. Қазақстанда болсын, Башқұртстанда болсын,  ағылшын тілін білетін маман көп. Ал башқұрт, араб, қазақ тілдері онша таралмаған. Осы мақсатта Башқұрт мемлекеттік педагогикалық  университетінде башқұрт, араб тілдерін оқыдым. Жоғарыда айтқанымдай, қазақ тіліне деген қызығушылығым башқұрт тілін үйреніп жүрген кезден басталды.

Ағылшын, француз тілдерін мектеп кезінен оқыдым, ал башқұрт тілі мен қазақ тілін,сөйлесетін орта болмағандықтан, өз бетіммен игеруіме тура келді. Грамматикаға қатысты мағлұматтарды ғаламтордан таптым.

–Қазақ тілін үйрену кезінде қандай да бір қиындықтар болды ма?

– Қазақ тілін үйрену мен үшін аса қиын болды дей алмаймын. Себебі қазақ тілі башқұрт тіліне өте ұқсас. Әрине, айырмашылықтар бар. Мысалы, башқұрт тілінде «хенле» деген сөз бар. Қазақ тілінде ол – «сіңлі», алайда мен «сіңлі» деген сөзді қолдана алмаймын. Себебі ер адамның сіңлісі емес, қарындасы болады.  Башқұрттарда «қарындаш» деген сөз бар, бірақ ол көне сөз болып саналады. Осы жағынан аздап шатастым. Қанша дегенмен, фонетикалық жағынан да біраз өзгешелік бар.

Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев: «Әр қазаққа қазақ тілін білгені – парыз, білмегені – ұят», – деді ғой. Осы орайда мынадай сұрақ туады: зағип жандар, дислексиясы бар адамдарға да осындай талап қойылуы керек пе? Сізше қалай?

Біз олардың қазақ тілін үйренуіне көмектесуіміз қажет. Ағылшын, поляк, т.б. тілдерде көзі көрмейтіндерге арналған дыбыстық бағдарламалар бар. Алайда қазақ тіліндегі нұсқасы жоқ. Сондықтан соқырлардың дені қазақша емес, орысша сөйлейді. Ал брайль жүйесін жастардың көпшілігі қолданбайды. Брайльмен шығатын кітап аз, маңызды кітаптар мүлде жоқ деуге болады. Қазіргі технологиялар дамыған заманда дауыс жүйесі іске қосылған бағдарламалар кеңінен қолданылып жатыр. Қазақша бағдарлама жасалуы керек, әйтпесе қазақ тілін үйренуге мүмкіндік болмайды.

Жаңа латын әліпбиіндегі апострофтар қарапайым адамдарға қиындық тудырады. Ал соқырларға ше? Дыбыстық бағдарлама апострофпен жазылған сөздерді оқи алмауы мүмкін. Апострофпен жазылған қарапайым «с» немеше «ш» әріптерін зағиптар қалай айырады. Сондықтан диакритикалық белгілерді қолданған жөн деп ойлаймын.

–Жалпы қанша тіл білесіз?

–Тоғыз тіл білемін. Ағылшын, поляк, орыс, неміс, башқұрт, татар, түрік тілдерін жақсы меңгергенмін. Испан тілін түсінемін, бірақ қатемен сөйлеймін. Ал қазақшама өзіңіз баға беріңіз (күледі).

–Тоғыз тіл білетін полиглоттан тілді тез үйренудің құпиясын сұрағым келіп отыр...

–Кез келген тілді оның грамматикасын түсінбейінше, үйренуге болмайды. Әр сөзді жаттағанда мысал құрастырып, ұғынып жаттау керек.

– Ұлтыңыз кім?

– Орыс десеңіз де, поляк десеңіз де болады. Мен өзімнің шыққан тегімді бес ұрпаққа дейін тексергенде оның аралас екенін білдім. Менде орыстың да, поляктың да, белорустің де қаны бар.

–Өмірге деген құлшынысты қайдан аласыз?

– «Құдайға иланбайтын болсам, мен ешнәрсені басқара алмайтын едім» деген жақсы сөз бар. Осы сөзді әрқашан айтып жүремін. Достарым, жақындарым, отбасым мені қатты қолдайды. Яғни өмірге деген құлшынысты осы кісілерден аламын.

 Сұхбаттасқан Назерке Мұса

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


  • 3 ай бұрын

    Алла жар болғай,қазақ тілінің қадір қасиетін түсінген жан екен.Үлгі алу керек қазақ боламын деген жандар.

    • 3 ай бұрын

      Вячеслав ер екен!

      • 3 ай бұрын

        кози кормегенине карамастан енбек етип жур молодец

        1
        Балқаштағы №15 мектеп-лицейге Алаш көсемі Әлихан Бөкейханов есімі берілмек
        26/05 13:58 1 86
        2
        Жандарбек Бекшин Алматыда тараған менингитке қатысты түсінік берді
        26/05 11:47 0 99
        3
        Джекрмал Чарло Головкиннің орнына "Канеломен" кездесуге дайын екенін айтты
        26/05 10:59 0 150
        18 жастағы оқушы өз мектебін сатылымға қойған
        26/05 10:36 2 372
        Алматы мен әзірбайжандық Гянджа бауырлас қалаларға айналуы мүмкін
        26/05 10:23 0 217

        Таныстырылғандар

        Алматыда ашынған саудагерлер бас көтерді  (видео)
        Алматыда ашынған саудагерлер бас көтерді (видео)
        Алматыда ашынған саудагерлер бас көтерді (видео)
        Автобөлшек сататын орталықта нанын тауып отырғандар контейнерді жалға алу ақысының күрт артуына наразылығын білдіріп бүгін бас көтерді.
        16/05/2018 00:04 0 1727
        12 жастағы қызды зорламақ болған азғынның әрекеті камераға түсті (видео)
        12 жастағы қызды зорламақ болған азғынның әрекеті камераға түсті (видео)
        12 жастағы қызды зорламақ болған азғынның әрекеті камераға түсті (видео)
        Оқиға тапа-тал түсте Екібастұз шаһарындағы тұрғын үйлердің бірінде болған.
        16/05/2018 00:11 0 6514
        Рамазан – тақуалық, сабырлық, шүкіршілік айы
        Рамазан – тақуалық, сабырлық, шүкіршілік айы
        Рамазан – тақуалық, сабырлық, шүкіршілік айы
        Қазақ халқы ежелден рамазанды ерекше қастерлеп, оны «Он екі айдың сұлтаны» деп атаған.
        17/05/2018 10:15 0 1202
        БАӘ-ге демалуға барған қазақстандықтар жаппай уланған
        БАӘ-ге демалуға барған қазақстандықтар жаппай уланған
        БАӘ-ге демалуға барған қазақстандықтар жаппай уланған
        «Бір жыл бойы осы демалысқа ақша жинадық. Оның бәрін қайтарып аламыз», - деп күйінді астаналық Асылбек Мұхамбеткереев.
        17/05/2018 13:31 0 357
        БҰҰ: Ресей халқы 2050 жылы 133 миллионға кемиді
        БҰҰ: Ресей халқы 2050 жылы 133 миллионға кемиді
        БҰҰ: Ресей халқы 2050 жылы 133 миллионға кемиді
        Ресейдегі адамдардың орташа өмір сүру ұзақтығы – 72,5 жас.
        17/05/2018 16:27 0 909
        Мәскеуде қайтыс болған қыздың анасы: Бұл сұмдықты бастарыңа бермесін
        Мәскеуде қайтыс болған қыздың анасы: Бұл сұмдықты бастарыңа бермесін
        Мәскеуде қайтыс болған қыздың анасы: Бұл сұмдықты бастарыңа бермесін
        Қызының ендігі жоқтығына көне алмай жүрген ананың жазбасы желі қолданушыларының көңілін босатты.
        18/05/2018 10:10 0 7326
        Абай ауылының "зорланған" 7 жастағы тұрғынына қатысты деректер шықты
        Абай ауылының "зорланған" 7 жастағы тұрғынына қатысты деректер шықты
        Абай ауылының "зорланған" 7 жастағы тұрғынына қатысты деректер шықты
        Құрманғазы Мүсір мен қоғам қайраткері Аружан Саин 7 жастағы балаға қатысты іс қалай жүріп жатқанын Facebook парақшасында жазды.
        18/05/2018 11:05 0 9199
        Трамптың гольф алаңында атыс болды
        Трамптың гольф алаңында атыс болды
        Трамптың гольф алаңында атыс болды
        Дорал қаласы полициясының хабарлауынша, гольф алаңында атыс жұма күні болған.
        18/05/2018 16:25 0 245
        Журналистерге арналған байқау жарияланды. Жүлде қоры – 1 миллион теңге
        Журналистерге арналған байқау жарияланды. Жүлде қоры – 1 миллион теңге
        Журналистерге арналған байқау жарияланды. Жүлде қоры – 1 миллион теңге
        Байқаудың мақсаты – тілшілер қоғамын Елорданың мерейтойы мен өмірі туралы жарықтандыруға жұмылдыру.
        18/05/2018 17:24 0 374
        Ұлттық сананың қатері – псевдосалафилер
        Ұлттық сананың қатері – псевдосалафилер
        Ұлттық сананың қатері – псевдосалафилер
        Елге төніп тұрған қауіптің ең қайырсызы айта-айта жауыр болған псевдосалафилердің идеясы болып отыр.
        21/05/2018 11:16 1 324
        Қазақстан бойынша туу көрсеткіші жоғары қалалар анықталды
        Қазақстан бойынша туу көрсеткіші жоғары қалалар анықталды
        Қазақстан бойынша туу көрсеткіші жоғары қалалар анықталды
        Былтыр қыздарға қарағанда ер балалар көбірек дүниеге келді.
        21/05/2018 18:25 0 1006
        Мамандар Семейдегі орманнан шыққан өрттің себебін атады
        Мамандар Семейдегі орманнан шыққан өрттің себебін атады
        Мамандар Семейдегі орманнан шыққан өрттің себебін атады
        Өрттің себебін мамандар адами фактордың әсерінен болған деп болжайды.
        22/05/2018 17:03 0 437
        "Құлап бара жатқан ұшақта Құдайға сенбейтін адам болмайды" (видео)
        "Құлап бара жатқан ұшақта Құдайға сенбейтін адам болмайды" (видео)
        "Құлап бара жатқан ұшақта Құдайға сенбейтін адам болмайды" (видео)
        Видеодан ұшақтағы адамдардың жанұшыра айқайлап, қорыққанын аңғаруға болады.
        23/05/2018 08:52 0 8589
        Митингіге шыққан ер адам 5 баласымен пәтерден қуылды (видео)
        Митингіге шыққан ер адам 5 баласымен пәтерден қуылды (видео)
        Митингіге шыққан ер адам 5 баласымен пәтерден қуылды (видео)
        Ер адамның айтуынша, ол митингіге түрмедегі жазасын өтеушілерді зорлық-зомбылық көрсетілмеуін талап еткен.
        24/05/2018 12:42 0 8022
        Ісік ауруына шалдыққан Әлима Көпей көмекке мұқтаж
        Ісік ауруына шалдыққан Әлима Көпей көмекке мұқтаж
        Ісік ауруына шалдыққан Әлима Көпей көмекке мұқтаж
        Жақында Әлиманың жағдайы нашарлап жан сақтау бөліміне жатқызылған.
        24/05/2018 16:59 0 236