Қазақша сөйлемейтін шенеуніктер қазақты қалай басқарады?

Қазақша сөйлемейтін шенеуніктер қазақты қалай басқарады?
Ⓒqamshy.kz

Тәуелсіздік алғанымызға ширек ғасырдан асса да, қазақ тіліне мұрнын шүйіре қарайтындар бар. Әсіресе, коммунистік партияның шекпенінен шыққан шенеуніктер мен солардың ізіне ергендер мемлекеттік тілде сөйлеуді мүлде қажет етпейді. Qamshy.kz ақпарат агенттігі сондай шенеуніктердің бір тобын назарларыңызға ұсынады.

Орысша сөйлегенде орыстардың өзін шаң қаптырып кететін кейбір шенеуніктер қазақшаға келгенде тегіс жерде сүрінеді. Сүрінеді дейміз-ау, омақаса жығылады.

Мысалы, 2016 жылдың мамыр айында Ішкі Істер министрі Қалмұханбет Қасымов Мәжіліс депутаты Генадий Шиповскихтің қазақша сауалына орыс тілінде жауап беріп, біраз назарға іліккен болатын.
Мәжіліс депутатының «Соңғы сегіз жылдың көлемінде республика бойынша уақытша оқшаулау орталығы, бейімделу мекемелеріне 70 мыңнан астам кәмелетке толмаған жасөспірім жеткізілді. Сізге сұрағым, осы көрсеткіштерді азайту үшін нақты қандай іс-шаралар қолданып жатырсыздар?», - деген сұрағына министр Қалмұханбет Қасымов былай деп жауап берген: «Сұраққа рахмет! Рұқсат болса, мен орысша жауап берейін. Я сказал, что нам надо заниматься. Какие школы нам надо решать. Всего у нас 8 учебных заведений и всего одна спецшкола для тех, кто совершил преступление».

Министр Қасымов «Тілдер туралы» заңда анық көрсетілген «Мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдардың азаматтардың өтініштеріне жауаптары және басқа құжаттар мемлекеттік тілде немесе өтініш етілген тілде қайтарылады», - деген талапты ұмытып кеткен бе, әлде қаперіне ілмей ме, ол жағы түсініксіз.

Қалмұханбет Қасымов

Қазақ тілін білмейтін қазақты көрсек оған еш мән бермейміз, бұл құбылысқа халықтың еті үйреніп кеткен. Ал біздің мемлекеттік тілімізді білетін өзге ұлттың азаматын көрсек, ауызымыз ашылып, қызықтап, таңырқап қалатынымыз рас. Оларды ерекше құрметке бөлеп, мәртебесін асқақтатып жіберуге дейін барамыз.

Мысалы, биыл қаңтар айында депутат Наринэ Микаелян «Қазақстан Республикасы мен Вьетнам Социалистік Республикасы арасындағы ұстап беру туралы шартты ратификациялау туралы» заң жобасын толықтай қазақ тілінде қорғап шығып, мәжіліс төрағасы Нұрлан Нығматуллиннің ерекше қолпаштауына ие болды. Ал ең сорақысы – дәл сол жиында бірқатар лауазымды тұлғалар өздерінің баяндамаларын орыс тілінде жасап, қойылған сұрақтарға да ресми тілде жауап қатты.

Қазақ тілін жалпыға бірдей міндеттеудің орнына, «Сұрақ қойылмаған тілде жауап бермегендер қызметтен қуылсын!» деген заңды мақұлдап қойғанымыз тағы бар.

Қазақ тілінде екі сөздің басын құрап айта алмайтын, өз ойларын ашық жеткізе алмайтын шенеуніктердің басым көпшілігі – қазақтар. Сонымен қатар елімізде бір емес бірнеше тілді қатар меңгерген азаматтар да жоқ емес. Қаны қазақ, жаны қазақ азаматтарымыз кез келген тілді оңай меңгеріп алатыны сөзсіз. Тек өзінің ана тілінен басқа...

Өзге тілдерді біліп, өз тіліне құрметін жоғалтқандардың қатарын Ерлан Ыдырысов толықтырады. Ағылшын тіліне судай, емін-еркін сайрап тұрған французшасы тағы бар, онымен қоймай Пәкістанның ресми тілі – урду тілін де сол елдің азаматтарындай жақсы біледі. Хинди тіліне де жетік полиглоттың қазақ тіліне үйренуге сауаты жетпей қалған тәрізді.

Ерлан Ыдырысов

Өз ана тілінде сөйлеуді қажат етпейтіндердің қатарында еліміздің мақтанышы, ғарышкер Талғат Мұсабаев та бар. Кез келген жиында, кез келген сұхбатында өзінің мәлімдемесін толыққанды орыс тілінде жасап жүрген ғарышкердің бұл қылығы бір емес, бірнеше рет сынға іліккен.

Талғат Мұсабаев

Билік басында қазақша майын тамызып сөйлейтіндерден гөрі қазақ тіліне қырын қарайтын шенеуніктердің қарасы көп. Бұл күні бүгін қылаң берген құбылыс емес. Еліміз тәуелсіздігін алғалы бері шешімін таппай келе жатқан мәселе.

Онымен қоймай, толыққанды қазақ тілінде баяндама жасаған аудан әкімін сынның астына алған Шымкент қаласының әкімі Нұрлан Сауранбаев та халықтың ашу-ызасын тудырған болатын.

«Елбасы бізге пример де көрсетіп жатыр. Везде на всех мероприятиях должны вестись на двух языках. Вот вы Послание Жолдауды соңғы естідіңіз ғой? Два вопросты Елбасы қазақша айтты, екі вопросты орысша айтты. Поэтому в этом отношений доступность информации и Конституционная права они должны всегда соблюдаться. Поэтому Бауыржан 10 балный система, саған… сізге бәрі солай деді. Бірақ, мына жағынан я думаю есть вопросы которые… Баяндама жасағанда тағы да ішінде или дополнение обязательно нетіп неғылыңдар. Ол жағынан я думаю правильное замечание от жителя города была. Поэтому эти вопросы я думаю что надо обязательно соблюдать», - деп қай тілде сөйлегені белгісіз қала әкімі біраз сынға іліккен еді.

Нұрлан Сауранбаев

Осылардың ауызына қарап отырған өзге тілді қауым не ойлайды екен? «Қазақ тілі деген тұтықпа, кекеш, сақаулардың тілі ме?», - дейтін шығар.

Қайран қазақ тілі! Ақындардың ауызынан түйдек-түйдегімен ақтарылып, би-шешендердің көкірегінде дамылдаған ең бай, ең оралымды, ең көркем тіл бүгінде дүбәра шенеуніктерге қор болып жатыр.

«Тұрып жатқан елінің тілін қонақ, нақұрыс немесе өз тілінің үстемдігін орнатқан басқыншылар білмеуі мүмкін», - депті бір данышпан. Ал біздің шенеуніктер осы үшеуінің қайсысына жатады?

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


  • 3 ай бұрын

    Ар мен Ұяттарынан сәл жұқантақтары болса... бұлар сияқтылар түгелдей басқару салаларынан кеткендері жөн...

    • 3 ай бұрын

      Бұлар өздерін-өздері сыйламайтындар,..Осындайларға Ел басқартып,үміт артып отырған Өзіміз қандаймыз,әуелі осы төңірегінде ойланып көрейікші...

      • 3 ай бұрын

        Балдыр батпақ тілде- қойыртпақ тілде сөйлеген жалғыз əкімі осы дейсіздер -бұл ғана емес эшелондардың шенділердің бəрі осы.қазақ тілінде қойыртпақ балдыр-батпақский сөйлейтіндер кетуі керек.

        1
        3 жасар қыздың ішінен теуіп, аяусыз ұрған әйелдің кім екені анықталып жатыр
        27/05 19:16 1 11347
        2
        Ардагер ұшқыш Air Astana ұшағының апаттық жағдайда қону себептерін айтты
        27/05 15:42 0 705
        3
        Ақмола облысында қар жауды (видео)
        27/05 14:53 0 643
        Атырауда ер адам іш киімін түсіріп көше кезген (видео)
        27/05 13:24 0 2532
        Шымкенттік "Реалдың" жеңісіне ақша тігіп, қомақты ұтысқа ие болды
        27/05 12:59 0 613

        Таныстырылғандар

        Астана аспанындағы көгілдірлердің туы көпшіліктің наразылығын тудырды
        Астана аспанындағы көгілдірлердің туы көпшіліктің наразылығын тудырды
        Астана аспанындағы көгілдірлердің туы көпшіліктің наразылығын тудырды
        Астананың көк аспанында желбіреген көгілдірлер туы көпшіліктің наразылығын тудырды.
        18/05/2018 11:57 1 1964
        Отырарда тұңғыш рет "Музей түні" өтті
        Отырарда тұңғыш рет "Музей түні" өтті
        Отырарда тұңғыш рет "Музей түні" өтті
        Ғасырлар тереңінен сыр тартқан өлке тарихымен жете танысуға шақырған «Музей түні» мәдени шарасы ауызашарға ұласты.
        19/05/2018 10:25 0 496
        Мәдениет министрі Канн фестивалінде жүлдегер атанған қазақ қызын құттықтады
        Мәдениет министрі Канн фестивалінде жүлдегер атанған қазақ қызын құттықтады
        Мәдениет министрі Канн фестивалінде жүлдегер атанған қазақ қызын құттықтады
        ҚР Мәдениет министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы 71-ші Канн кинофестивалінде "Үздік актриса" атанған қазақстандық Самал Еслямованы құттықтады.
        20/05/2018 15:46 0 1180
        Маңғыстауда ұрланған 8 жастағы бала үшін 1 млн теңге төлем сұралған
        Маңғыстауда ұрланған 8 жастағы бала үшін 1 млн теңге төлем сұралған
        Маңғыстауда ұрланған 8 жастағы бала үшін 1 млн теңге төлем сұралған
        Сенбі күні жергілікті аймақ тұрғыны өзінің сегіз жастағы баласының ұрланғанын хабарлаған
        21/05/2018 12:33 0 470
        Полиция секс-құлдықта болдым деген қазақ қызына қатысты жаңа деректер айтты
        Полиция секс-құлдықта болдым деген қазақ қызына қатысты жаңа деректер айтты
        Полиция секс-құлдықта болдым деген қазақ қызына қатысты жаңа деректер айтты
        Полиция қызметкерлері «Саяхат» автовокзалы аумағында көлік астына түскен алматылық қыздың арызы бойынша рейд жүргізді.
        21/05/2018 17:38 1 11280
        Қостанай облысында 11 жастағы қыздың мәйіті табылды
        Қостанай облысында 11 жастағы қыздың мәйіті табылды
        Қостанай облысында 11 жастағы қыздың мәйіті табылды
        Тергеу жұмыстары Қостанай облыстық ІІД бақылауында.
        22/05/2018 09:52 0 1357
        Алматыда қызға шабуылдаған ер адамды психдиспансерге алып кетті
        Алматыда қызға шабуылдаған ер адамды психдиспансерге алып кетті
        Алматыда қызға шабуылдаған ер адамды психдиспансерге алып кетті
        1988 жылғы ер адам, Алматы тұрғыны ұсталды
        22/05/2018 11:55 0 383
        Астанада дауыл соғып, бұршақ жауды (видео)
        Астанада дауыл соғып, бұршақ жауды (видео)
        Астанада дауыл соғып, бұршақ жауды (видео)
        Астанада дауылдың салдарынан бірнеше ғимаратбүлінді.
        22/05/2018 14:36 0 3043
        Қазақстандағы ең бай кәсіпкерлердің бірі ұсталды
        Қазақстандағы ең бай кәсіпкерлердің бірі ұсталды
        Қазақстандағы ең бай кәсіпкерлердің бірі ұсталды
        Е.Әмірхановқа қатысты сотқа дейінгі тергеу амалдары 2018 жылдың 3 мамырында басталған.
        23/05/2018 09:25 0 984
        Атыраудағы жантүршігерлік оқиға туралы куәгерлер айтып берді
        Атыраудағы жантүршігерлік оқиға туралы куәгерлер айтып берді
        Атыраудағы жантүршігерлік оқиға туралы куәгерлер айтып берді
        Атыраудағы Алмагүл мөлтек ауданындағы 16 қабатты үйде істен шыққан лифттің шахтасына екі бірдей жасөспірім құлап, қайтыс болған.
        23/05/2018 11:09 0 2651
        Алматы облысында жолаушылар автобусы өртенді
        Алматы облысында жолаушылар автобусы өртенді
        Алматы облысында жолаушылар автобусы өртенді
        оқиға 22 мамыр күні сағат 22.00-де Алматы тасжолының 56-километрінде Чапаев ауылының маңында болған.
        23/05/2018 13:08 0 698
        Халал өнімдері зор сұранысқа ие
        Халал өнімдері зор сұранысқа ие
        Халал өнімдері зор сұранысқа ие
        «Халал» сертификатын берудегі мақсат не және бекітілген стандарттар қандай?
        24/05/2018 16:18 0 658
        Бақытжан Сағынтаев Қостанай облысына жұмыс сапарымен келді
        Бақытжан Сағынтаев Қостанай облысына жұмыс сапарымен келді
        Бақытжан Сағынтаев Қостанай облысына жұмыс сапарымен келді
        Облыс орталығында салынып жатқан жаңа индустриялық аймақ аумағында жоспарланған инвестициялық жобалармен танысу көзделген.
        25/05/2018 12:15 0 247
        Алдағы үш күнге арналған ауа райы болжамы
        Алдағы үш күнге арналған ауа райы болжамы
        Алдағы үш күнге арналған ауа райы болжамы
        Ауа температурасы, қысқа мерзімді жоғарылағаннан кейін, қайтадан алдымен солтүстікте төмендей бастайды
        26/05/2018 10:03 0 720
        Ардагер ұшқыш Air Astana ұшағының апаттық жағдайда қону себептерін айтты
        Ардагер ұшқыш Air Astana ұшағының апаттық жағдайда қону себептерін айтты
        Ардагер ұшқыш Air Astana ұшағының апаттық жағдайда қону себептерін айтты
        Air Astana-ның жұмыс істеп жатқанына қаншама уақыт болды, біз әлі мамандарды сырттан әкелеміз
        27/05/2018 15:42 0 705