ІЗБАЙЫРОВ САЛАФИЗМДІ АҚТАП АЛҒЫСЫ КЕЛЕ МЕ?

ІЗБАЙЫРОВ САЛАФИЗМДІ АҚТАП АЛҒЫСЫ КЕЛЕ МЕ?

Ән-күй музыка сайты

Ақтөбедегі терактіден соң ел ішінде діни экстремизм мәселесі қызу талқыланатын тақырыпқа айналды. Дінтанушылар мен өзге де сарапшылар, діни басқарма мамандары терроримзге апаратын себептерді іздестіріп, қауіпті идеологияларға қалқан боларлық ұсыныстарды ортаға тастады. Артынша Алматыда да қайталанған терактіні Мемлекет басшысы, ҰҚК жетекшісі салафизм ағымына қатысы бар радикалдардың әрекеті деп бағалады. Алайда, қоғамда бұл ағымға қатысты пікір екіге жарылып отыр. Бір топ әлемнің әр түкпірінде, әсіресе, араб елдерінің есін алған лаңкестердің негізгі идеологиясы саналатын уаххабизм мен салафизмге заңмен тыйым салып, аталған ағымның үгіт материалдарының таралуына қарсы нақты тетіктер енгізу қажет десе, енді біреулер, салафизмге тыйым салу – адамдардың наным-сенім бостандығын шектеу, конституциялық құқықтарына қол сұғу деп байбалам салуда.

Сенім сергелдеңіне қатысты пікір білдіріп айтысқан сарапшылар ақпарат алаңында «соғыс» жүргізіп жатыр десе де болады. Салафизмге тыйым салуды жақтайтын тарап жат ағымды жақтаушылардың әрекетін қоғам назарын басқа жаққа аудару, қате қоғамдық пікір қалыптастыруға, елді адастыруға талпыныс деп те бағалауда.

Мәселен, Ақтөбедегі «Аңсар» консультативтік-сауықтыру орталығының директоры Асқар Сабдин 2011 жылдан бері түрлі діни оқиғалардың ортасында жүргенін, 30-дан астам конференцияларға қатысқанын, солардың барлығында салафизмді бұрмалап түсіндіру талпыныстарына тап болғанын, ондай процестерге тіпті бизнес-элита өкілдері, сарапшылар мен шенеуніктер, ғылыми, шығармашылық интеллигенция өкілдері де жұмылдырылатынын айтады.

«Әрбір кезекті конференция салафизм табиғатының қалыптылығы мен радикалдылығы туралы пікір-таластарға ұласып кететін. Салафизм идеологиясын және мемлекеттік органдардың оларды ақтауға тырысатынын ашық сынағандар түгелдей ақпараттық алаңда, танымал сайттарда дискредитацияға ұшырап келді. Салафиттік «экспертократия» оларды шииттер, хабашиттер, сектанттар, сопылар, агенттер, тіпті, қоғамдық тұрақтылықтың дұшпандары етіп шығарды», - дейді А. Сабдин.

Сабдиннің сезіктенуі бекер емес сияқты. Қазірдің өзінде салафизмді «сурурит», «матхалит», «такфирит» деп үшке бөліп, мынасы қалыпты, анасы «радикал» деп көрсететін, осылайша түрлі лаңкестік әрекеттерге жетелейтін ағымды ел алдында ақтап алуға ашық әрекеттенушілер бар.

Жақында ресейлік «Ақпараттық талдау орталығы» сайтына сұхбат берген қазақстандық дінтанушы, Л. Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университетінің профессоры, Геосаяси зерттеулер институтының директоры Асылбек Ізбайыровтың кей пікірлеріне қарап күмәнданып та қалдық. Қазіргі уақытта парламентте қаралып жатқан экстремизм мен терроризмге қарсы іс-қимылдар жөніндегі заң жобасына қатысты пікір білдірген дінтанушының кей сөздері А. Сабдиннің ескертуін еске салатын сияқты. А. Ізбайыров заң жобасындағы терроризм, экстремизммен күреске бағытталған нақты ұсыныстарды қолдайтынын, алайда, ең алдымен «салафизм», «салафит» деген терминдердің басын ашып алу керектігін айта келе былай депті:

«Мұсылмандарды салафитке жатқызуға болатын шарттарды анықтау өте қиын. «Алла барлық жерде емес, Алла аспанда» дейтіндерді салафитке жатқызуға бола ма? Онда біз Конституция аясындағы ар-ұждан, наным-сенім бостандығын бұзбаймыз ба? Адамның қалай сенетіні оның жеке ісі, бастысы оның заңды құрметтейтін азамат болуы емес пе?», - деген ол аталған ағымға тыйым салу үшін Қазақстанның зайырлы мемлекет екендігі кедергі болатынын айтқан.

«Қазақстан – діни ілімдерді заңмен бекітетіндей діни мемлекет емес. Мұндай күрделі де жіңішке мәселелерді қалайша реттеп, нормалар аясына сыйғызуға болады?», - деп сұраққа сұрақпен жауап береді А. Ізбайыров.

Ал, оның «Ең бастысы, салафизмге тыйым салуды радикалдар мұсылмандарды қудалау, тұтастай ислам дініне тыйым салу деп түсінуі мүмкін», - деген уәжін мемлекеттік органдар мен идеологиялық құрылымдарға бағытталған демонстрациялық шантаж деп түсінбеске шара жоқ. А. Ізбайыровтың айтуынша, бірқатар әлемдік БАҚ-тар «Қазақстан лаңкестік қауіптерге қарсы тұра алмай көмекке мұқтаж» екенін жазып жатқан көрінеді. Оның үстіне мұндай тыйымдар ел аумағында лаңкестік ұйымдардың шабуылын үдетіп жіберуі мүмкін екен. Сондықтан да, дінтанушы мемлекеттік органдарды «отпен ойнамауға» шақырады.

Салафизмнің бір тармағы саналатын такфиризмге Қазақстанда ресми тыйым бар көрінеді. А. Ізбайыров радикалдармен күресу үшін осы тыйымның өзі жеткілікті деп санайды. Алайда, такфиризмге салынған тыйымның елдегі лаңкестік әрекеттердің тыйылмауына неге әсер етпей отырғанын ашып айтпайды.

Ең қызық жері А. Ізбайыров тек дінтанушы ғана емес, саяси технологиялардан хабардар, билік жүйесіндегі алда болатын өзгерістерді қатты уайымдап жүрген жан екенін байқатады.

«Басты мәселе мұндай радикалды саяси шешім қабылдау билік транзиті қарсаңында қаншалықты дұрыс? Мұның өзі үлкен қатер емес пе?» деген екіұшты сауалы салафизмнің саяси мақсат, мүдделерден де ада еместігін аңғартқандай.

Осылайша елдегі діни радикализммен күрес мәселесіне қатысты ойларын дінтанушы идеологияға тек идеологиямен қарсы тұру керек, мемлекет Әбу Ханифа мәзһабының негіздерін нығайтуға күш салуы керек деп қорытындылайды.

«Менің ойымша оның (Ханафи мәзһабының – ред.) потенциялы терроризмнің алдын алу үшін толық пайдаланылып отырған жоқ. Біз экстремизм мен терроризмнің алдын алу саласында таза діни ұғымдарға қатысты абстрактілі мәселелерді талқылап, көп қателік жібердік», - деген А. Ізбайыров жамағат арасындағы Жаратушының сипаттары мен мекеніне қатысты дау-дамайға мән берудің қажеті жоқтығын айтқан.

Дінтанушының сұхбатынан өзіміз күмәнданған пікірлерін тізіп шықтық. Ал, ондағы салафизмге арнайы заң арқылы немесе сот шешімімен тосқауыл қою конституция талаптарына қайшы келе ме, белгілі бір діни ағымдарға тыйым салу ел аумағындағы діни топтардың радикалдануына, лаңкестік шабуылдардың артуына себеп бола ма, жат идеологиялар мен идеологтардың қызметіне тосқауыл қоймай тұрып, дәстүрлі діни таным-түсініктерді тарату мүмкін бе деген мәселелерге қатысты арнайы мамандар (заңгерлер, дінтанушылар, саяси сарапшылар) мен дін қызметкерлері өз ойларын айта жатар. Танымал теологтың бұған дейін де жарияланған сұхбат, мақалалардағы ой, пікірлерін ескере келе әзірге көкейде тұрғаны - «Дінтанушы ағамыз рухани саладағы осы күнге дейінгі босаң саясатты пайдаланып сан соқтырған салафизм ағымын ақтап алғысы келе ме?» деген жалғыз сұрақ. 

Жомарт Абдоллаұлы

«Қамшы» сілтейді

Пікір айту

Пікір қалдырушының тіркелуі міндетті. КІРУ / ТІРКЕЛУ


  • 1 жыл бұрын

    Бұл жігіт өте қауіпті. Тазабеков-Тілеухан тобында жүретін жігіттің бірі. 8347

    • 1 жыл бұрын

      Ізбайыров вахаб салафия жақтаушы жəне ақтаушы,берген ақшаны ақтап жатқаны.Ақ ниеттегі теологтар вахаб-салафилар.

      • 1 жыл бұрын

        Бұл кісінің ханафи деп тұрғаны қандай ханафи екенін білеміз. Кезінде нағыз Матуриди сендер емессіңдер, нағыз Матуриди міне деп Аяз Ниязи деген сəлəфиді жақтағаны есімде. Қауіп тəкфирлерден ғана келеді деп "отвлекающий маневр" жасайды. Жалпы айтқан сөздері Дарынның шəкірттерінің сөздеріне ұқсайды.

        1
        Халық банк банкоматтағы қытай тіліне қатысты сауалдарға жауап берді
        22/06 18:59 0 222
        2
        Көкжайлау шатқалының 100 га жері мемлекетке қайтарылады
        22/06 18:00 0 182
        3
        СІМ Иранда жүрген Қанат Бейсекеевтің жағдайына қатысты пікір білдірді
        22/06 17:54 0 166
        Журналистиканы 4 жыл оқудың қажеті жоқ — Ерлан Сағадиев
        22/06 17:53 0 308
        Сенат төрағасы Қ.К.Тоқаевтың сұхбатына байланысты сенатор Мұхтар Құл-Мұхаммед пікір білдірді
        22/06 17:46 6 1148

        Таныстырылғандар

        Қазақстанда мешіттерге садақа терминалдары орнатылады
        Қазақстанда мешіттерге садақа терминалдары орнатылады
        Қазақстанда мешіттерге садақа терминалдары орнатылады
        Ондағы қаржы қайырымдылық шаралар мен құлшылық үйінің коммуналдық шығындары мен дін қызметкерлерінің жалақысына, ғылыми, игі жобаларға жұмсалатын болады.
        08/06/2018 16:56 1 515
        Еліміздің екі облысында ауа райына байланысты ескерту жасалды
        Еліміздің екі облысында ауа райына байланысты ескерту жасалды
        Еліміздің екі облысында ауа райына байланысты ескерту жасалды
        Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстарында ауа райына байланысты ескерту жасалды.
        10/06/2018 15:56 0 1123
        Нұрсұлтан Назарбаев Татарстан Республикасына жұмыс сапарымен барды
        Нұрсұлтан Назарбаев Татарстан Республикасына жұмыс сапарымен барды
        Нұрсұлтан Назарбаев Татарстан Республикасына жұмыс сапарымен барды
        Сапар аясында Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Татарстан Республикасының Президенті Рустам Миннихановпен кездеседі
        15/06/2018 11:19 12 560
        Ыстанбұл әуежайында жадынан айрылған Қазақстан азаматы табылды
        Ыстанбұл әуежайында жадынан айрылған Қазақстан азаматы табылды
        Ыстанбұл әуежайында жадынан айрылған Қазақстан азаматы табылды
        Әйелді біреу іздеп жатқаны анық.
        15/06/2018 11:33 0 1847
        Қазақстандағы ең танымал 20 телеграм-канал
        Қазақстандағы ең танымал 20 телеграм-канал
        Қазақстандағы ең танымал 20 телеграм-канал
        Оқырман назарына Қазақстандағы ең танымал 20 телеграм каналдың тізімін ұсынамыз.
        15/06/2018 14:25 0 690
        Қазақстандықтар домбыра күнін қалай атап өтеді?
        Қазақстандықтар домбыра күнін қалай атап өтеді?
        Қазақстандықтар домбыра күнін қалай атап өтеді?
        Еліміздің басқа өңірлерінде тұратын азаматтарға қала орталықтарында ұйымдастырылатын мерекелік шараларға қатысуына болады.
        15/06/2018 16:30 0 460
        Алматыда құны 2 млрд теңгеден астам антиквариат тәркіленді
        Алматыда құны 2 млрд теңгеден астам антиквариат тәркіленді
        Алматыда құны 2 млрд теңгеден астам антиквариат тәркіленді
        Алынған заттардың алдын ала бөлшек сауда құны 2 млрд астам теңгені құрайды.
        16/06/2018 12:26 0 2096
        Астанада 25 жастағы жігіт бесінші қабаттан құлап қаза тапты
        Астанада 25 жастағы жігіт бесінші қабаттан құлап қаза тапты
        Астанада 25 жастағы жігіт бесінші қабаттан құлап қаза тапты
        Алғашқы деректер бойынша, көз жұмған ер адамның жасы 25-те болған.
        18/06/2018 17:32 5 1347
        Пойыз апатына қатысты құрылған комиссия жұмысын маусымның соңында аяқтайды
        Пойыз апатына қатысты құрылған комиссия жұмысын маусымның соңында аяқтайды
        Пойыз апатына қатысты құрылған комиссия жұмысын маусымның соңында аяқтайды
        Машинист рұқсат берілген жылдамдықты асырған жоқ.
        19/06/2018 17:19 0 259
        "Түркістанның облыс орталығы атануы  бүкіл түркі әлемін біріктіреді"
        "Түркістанның облыс орталығы атануы бүкіл түркі әлемін біріктіреді"
        "Түркістанның облыс орталығы атануы бүкіл түркі әлемін біріктіреді"
        Түркістанның рухани рөлі одан сайын артатын болады.
        20/06/2018 09:21 0 459
        Павлодар облыстық ауыл шаруашылығы басқармасына жаңа басшы тағайындалды
        Павлодар облыстық ауыл шаруашылығы басқармасына жаңа басшы тағайындалды
        Павлодар облыстық ауыл шаруашылығы басқармасына жаңа басшы тағайындалды
        Кадрлық ауыс-түйіс туралы бүгін облыс әкімдігінде өткен аппараттық жиында белгілі болды.
        20/06/2018 10:26 0 488
        Семей қаласының Ішкі саясат бөлімінің басшысы тағайындалды
        Семей қаласының Ішкі саясат бөлімінің басшысы тағайындалды
        Семей қаласының Ішкі саясат бөлімінің басшысы тағайындалды
        Мемлекеттік қызметін 2009 жылы Семей қаласының ішкі саясат бөлімінің жетекші маманы ретінде бастады.
        20/06/2018 11:00 0 489
        Депутаттар ҰБТ-да ұялы байланысты бұғаттайтын құрылғы пайдаланбауды ұсынды
        Депутаттар ҰБТ-да ұялы байланысты бұғаттайтын құрылғы пайдаланбауды ұсынды
        Депутаттар ҰБТ-да ұялы байланысты бұғаттайтын құрылғы пайдаланбауды ұсынды
        Депутаттар ұялы байланысты бұғаттайтын құрылғыларды пайдалануды шектеуді және оларды арнайы құрал ретінде тануды талап етеді
        20/06/2018 16:38 10 627
        Бір ай бос тұрған Жезқазған әкімінің орнына жаңа басшы тағайындалды
        Бір ай бос тұрған Жезқазған әкімінің орнына жаңа басшы тағайындалды
        Бір ай бос тұрған Жезқазған әкімінің орнына жаңа басшы тағайындалды
        Қайрат Баяндыұлы 1968 жылы туған.
        22/06/2018 12:34 0 456
        Иранда ұсталған Қанат Бейсекеев Қазақстанға оралады
        Иранда ұсталған Қанат Бейсекеев Қазақстанға оралады
        Иранда ұсталған Қанат Бейсекеев Қазақстанға оралады
        Осыған дейін желіде режиссердің Иранда ұсталғаны туралы ақпарат тараған болатын.
        22/06/2018 15:21 0 380